Donderdag 24/09/2020

Theater

Haider Al Timimi en Gorges Ocloo, artistieke leiders ‘van kleur’ in Vlaamse theaterhuizen

Gorges Ocloo (l.) en Haider al TimimiBeeld Eric de Mildt

De makers Haider Al Timimi en Gorges Ocloo leken voorbestemd tot een leven als elektromonteur en automechanicus. Dit jaar worden ze ieder artistiek leider ‘van kleur’ bij een Vlaams theaterhuis. ‘We hebben het geluk gehad de juiste mensen tegen te komen die detecteerden waar onze verlangens zaten.’

Het weerzien gebeurt met een speelse diss. Gorges Ocloo: “Hé man, mooie schoenen, waar heb je die gepikt?” Haider Al Timimi, zonder verpinken: “Daarnet op straat, van iemand die ze niet meer nodig had.” Maar de twee theatermakers zijn geen echte bad boys, daarvoor is hun beroepsernst te groot. In 2020 komen ze allebei aan het hoofd van een theaterhuis. Niet met het been vooruit, maar met een uitgestoken hand.

In september stonden ze nog samen op het Theaterfestival met Studio Sheherazade, een even gewaagd als vrolijk kitschcabaret over homoseksualiteit in de Afrikaanse en Arabische wereld. In 2020 wacht hen een nieuwe uitdaging: Al Timimi wordt artistiek directeur van Theater Antigone in Kortrijk, Ocloo wordt samen met Greet Jacobs en Femke Stallaert het artistieke team achter Beeldsmederij DE MAAN in Mechelen.

Niet evident voor een Belg met Ghanese roots, die opgroeide in het Limburgse Oud-­Winterslag en tot een leven als elektromonteur voorbestemd was. En al evenmin voor Al Timimi, die als 6-jarige jongen uit Bagdad wegging, een opleiding in automechanica kreeg en straks de eerste theaterdirecteur van kleur is in Vlaanderen. Hoe is het (dan toch) zo ver kunnen komen?

Haider Al Timimi: “We hebben het geluk gehad de juiste mensen tegen te komen die detecteerden waar onze verlangens zaten. Er waren wellicht ook triggers in onszelf, maar ik geloof absoluut niet in het credo ‘als je maar hard genoeg wilt’. Gorges en ik koesteren een grote nederigheid tegenover het leren. En we beschikken over iets wat ik faalresistentie noem: de veerkracht om zelfs in niet-evidente contexten door obstakels heen te breken.”

Toch schrijven ze veel toe aan hun ‘vaders en moeders’, zoals Ocloo ze noemt. In zijn geval gaat het in eerste instantie om de Genkse sociaal-artistieke organisatie Yawar, die de jonge Ocloo leerde zijn woede op een constructieve manier in te zetten – later namen de docenten aan de Brusselse theaterschool RITCS die rol over. Al Timimi werd opgepikt door het toenmalige Union Suspecte en de getalenteerde breakdancer stroomde via Chokri Ben Chikha snel door naar het hart van de Vlaamse podiumwereld.

In de 20 jaar die volgden zouden zachtjesaan spelers en makers van kleur het veld binnendruppelen. De laatste vijf jaar ging die beweging in crescendo, maar niet altijd op de juiste manier, vinden beiden. Al Timimi: “Soms lijkt het een shopcultuur. Theaterdirecteurs hebben haast om gekleurde talenten te ‘vinden’. Jonge mensen krijgen daardoor nauwelijks de tijd om te groeien. Vooral als blijkt dat veel van die gasten een andere verbeelding over wat theater is binnenbrengen.”

Ocloo: “Die verbeelding heeft te maken met hun andere achtergrond, maar valt er niet mee samen. Ik heb roots in Ghana, maar ik moet niet steeds mijn eigen verhaal vertellen. Toen ik afstudeerde was ik die vraag kotsbeu, tot op het punt dat ik mijn docenten voorstelde een voorstelling over de seksuele relatie tussen Filip en Mathilde te maken.” (grijnst) Al Timimi: “Je hoeft de diversiteitskwestie niet de hele tijd te benoemen. Het is de kleur zelf die de canon uitdaagt, die het verhaal vertelt.”

In die zin is het belangrijk dat Al Timimi en Ocloo vandaag niet alleen zichtbaar zijn als makers en spelers, maar dat ze ook een leidende positie opnemen. Een positie die hen de mogelijkheid geeft ‘kleur’ in haar meest brede betekenis binnen te brengen op een manier die zij interessant vinden. “Het gaat mij erom het hele palet van de straat naar binnen te trekken”, zegt Al Timimi. “Met een huis kan ik jonge makers de kans bieden te prutsen en te falen, om zonder haast hun handschrift te ontwikkelen.”

Ook Ocloo is erop gebrand zo veel mogelijk verschillende werelden in het Mechelse huis waar kinderen en jongeren centraal staan binnen te brengen. “Dat de jeugd bij ons vanzelf binnenstroomt (via schoolvoorstellingen, EC) is een groot cadeau. Ik wil dat kinderen bij DE MAAN van zo veel mogelijk proeven, zodat ze aan het einde van het jaar kunnen zeggen: ‘Ik heb alles gezien en alles is mogelijk, want wat ik me maar kon inbeelden is gebeurd.’”

Tegen de geplande Vlaamse cultuurbesparingen kwam protest uit de sector. “Ik ben niet bang voor het politieke klimaat”, zegt Al Timimi. “Ik stel me meteen de vraag welke rol ons huis daarin kan spelen. Ik kijk ernaar uit met de stad het gesprek te voeren, op de vloer of ernaast. Sowieso geloof ik dat kunst een verantwoordelijkheid draagt in het verbinden van mensen.”

Met de opdracht die hij zich stelt, viseert Al Timimi niet per se de witte, rechtse kiezer, geeft hij aan. Toen tijdens de gekleurde schoolvoor­stellingen van Studio Sheherazade de vraag werd gesteld wie tegen het homohuwelijk bezwaar had, stond in sommige zalen de helft van het publiek op. Ocloo: “Dat zijn waardevolle momenten. Als we beweren dat we de complexiteit van de straat willen inademen, moeten we niet bang zijn voor mensen die anders denken, welke kleur ze ook hebben.”

Politiek en kunst zijn voor Al Timimi en Ocloo niet te scheiden, maar van de meer activistische podiumvormen blijken ze koele minnaars. “Er moet ruimte zijn voor expliciete stemmen”, zegt Al Timimi, “maar het is niet het artistieke werk dat ik zou maken, en al helemaal niet als het bijdraagt tot polarisatie.” Ocloo: “Vaak zijn die stemmen meer politiek of academisch dan artistiek, want als je vanuit een artistieke drive werkt, polariseer je niet.”

Al Timimi: “Ik geloof erg in micropolitiek, zoals die in een dansstuk kan zitten. Als meningen expliciet worden, stel ik me altijd de vraag wat nog het verschil is met wat de andere media over ons uitstorten. Theater kan de ziel week maken, vatbaar om op een andere manier iets te begrijpen, dat is juist zijn kracht.”

Wat met het structurele racisme in de kunstensector, kan een portie micropolitiek ook daartegen weerstand bieden? “Racisme is nog altijd aanwezig in de hele samenleving, maar de kunstensector kan stilaan niet meer heen om talent van kleur”, zegt Al Timimi. “Dat wij met onze achtergrond in deze positie zitten, bewijst dat. Het kan allemaal sneller en het blijft keihard werken om dat ‘inclusieve’ verhaal te verdedigen, maar het zijn stappen in de goede richting.”

In ieder geval regisseert straks een ‘donkere jongen’ – zoals Ocloo zelf zegt – het witte theatericoon Josse De Pauw in een bewerking door de Nigeriaanse schrijver Ben Okri van een van de canonieke verhalen uit de westerse literatuur, Moby Dick. “Ik denk niet in die termen of statements”, zegt Ocloo. “Ik zoek gewoon mensen met wie ik graag wil samenwerken. Josse keek een beetje op van de manier waarop ik over theater denk, maar zei direct: ‘We doen het’. Ik heb het gevoel dat er een wederzijds vertrouwen groeit.”

Al Timimi: “Dat is de essentie. Als we de canon willen verbreden, moeten we vooral nieuwsgierig blijven naar andermans verhalen.”

Vijf stukken om naar uit te kijken

Familie – NTGent

De wereldliteratuur en de wereldcinema staan bol van de verhalen over hoe familie zowel een veilig nest als een verstikkende hel kan zijn. Naar aanleiding van een schokkende case in Calais – een gezin met twee kinderen hing zich gezamenlijk op – legt het echte gezin van acteurs An Miller en Filip Peeters zichzelf in de weegschaal, in het verwarrende spel tussen autobiografie en fictie waarin regisseur Milo Rau verduiveld goed is.

Première 4/1 in NTGent/schouwburg, ntgent.be

Dear Winnie – Jr.c.E.sA.r, KVS & NNT

Anti-apartheidsicoon Winnie Mandela is op zijn zachtst gezegd geen onbesproken figuur en die dubbelheid maakt haar bij uitstek interessant voor een gezelschap als Jr.c.E.sA.r. Junior Mthombeni, Fikry El Azzouzi en Cesar Janssens gaan samen met negen actrices, zangeressen en performers op zoek naar een antwoord op de vraag wat iemand tot opstand drijft.

Belgische première 24/1 in KVS/Bol, Brussel, kvs.be

Move (on) – tg STAN, Moussem & Kloppend Hert

Dat tg STAN een compagnie is van tekstvreters weten we al langer, maar het moet niet altijd Molière zijn. In Move (on) zoekt het gezelschap met een uitgebreide groep Franse, Braziliaanse, Palestijnse en Russische kompanen naar een verbreding van zijn corpus. De inspiratiebronnen zijn gedichten, romans en theaterstukken uit diverse culturele tradities.

Première 5/2 in Vooruit, Gent, www.stan.be

Moby Dick – At Last Queequeg Speaks – LOD/Gorges Ocloo, Ben Okri & Dominique Pauwels

De Nigeriaanse dichter en schrijver Ben Okri is niet van de minsten, en het is uitkijken naar zijn bewerking van Herman Melvilles beroemde Moby Dick. Okri geeft de in de roman grotendeels zwijgende harpoenier Queequeg een stem en het is mezzo Nobulumbko Mngxekeza-Nziramasanga die die stem vertolkt in deze ‘jazzy opera’.

Première 13/3 in deSingel, Antwerpen, www.desingel.be

Tiresias – Toneelhuis & Antwerp Symphony Orchestra

In de verbeelding van schrijver en spoken wordperformer Kate Tempest is de blinde ziener Tiresias, die volgens de overlevering zowel vrouw als man was, een 15-jarige jongen in transitie. Daarmee is hij de perfecte pendant voor Guy Cassiers’ Orlando, het personage dat gebaseerd op Virginia Woolfs gelijknamige roman transformeerde van man naar vrouw. Katelijne Damen speelt opnieuw mee. De muzikale begeleiding komt van het Antwerp Symphony Orchestra.

Première 15/5 in de Koningin Elisabethzaal, Antwerpen, toneelhuis.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234