Woensdag 01/04/2020

Achtergrond

Haat tussen VS en Iran gaat ver terug in tijd

Iraniërs houden een portret van generaal Qassem Soleimani boven het hoofd tijdens een rouwstoet.Beeld EPA

De dodelijke Amerikaanse droneaanval op een Iraanse generaal in Bagdad zet de schijnwerper op een al decennia aanslepend conflict tussen Washington en Teheran.

In 1979 betoogden massa's demonstranten voor de Amerikaanse ambassade in Teheran: tegen de door Amerikanen gesteunde sjah en voor ayatollah Khomeini. © APBeeld AP

1Sinds wanneer zijn de VS en Iran elkaar vijandig gezind?

In 1979 namen geestelijken onder leiding van ayatollah Khomeini de macht over van de sjah, wiens repressieve bewind ruim een kwart eeuw was gesteund door de VS. Iraanse studenten bezetten in hetzelfde jaar met instemming van de nieuwe machthebbers, de Amerikaanse ambassade in Teheran. De VS verbraken daarop de diplomatieke betrekkingen en legden sancties op.

Toen de Iraakse leider Saddam Hussein in 1980 Iran binnenviel, kozen de Amerikanen partij voor de dictator die ze pas decennia later zouden verdrijven. Na afloop van de oorlog tussen Iran en Irak leken de verhoudingen iets te verbeteren, maar begin deze eeuw werd Iran door de Amerikaanse president George Bush aangeduid als onderdeel van de ‘as van het kwaad’. Het land steunde terroristische groepen in het Midden-Oosten (Hamas, Hezbollah) die een bedreiging vormden (en vormen) voor Israël, de belangrijkste bondgenoot van de VS in het Midden-Oosten. Bovendien dreigde Iran bij herhaling Israël te vernietigen.

2. Wanneer kwam er een kentering in de verhouding tussen de VS en Iran?

Na de verkiezing van de alom als ‘gematigd’ en ‘progressief’ omschreven president Rohani in 2013 zag het Westen een kans om de nucleaire aspiratie van Iran (die al dateerden uit de tijd van de sjah) een halt toe te roepen. In 2015 sloten Iran, de VS, Europa, Rusland en China een ­akkoord. Dat voorzag in beperking van het atoomprogramma, in ruil voor opheffing van sancties.

De verbetering van de betrekkingen duurden niet lang. In 2018 trokken de VS zich onder ­president Trump eenzijdig terug uit het internationale akkoord, dat hij als een blunder van zijn voorganger Obama beschouwde. Ook legde de regering-Trump nieuwe sancties op. De andere betrokken partijen willen het akkoord nog redden, al gaf Iran dit jaar toe zich niet meer te houden aan de verplichtingen uit de overeenkomst.

3. Hoe groot is de invloed van Iran in het Midden-Oosten?

De Iraanse invloed in delen van het Midden-Oosten is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het land mengde zich in de Syrische burgeroorlog met strijders die aan de kant van regeringstroepen meevechten tegen opstandelingen.

Iran levert aan de Libanese fundamentalistische Hezbollah-beweging wapens die volgens Hezbollah-leider sjeik Nasrallah heel buurland Israël bestrijken. In een andere burgeroorlog, die in Jemen, steunt Iran de Houthi-rebellen. In Irak opereren door Iran gesteunde milities, die gewelddadig optraden tijdens recente burgerprotesten.

Sommige analisten beweren dat Irak in feite een vazalstaat van Iran is geworden. Iran deinsde dit jaar ook niet terug voor rechtstreekse agressie, zoals in de Straat van Hormuz. Het land heeft zich in de Golfregio schuldig gemaakt aan ‘staatspiraterij’ (stelde de regering in Londen) door Britse en andere westerse schepen aan te vallen. In Saudi-Arabië voerde Iran bombardementen uit op olie-installaties.

4. Hoe groot is de Amerikaanse militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten?

Een fractie van de troepenmachten die de VS onder vorige presidenten in de regio stuurden. Denk aan de eerste Golfoorlog (1990-91), toen Irak buurland Koeweit was binnengevallen. Het gebeurde weer in 2003 omdat Irak zou beschikken over massavernietigingswapens. Het verjagen van de Libische leider Kadhafi (2011) kan op het conto van de VS geschreven worden. De latere president Trump wees er evenwel tijdens zijn verkiezingscampagne al op dat hij zijn land niet in nieuwe militaire avonturen zou storten. Integendeel, hij wilde Amerikaanse militairen zo snel mogelijk terughalen uit Irak en Afghanistan (deed hij niet) en Syrië (deed hij onlangs, tegen het advies in van zijn topmilitairen).

5. Waarom zijn er nog Amerikaanse troepen in Irak?

In 2011 werden verreweg de meeste Amerikanen teruggehaald uit Irak, maar in 2014 vroeg de ­regering in Bagdad om hun terugkeer. De VS voerden het bevel over een internationale coalitie ­tegen de terreurgroep Islamitische Staat (IS). ­Bagdad kondigde twee jaar geleden de overwinning op IS aan, maar stelde prijs op blijvende Amerikaanse steun in de strijd tegen resterende strijders die het gemunt hadden op Iraakse veiligheidstroepen.

Momenteel zijn er ongeveer 5.000 Amerikanen in Irak. Een deel is betrokken bij een NAVO-trainingsmissie voor de Iraakse troepen. Die missie duurt voort, zo werd eind vorig jaar besloten tijdens een NAVO-top in Londen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234