Woensdag 12/08/2020

Guy Verhofstadt, in de beste christendemocratische traditie

Als de CD&V het land niet meer wil redden, maar Verhofstadt wel, zeggen velen: 'Let the beast go'

Het is niet toevallig dat de eerste paragraaf van Verhofstadts (te koeltjes onthaalde) nota een verwijzing bevat naar Gaston Eyskens. Met zijn nota schrijft de eerste minister, hoewel van liberale signatuur, zich immers in in de beste christendemocratische traditie. Die van Gaston Eyskens, Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene. Mannen die, elk in hun tijd en op hun manier, de durf en de creativiteit hadden om een staatshervorming onderhandeld en gestemd te krijgen. Dat eindpunt heeft Verhofstadt nog niet bereikt, en het is ook niet aan hem om dat te doen. Maar hij staat wel aan dezelfde startlijn. Net als zijn christendemocratische voorgangers wil Verhofstadt een dynamiek op gang brengen waarbij beide kanten meer moeten toegeven dan ze zich aanvankelijk hadden voorgenomen, maar waarbij ze uiteindelijk ook (veel) meer terugkrijgen dan ze hadden gedacht. Het is riskant, maar wie niet durft te springen, raakt nooit over de kloof. En het waren premiers van christendemocratische huize, die elk in hun tijd toonden dat enige lef een politieke kwaliteit is voor een staatshervorming.

De eerste doorbraak kwam er trouwens in de nasleep van 1968, niet alleen van Leuven Vlaams, maar ook van l'imagination au pouvoir. Zo sluisde Gaston Eyskens in 1970 de eerste staatshervorming in meer dan veertig jaar door het parlement. Terwijl hij niet eens over een tweederdemeerderheid beschikte, en dus steun moest zoeken bij de oppositie. (Al bleef de Volksunie tégen. Zoals diezelfde VU nadien tégen de oprichting van de Vlaamse Cultuurraad stemde, het eerste Vlaamse Parlement. Bart De Wever zit inderdaad in een politieke familie die zowat elk rendez-vous met de geschiedenis pleegt te missen.)

Eyskens sr. goot ook het economisch regionalisme in de grondwet. Dat was nochtans de grote eis geweest van de Nemesis van zijn eigen beleid. Van André Renard, de tegenstander van zijn Eenheidswet, de vleesgeworden anti-Eyskens. Uitgerekend Eyskens maakte waar wat Renard altijd had gewild.

Leterme was de voorbije jaren de Nemesis ten opzichte van paars, en dus van Verhofstadt. Leterme eiste een staatshervorming. Verhofstadt tekent voor de eerste creatieve aanzet daartoe.

Verhofstadt treedt niet alleen in de sporen van Eyskens, maar ook in die van Martens. Wilfried Martens werkte immers af wat voor hem Leo Tindemans niet vermocht. Tindemans had als premier ook pogingen ondernomen tot een nieuw communautair evenwicht. Het lukte niet. Martens kon het wel. Was Tindemans een kneusje? Allerminst. Maar hij miste 'iets' wat Martens wel had. Lef? Politiek instinct? Creativiteit? Vanzelfsprekend zal Tindemans zijn historische rol verdedigen: dat Martens kon verderbouwen na de mislukkingen van zijn tijd. Nadien pas werd mogelijk wat voordien nog taboe was. Leterme is al vaak vergeleken met Tindemans, en weer gaat de parallel op. Net als Tindemans destijds niet kon afronden, kan Leterme dat vooralsnog ook (nog) niet. Op kortere tijd lijkt Verhofstadt verder te raken.

Ten slotte heeft Verhofstadt ook een aardige Dehaenefactor in zich. De verkiezingen van 1987 draaiden rond een regionaal probleem (de Voerstreek) maar Dehaene bereikte uiteindelijk een oneindig ruimere staatshervorming. Net zoals 10 juni rond een regionaal probleem (B-H-V) draaide, en Verhofstadt nu schermt met een federale kieskring of een verregaande fiscale autonomie.

In 1991 begon Dehaene, een beetje zoals Verhofstadt nu, met een noodregering. En dat nadat Dehaene zich toen aanvankelijk uit de nationale politiek had willen terugtrekken. Net als Verhofstadt zich na 10 juni bijna moest terugtrekken uit die nationale politiek. Maar als alles vast zit, heeft dit land blijkbaar nood aan een Redder.

Hoewel. Net zoals voornoemde CVP-iconen best met wat minder piëteit zouden worden bejegend dan vandaag vaak het geval is, hoeft Verhofstadt niet als een heilige aanbeden te worden. Verhofstadts nota bevat namelijk belangrijke verbeteringen aan de hervormingen van Eyskens, Martens en vooral Dehaene. De federale kieskring zou, indien gestemd, een late doch broodnodige correctie zijn op de grondslagen van België zoals Gaston Eyskens die uittekende en Wilfried Martens die uitdiepte: een federalisme dat wel in woorden 'unionistisch' was, maar niet in haar instellingen.

En laten we eerlijk zijn: Dehaenes zo geroemde Sint-Michielshervorming zat vol kladwerk. Neem nu het weer samenbrengen van federale en regionale verkiezingen. Alleen N-VA'ers en VB'ers zijn hiertegen, en hier en daar een CD&V'er die een softerotische versie van het separatisme belijdt. Maar onbegrijpelijk eigenlijk dat Dehaene in 1992 zélf niet inzag welke ramp hij aan het veroorzaken was. Het was immers Dehaene die, wanneer hem gevraagd wordt naar de verdiensten van Wilfried Martens, altijd zegt: 'In de jaren tachtig zorgde Martens voor de nodige stabiliteit van het regime.' Waarna Dehaene met Sint-Michiel de instabiliteit grondwettelijk verankerde, door de ontdubbeling van de regionale en federale verkiezing. Sinds 2003 zitten we permanent in de jaren zeventig: de ene verkiezing na de andere.

Tenslotte zet Verhofstadt met zijn voorstellen rond B-H-V en de nieuwe financieringswet een streep onder de onzalige Lambermontakkoorden. Met dat laatste corrigeert Guy Verhofstadt dus - eindelijk - Guy Verhofstadt zelf.

Vandaag dreunen CD&V-parlementsleden dezelfde boutade af: 'Wij zijn geen staatsdragende partij meer. Wij voelen ons niet meer geroepen het land te redden.' Wel, als de CD&V het niet meer doet, dan maar een ander. Als Verhofstadt het wil en durft, zeggen ook veel niet-liberalen: 'Let the beast go.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234