Donderdag 24/06/2021

Guus Flatert Nooit

Hoe Guus Hiddink Achterhoeker was, kosmopoliet werd en dan de wereld veroverde

De beste Nederlander heeft afgelopen zaterdag gewonnen, en zo staat Rusland vanavond in de halve finale van het EK. De staande ovatie is voor Guus Hiddink, het applaus ook, en de bloemen, en de egards, en al de rest. Alweer, is het juiste woord na eerdere mirakels als bondscoach van Zuid-Korea en Australië. Hoe doet de man het toch? Euh... Een poging. Door Kristof Windels

Er zijn zo van die dingen die een mens nooit vergeet. Een gesprek met Guus Hiddink bijvoorbeeld. Het was 12 juni, twee jaar geleden, in het Duitse Kaiserslautern. Een maandag, tegen de avond. Er was net iets onwaarschijnlijk gebeurd op de grasmat van het Fritz Walterstadion. In de eerste wedstrijd in Groep F van het pas gestarte wereldkampioenschap hadden de Japanners de (voetbal)ontgoocheling van hun leven opgelopen. Tien minuten voor het einde van die match stonden ze nog te juichen op de banken. Ze waren met veel. Drie minuten later waren ze nog wat gelukkiger. Het zou lukken, het was nog altijd 0-1. Maar toen gebeurde het. Een Australiër scoorde: 1-1. Twee minuten later maakte dezelfde er nog eentje: 2-1. In blessuretijd: 3-1.

Hoe kon dat nu? Ten eerste was het al een wonder dat die Australiërs zich hoegenaamd konden plaatsen voor dat wereldkampioenschap. Australian Football, dat is een andere sport. En dan nog meteen winnen ook, de allereerste keer, en op die manier. De verklaring zat een halfuur na het laatste fluitsignaal vooraan in de perszaal: Guus Hiddink. Hij deed een korte uitleg, stapte van het kleine podium de gang in en werd tegengehouden door een paar Nederlanders en één Belg. "Guus Geluk heeft het weer eens geflikt", zei er eentje, en toen volgde dat gesprek. Nu ja, er volgde een uiteenzetting van één man, terwijl de rest met open mond stond te luisteren. Het begon zo: "Als je geen plan hebt, dan moet je geluk hebben als coach. Maar ik had een plan, om hier het geluk af te dwingen." Oké, luisteren dus.

"Mochten we achterkomen, zouden we de Japanners vastzetten in hun strafschopgebied." In de 84ste minuut kregen de Australiërs een inworp. Die was vooraf geoefend. Lucas Neill zou gooien. Joshua Kennedy, een lange, was ingevallen en moest die bal doorkoppen. Harry Kewell, de enige bekende naam bij de Australiërs, moest in de buurt blijven om Cahill, een andere invaller, te bedienen. "I love it when a plan comes together", zei Hannibal van The A-Team altijd en hij lurkte van een sigaar. Hiddink dacht hetzelfde, maar bleef iets minder beheerst. Bijna liep hij een hoofdwonde op toen hij uit zijn dug-out sprong. Vier seconden - of zoiets - juichte hij, en dan al maakte hij met een handgebaar de volgende opdracht duidelijk: doorgaan. Zijn invaller Cahill zou vijf minuten later de 2-1 maken.

Dat handgebaar was eigenlijk niet nodig geweest. Hiddink had voor de wedstrijd zijn troepen al voldoende opgedraaid. 's Ochtends bij de matchbespreking had Hiddink een brief voorgelezen van de premier, John Howard. Het zijn trucjes die ondertussen door zowat alle trainers worden gebruikt. Ariël Jacobs liet bijvoorbeeld net voor de bekerfinale een compilatie met opzwepende liedjes horen. Ahmed Hassan luisterde niet echt naar de teksten, maar hij vond het melodietje van 'I've only just begun to fight' van Natalia best wel goed. Zo bijzonder was de voordracht van Hiddink die dag met andere woorden niet, maar de man heeft door de jaren heen nog wel wat andere, meer vernieuwende methodes gebruikt. Onlangs nog, na de eerste wedstrijd op dit EK, toen de Russen roemloos ten onder gingen tegen Spanje.

Hiddink ensceneerde de dag erop een ruzie met zijn assistent. Hij schold zijn huid vol en behandelde de man vooral onheus. Opgezet spel. Hiddink wilde een reactie van zijn team. Ze moesten zich als groep achter de assistent scharen en zich (even) tegen hun trainer keren. De Nederlander haat volgzame groepen, zoals hij er ook een had in Zuid-Korea. Hij zei er iets en iedereen knikte. Ze bogen zelfs. Om dat eruit te krijgen heeft hij eerst keet geschopt - de weg naar harmonie via het conflict - en dat deed hij ook in Rusland. "Zijn jongens waren een autoritair regime gewend, ze zagen Guus als de grote baas, de tsaar", zag Joop Alberda, coach van het olympische volleyteam dat goud pakte in 1996 en door Hiddink naar Rusland gehaald om structuur te brengen. "Guus wilde inbreng van spelers, en heeft die."

Om te begrijpen waarom Hiddink zo denkt en werkt, is een retrofragment nodig. In het boek Saint Gus, geschreven door enkele sportjournalisten van de Volkskrant, is het eerste hoofdstuk zowat de best mogelijke omschrijving van zijn roots. Dat zeggen niet de auteurs, dat zegt Hiddink zelf. Hij gaf het boek aan zijn laatste vrouw en zei: "Lees dit eerste hoofdstuk eens, dan weet je hoe ik ben geworden wie ik ben." Het is het verhaal van Guusje, een jongen uit de Achterhoek, een - in zijn jonge tijd zeker - achtergesteld gebied in het oosten van Nederland, ver weg van het lawaai van Rotter- en Amsterdam. Boeren voldeden er aan hun feodale plichten en hielden voor de rest vooral hun mond. Guusje had op zijn elfde, twaalfde jaar één grote vriend: opa, de hoefsmid van het dorp.

Vader Hiddink was directeur van de plaatselijke school. In een dorp als Varsseveld ben je dan net iets meer dan je vriendjes. Ook moeder was niet meteen doorsnee: ze speelde piano, en goed zelfs. Zo was Guusje iemand speciaal, in een wereld waar gehoorzaamheid de belangrijkste deugd leek. Hij werd ook een beetje anders dan de anderen opgevoed. De leuze die vader er al eens in pompte was: "Je moet de regels kennen, maar je moet je er niet altijd aan houden." Anarchisme light. Hiddink had vijf broers en leerde zo praten/discussiëren en er was ook aandacht voor opleiding. Guusje werd Guus, ging naar de middelbare school en werd nog wat later klasgenoot van Leo Beenhakker. Ze volgden allebei de opleiding voor turnleraar. De pedagogische en psychologische bagage was opgepikt.

Hiddink is niet van de ene dag op de andere van Achterhoeker veranderd in wereldburger. Maar er zijn periodes in zijn leven die hem toch op korte tijd veel vorm hebben gegeven. Zoals de jaren die hij als voetballer in de VS doorbracht. Hij speelde in 1976 en '77 bij de Washington Diplomats en de San José Earthquakes. Voordien was Hiddink speler geweest van De Graafschap, de club uit Doetinchem, Achterhoek. Hij had een keer geprobeerd om los te breken, en ging naar PSV, maar twee jaar later moest hij al teleurgesteld terug naar De Graafschap. Maar toen kwam dus de VS. Hiddink werd er kosmopoliet, helemaal op zijn eentje. Over die periode is maar weinig geweten. Op het internet vind je zelfs na lang zoeken nog geen betrouwbaar statistiekje dat verraadt hoeveel matchen hij er speelde.

Een tweede periode is veel recenter, en korter: drie weken EK in '96, toen hij bondscoach van Oranje was. Er was tweespalt in de groep. 'De kabel' is vandaag als begrip nog altijd bekend bij onze noorderburen. Het staat voor de vriendschap van vijf jongens van Surinaamse afkomst die op dat moment ook bij Ajax voetbalden: Kluivert, Reiziger, Bogarde, Davids en Seedorf. Ze raakten in onmin met de rest van de groep. Het ontspoorde helemaal en ook Hiddink kon het eerst niet de baas. Hij zat er dan ook middenin. Hij had Seedorf al na 26 minuten om tactische redenen vervangen in de partij tegen Zwitserland. Davids wilde zijn maat verdedigen en reageerde bijzonder hevig. "Hiddink moet zijn kop uit het gat van spelers halen, dan kan hij beter zien", zei die na de match. Davids naar huis.

Pas vele jaren later werd duidelijk dat de discussie vooral draaide om salarissen. Die van 'de kabel' verdienden veel minder bij Ajax dan de andere. Danny Blind had in die tijd bijvoorbeeld zes keer meer dan Kluivert. Na de match tegen Zwitserland had Hiddink de spelers alleen gelaten in de kleedkamer. Om eens goed ruzie te maken, en terwijl heel wat waarnemers dachten dat dit voor Hiddink het einde zou betekenen als bondscoach, ging de man nog twee jaar door. Twee jaar, zonder noemenswaardige ruzie, die uiteindelijk eindigde in de halve finales van het WK in Frankrijk. Oranje ging eruit tegen Brazilië. Na strafschoppen, maar dat is weer een ander verhaal. Hiddink werd even later trainer van Real Madrid en dan van Real Betis, maar hij is dat Oranjetijdperk nooit vergeten.

Toen hij opnieuw werd gevraagd om bondscoach te worden, heeft Hiddink goed nagedacht. Heel goed en dat heeft hij sindsdien altijd gedaan. De successen die hij de jongste jaren kende met opeenvolgend Zuid-Korea, Australië en nu Rusland werden niet ingezet op de dag van zijn eerste training, maar veel vroeger: bij de keuze. Vandaag is er een mythe ontstaan rond Hiddink en die heeft hij zelf heel secuur opgebouwd. Hij koos niet voor de grote landen, maar voor kleine landen met veel potentieel die de jaren voor zijn komst eigenlijk onder hun niveau hadden gepresteerd. Dat Hiddink bedankte voor de job van Engelse bondscoach heeft allicht vooral daarmee te maken. Hoe kon hij in dat land een legende worden? Door dit Europees kampioenschap te winnen, terwijl Engeland daar de spelers niet voor heeft.

In Rusland zag hij een snelgroeiende voetbaleconomie. Er is geld, en dat was om twee redenen goed: 1) alles is mogelijk, 2) je kunt er verdomd veel centen verdienen. Dat laatste is zeker niet onbelangrijk voor Guus 'ik ben niet vies van een euro' Hiddink, maar ook in Engeland verdient een bondscoach niet slecht, dus er waren zeker andere argumenten. Eén ervan, en wellicht de voornaamste: er kwam bijzonder veel jong talent aan. Dat vooruitzicht past perfect in de manier waarop hij een team wil opbouwen. Het groepsgevoel primeert bij Hiddink en dan is aanstormend talent altijd handig. Je kiest voor de toekomst, terwijl je de volgevreten vedetten aan de kant laat. Je maakt een nieuwe groep, die je kunt kneden, en ondertussen laat je de rotte appels netjes thuis.

Hiddink was meedogenloos in zijn selectiepolitiek, maar voor de verkozenen is hij nu zacht. Ze krijgen vrijheid. Toen Andrej Arsjavin, het exponent van die nieuwe Russische generatie, een paar maanden geleden tijdens een stage in Dubai aan het uitlopen was na een training, praatte hij over de nationale ploeg met Nicolas Lombaerts. "Ik zie Hiddink niet als een coach, maar meer als een vriend", vertrouwde hij de Belg toe. "Een supertoffe gast. Iedereen van de ploeg wil door het vuur gaan voor die man en hij weet ons ook op de juiste manier te motiveren. Op een dag stapte hij onze kleedkamer binnen en zei 'jongens, ik moet jullie iets vertellen: jullie zijn de beste groep waar ik ooit mee heb gewerkt'." Arsjavin noemde Hiddink na de zege tegen Nederland "een genie".

De Nederlander maakt indruk op zijn spelers. Hij imponeert ze met gevarieerde trainingen en zijn tactische uiteenzettingen. Guus Geluk weet hoe hij een ploeg op het veld moet zetten en heeft dat in de kwartfinales tegen de Nederlanders getoond. Hij kan ook een ploeg fysiek klaarstomen voor een toernooi, ook dat was er zaterdag aan te zien. Maar evenzeer speelt het charisma, en het EQ dat tot in het oneindige reikt. Hiddink vult op zijn eentje een kleedkamer en hoeft daarvoor zijn stem niet te verheffen. Altijd rustig, ook als het buiten stormt. Arsjavin herinnert zich nog de avond van 17 oktober. Rusland stond bij rust 0-1 achter tegen Engeland en de spelers liepen de kleedkamer binnen. Hiddink sloot de deur en zei: "We gaan deze match doen kantelen." Hij had een plan. Het werd 2-1.

De successen met Zuid-Korea, Australië en nu Rusland begonnen bij de keuze ervoor. Hiddink koos voor kleine landen met veel potentieel die onder hun niveau hadden gepresteerd

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234