Maandag 19/04/2021

Achtergrond

'Had ik die antieke beelden maar nooit opgegraven'

IS-strijders vernielen eind februari in het museum van Mosoel antieke beelden en kunstschatten. Zij beschouwen de beelden als afgoderij. Beeld PHOTO_NEWS
IS-strijders vernielen eind februari in het museum van Mosoel antieke beelden en kunstschatten. Zij beschouwen de beelden als afgoderij.Beeld PHOTO_NEWS

De beelden gingen de hele wereld over: IS-strijders die kunstschatten sloopten in het befaamde museum van Mosoel. De gevluchte oud-directeur van het museum, Hikmat Basheer Al Aswad, ziet het met lede ogen aan vanuit zijn flatje in het Nederlandse Amersfoort.

"Ik ben verdrietig. Op video's zie ik hoe die gekken van IS kapot maken waarvoor ik zo hard heb gewerkt", zegt Hikmat Basheer Al Aswad (65) in zijn kleine maar fleurige flat in een buitenwijk van de Nederlandse stad Amersfoort.

Al Aswad is een archeoloog uit Mosoel, Irak. Tot enkele jaren geleden was hij directeur van het Mosoel Museum, het op een na grootste museum van Irak. De plek waar Islamitische Staat (IS) begin februari talloze historische beelden vernielde van de millennia oude Parthische en Assyrische beschavingen.

In 2013 vluchtte Al Aswad naar Nederland met zijn gezin. Ze werden bedreigd omdat ze christelijk zijn.

Afgelopen zaterdag werd hun paasweekend bruut verstoord door een YouTube-video van nieuwe vernielingen. Dit keer beschadigde IS de door Unesco beschermde stad Hatra, uit de tweede eeuw na Christus.

Op de video is te zien hoe strijders met pikhouwelen, mokers en mitrailleurs vijf kalkstenen beelden verwoesten. Het is een schril contrast met de flat van het gezin, met viooltjes op de vensterbank, paastakken met gekleurde eitjes en Delfts blauwe porseleinen klompjes op tafel.

De vernielingen in Hatra zijn volgens Al Aswad het topje van de ijsberg: "Dit zijn vijf stukken, maar Hatra is groot en IS gebruikt het als basis. Waarschijnlijk is bijna alles verwoest."

Een deel van de Parthische kunst uit Hatra werd ook in het museum van Mosoel getoond - en gesloopt. Die video ging in februari de wereld over. Later werd gesuggereerd dat een deel van de collectie van gips was. Het echte werk zou in het museum van Bagdad staan, daar gebracht door Saddam Hoessein voor aanvang van de Tweede Golfoorlog in 2003.

Onzin, volgens Al Aswad. "Saddam heeft alleen de kleine beeldjes meegenomen. De grote waren te zwaar om te tillen. In totaal stonden maar vier gipsen beelden in het museum. De rest was allemaal echt en nu dus kapot."

Op de video worden bijna dertig beelden uit de Parthische zaal vernield. Plus wat Assyrisch werk en een vier ton wegend beeld van een gevleugelde stier, ook uit de Assyrische periode. Al Aswad sluit niet uit dat ook de rest van het museum gesloopt is, op de Islamitische Zaal na. "IS vernietigt alles wat op hun pad komt. Ik heb geen reden om aan te nemen dat ze ook maar iets heel hebben gehouden van mijn museum en Hatra."

Kogelbrieven

Hij is er kapot van. Vier jaar lang deed hij opgravingen en restauraties in de Parthische stad. Achteraf vindt hij dat bijna zonde. "Als het nog onder de grond had gezeten, was het nu niet kapot. Maar niemand kon voorspellen dat mensen dít nog zouden doen in de 21ste eeuw."

Het leven van de museumdirecteur is verstrengeld met de archeologie. Zelfs zijn vrouw Intesar (55) ontmoette hij door de oudheden. Ze werkte in de bibliotheek van het museum van Mosoel, toen hij daar nog onderzoeker was. Zijn twee dochters Sara (23) en Masara (20) speelden als kind altijd tussen de beelden in de tuin van het museum. Nu moet hij lijdzaam toezien hoe de strijders van IS zijn levenswerk verwoesten.

Eigenlijk begon dat al in 2010, drie jaar voordat hij naar Nederland vertrok. Nog voordat IS aan de macht kwam in 2014, stopte Al Aswad met zijn baan omdat hij naar eigen zeggen aan de lopende band werd bedreigd. "Als christen mocht ik gewoon niet zo'n hoge functie bekleden. We kregen kogelbrieven thuis en ik werd geregeld op mijn werktelefoon gebeld. Ik moest stoppen bij het museum, anders zouden ze mijn gezin uitmoorden."

Zijn vrouw Intesar en zijn oudste dochter Sara reisden in 2011 naar Nederland, nadat Sara bijna was ontvoerd. In 2013 kwamen Al Aswad en zijn jongste dochter hun gezin achterna. "Ik ben blij dat Nederland ons een plek geeft. Mijn kinderen hebben een toekomst hier." Voor zijn dochters betekent die toekomst een baan als tandartsassistente. Beiden volgen een opleiding daartoe. Intesar vult haar dagen met vrijwilligerswerk voor de Voedselbank. Al Aswad kijkt naar het nieuws via de schotel of via Facebook. Of hij schrijft aan zijn nieuwe boek, pijnlijk genoeg over de stenen architectuur van Hatra.

Het is zijn veertiende boek over het historisch rijke gebied rondom Mosoel en de oudheden van Irak. Alle veertien Arabische titels voorziet hij van Engelse tekst en uitleg. Opeens begint Al Aswad te grinniken. "Dit is een heel gevaarlijk boek. Het gaat over kunst van seks en liefde in het oude Irak. Seks is nu verboden daar, liefde trouwens ook." Begin deze maand is de Iraakse stad Tikrit bevrijd van IS. Misschien dat Mosoel binnenkort volgt. Maar niemand van het gezin weet of het ooit nog veilig genoeg wordt om naar huis te gaan.

De historie van Mosoel

Het gebied rondom Mosoel kent een rijke archeologische gescheidenis. Dichtbij liggen de oude steden Nimrud, Hatra, Nineveh en Assur. Het Mosoel Museum herbergt islamitische, prehistorische, Assyrische en Parthische kunst uit dat gebied. IS heeft vooral veel Parthische kunst vernield. De Parthische beschaving loopt van 140 voor Christus tot 225 na Christus. De stad Hatra, ook door IS vernield, wordt gezien als een van de weinige volledige bronnen van deze beschaving. De stad werd rond 50 na Christus gebouwd in de bufferzone tussen het Romeinse en het Parthische gebied in Iran. Om de lokale nomaden aan zich te binden voor de strijd, werd een enorm tempelcomplex gebouwd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234