Dinsdag 21/09/2021

Haai zeldzamer dan tijger

Biologie - Het aantal haaien gaat sterker achteruit dan gedacht. Schuldige is de haaienvangst, waarbij vooral de vinnen het doelwit zijn. Haaienvinnensoep is immers een delicatesse in Azië. De Australische professor Sean Connolly pleit voor actie.

"De overbevissing van haaien wordt nu erkend als een groot wereldwijd probleem", melden wetenschappers in het internationale wetenschappelijke tijdschrift PLos ONE.

De onderzoekers ontwikkelden een nieuwe methode om de trends in populatiegrootte van de wittiprifhaai en de grijze rifhaai te berekenen. "Trends achterhalen in de populatie van haaien is erg ingewikkeld", verklaart professor Sean Connolly van de Australische James Cook University. "De simpelste manier, kijken naar trends in de visvangst, gaat niet op voor haaien. Ten eerste houden vele landen met koraalriffen geen betrouwbare gegevens bij over de visvangst. Ten tweede gebeurt 75 procent van de wereldwijde haaienvangst illegaal en worden onbedoeld gevangen haaien teruggegooid zonder dat dat wordt gemeld."

Dat probleem omzeilden de onderzoekers door op basis van de schatting van de geboorte-, groei, en sterftecijfers van haaiensoorten de groei van de populatie te berekenen. "Schattingen van geboorte- en groeicijfers zijn makkelijk te verkrijgen", zegt Connolly. "Je verzamelt gegevens van haaien die werden gevangen voor onderzoek of door commerciële vissers. De leeftijd van de haai kun je makkelijk afleiden uit de groeiringen in de wervels. Verder meet je het dier en bepaal je het geslacht. Bij vrouwtjes bepaal je ook of ze volwassen zijn en, als ze zwanger zijn, hoeveel embryo's ze dragen."

Illegale vangst

Voor de sterftecijfers was meer creativiteit vereist. "De mortaliteit bepalen voor grote dieren is problematischer dan voor kleine dieren", stelt Connolly. "Kleinere soorten leven met veel meer op kleinere oppervlakten, waardoor het gemakkelijker is om het sterftecijfer af te leiden uit het merken en opnieuw vangen van enkele exemplaren." Grotere dieren leven nu eenmaal meer verspreid, waardoor minder dieren kunnen worden onderzocht en de juistheid van de schatting dus onzekerder wordt.

Om de juistheid van hun schatting weer op te krikken, combineerden de onderzoekers verschillende methoden om de mortaliteit van haaien te bepalen. "Eén methode gaat uit van de levensgeschiedenistheorie, die stelt dat er een bepaalde relatie is tussen de mortaliteit en andere eigenschappen, zoals groeicijfers. Voor een andere methode werd het verband tussen de mortaliteit van een groep en de leeftijd van het oudste individu geanalyseerd."

Zo verkregen de onderzoekers gegevens over twee soorten. "De populatie van de grijze rifhaai daalt met 9 procent per jaar en de wittiprifhaai kent een daling van 6 procent per jaar. Daarbij werd uitgegaan van een levensduur van 25 jaar, wat nogal optimistisch is, aangezien dat de leeftijd is van de oudste rifhaai die ooit werd gevonden."

Om hun resultaten nog verder te controleren, gebruikten de onderzoekers hun populatieprojecties om na te gaan hoe goed hun model de verschillende hoeveelheid haaien in beviste en niet-beviste riffen kon verklaren, op basis van hoe lang de riffen al worden beschermd. Daaruit blijkt duidelijk het verband tussen de daling en visvangst.

"Grotere gebieden waar vissen volledig verboden is, zijn noodzakelijk", vindt Connolly. "En die moeten streng worden bewaakt. Een gebrek aan handhaving van deze gebieden is wereldwijd een groot probleem, zelfs in het Groot Barrièrerif." Ook internationaal is een strenger toezicht nodig om illegale vangst tegen te gaan. "Momenteel is ongeveer een derde van het Groot Barrièrerif een zeereservaat, maar voor de rest van de Australische kust is dit slechts een klein percentage."

Haaienreservaat

De noodzaak aan voldoende grote zeereservaten bleek vorig jaar al uit een studie van de Stanford-universiteit. De wetenschappers onderzochten het migratiepatroon van witte haaien door een aantal exemplaren te volgen met radiozenders. Tot hun verbazing stelden ze vast dat de haai die voor de kust van Hawaï werd gezien dezelfde was die zes maanden later opdook in Californië. Uit hun studie bleek dat witte haaien meer dan 19.000 kilometer kunnen zwemmen in negen maanden.

Die vaststelling maakte het noodzakelijk om de schatting van het aantal witte haaien opnieuw uit te voeren. Uit recent onderzoek blijkt nu dat er maar 3.500 witte haaien overblijven in onze oceanen. Dat maakt hen zeldzamer dan tijgers.

Ondertussen prijkt al een derde van alle haaiensoorten op de rode lijst van de IUCN, de internationale unie voor natuurbescherming, waaronder ook de walvishaai en de reuzenhaai, de twee grootste vissen die er bestaan.

Gelukkig zijn er landen die oog hebben voor de nood van de natuur. De Marshalleilanden openen 's werelds grootste haaienreservaat, dat zo'n 2 miljoen vierkante kilometer groot is. Daardoor wordt het gebied waarin haaien veilig kunnen rondzwemmen verdubbeld.

"Hiermee tonen we het belang van haaien voor onze cultuur, het milieu en de economie", verklaarde senator Tony deBrum, die het wetsvoorstel voor haaienbescherming steunde, op BBC News.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234