Zondag 26/01/2020

Guido

De grote afwezige op de viering van 50 jaar televisie was Guido Van Meir

Ik weet niet of hij zich thuisgevoeld zou hebben op het grote TV 1-feest voor vijftig jaar televisie, maar voor mij was de Grote Afwezige van de avond Guido Van Meir. Hij die met recht en reden de Vlaamse Dennis Potter mag worden genoemd en die de enige Vlaamse dramareeks maakte die naast Heimat of The Sopranos zou kunnen staan, zat wellicht thuis in het landelijke Zomergem. Dat Van Meir de aandacht schuwt blijkt wel uit het feit dat hij zich begin oktober een aantal onthutsende uitspraken liet ontlokken door De Eeclonaar, de oudste regionale krant van het land. Wilde hij niet dat zijn woorden ruime (nationale) weerklank kregen of is het valse bescheidenheid. In elk geval lijkt het gepast ruim uit het interview te citeren: "De realisatie van Terug naar Oosterdonk is één lang gevecht geweest. Ik kreeg het licht op groen van toenmalig programmadirecteur Jan Ceuleers. Het was net in de periode dat het topduo Cas Goossens en Jan Ceuleers hun eervol ontslag kregen. (...) Daarna begon de miserie. Het opzet was niet goed meer, men zou wel mijn teksten gebruiken maar iemand anders de scenario's laten schrijven... Het was 15 november 1995. Ik zat in het VRT-gebouw. Twee uur lang werd ik gechanteerd om mijn handen af te halen van Terug naar Oosterdonk. Ik heb geweigerd. Stijn Coninx zou de regie doen en Frank Van Passel het scenario schrijven. De reden waarom het niet meer kon, is me nooit heel duidelijk geweest. Maar ineens, per ongeluk bijna, kon het enkele dagen later toch en mocht ik de scenario's schrijven. De flashbacks, daar hadden ze het moeilijk mee. Ook de Nederlandse televisie, die maar voor een deeltje participeerde. Flashbacks gebruiken was niet meer van nu." De VRT die last heeft met flashbacks. Hoezo? De hele programmatie van dit jaar is één flashback..."

Afgelopen zondag gaf Van Meir een lezing in Diest. Daarin ging hij dieper in op de zaak. "Terug naar Oosterdonk is in de eerste plaats het verhaal van de babyboomers die op het punt van hun leven zijn gekomen dat een balans zich opdringt. Kind in de jaren vijftig, gevormd in de jaren zestig, werd deze generatie geconfronteerd met een explosieve maatschappelijkeontwikkeling waarvan de draagwijdte nauwelijks te vatten is. Als ik terugdenk aan het dorp waarin ikzelf kind was in de jaren vijftig, Ekeren, is ook mijn dorp in vele aspecten evenzeer verdwenen als het ondergespoten Oosterdonk. De mensen die ik toen gekend heb zijn overleden of onherkenbaar veranderd, en het kind dat ik ooit was, bestaat ook niet meer. Iemand uit de zestiende eeuw die in de vroege jaren vijftig een Vlaams dorp zou bezocht hebben, had veel dingen herkend die hem vertrouwd waren. (...) Slechts twintig jaar later was daar nauwelijks nog een spoor van te bekennen. Alleen al de introductie van de televisie en van de auto heeft de maatschappij een blow gegeven waar we nog altijd niet van bekomen zijn." (...) "Wat deze ondergespoten polderdorpen abrupt hebben ondergaan, de vernietiging van het sociale weefsel, zou zich de volgende veertig jaar sluipend en praktisch onmerkbaar voordoen in alle dorpen van Europa." (...) "Het personage van Pietje de Leugenaar confronteert ons met een veel ouder verleden dan de jaren vijftig. Hij is een echo uit de voorchristelijke wereld van het Stenen Tijdperk. (...) Op het einde van dit millennium komt hij als geroepen. Geroepen door de fundamentele vragen die wij ons allemaal stellen over de weg die wij zijn ingeslagen, de fuik die we zijn ingezwommen, die steeds enger en benauwender wordt en waar wij blijkbaar niet meer uitgeraken. Pietje de Leugenaar stelt vanuit een ver verleden vragen over de toekomst van de aarde, de mens en alle levende wezens. De waarschuwende woorden die hij de wereld toeschreeuwt van op het dak van de door de politie belegerde boerderij gelden vandaag nog meer dan in de jaren vijftig: 'Vergiftig de melk niet die uw kinderen moet grootbrengen'."

En dan komt het: "Het is een zeer bewuste keuze geweest om deze thema's aan te snijden in een serie die herkenbaar, volks, poëtisch en niet zelden humoristisch is. Omdat het universele thema's zijn, die zich richten tot een universeel publiek. Ook dat is een statement in een 'tv-landschap' dat steeds meer opgedeeld wordt in doelgroepen, terwijl televisie het enige medium is dat nog de rol zou kunnen spelen die ooit in het verleden was weggelegd voor theater en film: drager zijn van universele verhalen die in principe de hele gemeenschap bereiken, aanspreken en raken, die op vele manieren aantrekkelijk zijn en waar ieder het zijne uithaalt. In een maatschappij die steeds meer uiteenvalt in subculturen die nauwelijks nog met elkaar communiceren, zou dit een belangrijke uitdaging moeten zijn."

(...) "Ik heb hard moeten knokken om Oosterdonk erdoor te krijgen. Men heeft mij herhaaldelijk onder druk gezet, in het begin om dit project aan anderen over te laten en als een muis te verdwijnen, en later om er iets anders van te maken dan mijn bedoeling was. Ik heb doorgezet, en ik heb daar een prijs voor betaald. (cursivering van mij, KvdB) Maar ik ben nog altijd gelukkig dat ik als individu tegenover instanties stand heb gehouden, omdat het een serie opgeleverd heeft die voor altijd een menselijke en spirituele betekenis zal hebben. En daarom zal Terug naar Oosterdonk altijd zowel herinnerd als verzwegen worden, al naargelang de belangen en de ziel van de betrokkenen." De VRT heeft Terug naar Oosterdonk onlangs heruitgezonden. Op Canvas. In het Engels noemen ze dat to add insult to injury. Misschien moeten ze Guido Van Meir maar eens vragen of hij nog scenario's in een kluis heeft zitten die "drager zijn van universele verhalen die de hele gemeenschap bereiken, aanspreken en raken, die op vele manieren aantrekkelijk zijn en waar ieder het zijne uithaalt". De kans daartoe is, wellicht, vrij klein. Vorige week liet TV 1-netmanager Bettina Geysen in deze krant optekenen dat "onderzoek ons geleerd heeft dat de tijdgeest op dit moment bijzonder optimistisch, constructief en positief is. De vertaling van deze optimistische tijdgeest zal voor TV 1 de komende jaren onder meer uit grote showprogramma's bestaan." Zonder flashbacks, uiteraard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234