Maandag 09/12/2019

Recensie Boeken

Guido Van Heulendonk is in ‘De afrekening’ helemaal klaar met deze planeet en zijn clowns ★★★★☆

Beeld rv

Na een vondst in de nalatenschap van zijn ouders moet zestiger Govert zijn complete verleden op de schop nemen. Bovendien voelt hij zich totaal misplaatst in deze populistische tijden. Guido Van Heulendonk maakt van De afrekening een grimmige, actuele én uitgekiende roman.

Guido Van Heulendonk. Modaler kun je een Vlaams schrijverspseudoniem amper bedenken. Maar verkijk je toch maar niet op de listigheid van Guido Beelaert (°1952), zoals deze ex-docent Engels in werkelijkheid heet. Sinds zijn debuut Hoogtevrees (1985) timmert Van Heulendonk aan een reeks consistente en hoogstaande romans, waarvoor een oeuvreprijs stilaan gerechtvaardigd lijkt. Dat hij in 1996 met Paarden zijn ook varkens de (intussen ter ziele gegane) Gouden Uil Literatuurprijs wegkaapte, begint uit het literaire collectieve geheugen weg te sijpelen. Bovendien is Van Heulendonk niet bepaald de beste ambassadeur van zijn eigen boeken. De luwte zint hem meer dan de spotlights.

Van Heulendonk mag graag stoeien met een tikje gramstorige hoofdpersonages. Hij begiftigt ze met een schrander zelfbewustzijn en laat ze voortdurend monkelen over hun eigen zwakheden. Noodlottigheid treft hen als een bliksemschicht en in de liefde ligt de complexiteit op de loer. Wie Van Heulendonks boeken weet te smaken, moet ook vatbaar zijn voor zijn ietwat Brits aandoende humor, neigend naar het sarcasme. En er is het metier om van zijn romans ware spiegelpaleizen te maken. “De taak van de schrijver is ervoor te zorgen dat er voortdurend vonken overspringen van de ene realiteit naar de andere”, zei hij daarover onlangs in Knack.

Leesplezier is er op overschot in zijn elfde roman De afrekening, een verhaal tjokvol geniepige misleidingen. Wie zich laat verschalken door het omslag, zou bijvoorbeeld kunnen denken dat hij een ordinaire misdaadroman binnenstapt. Maar voor een lineaire whodunit ben je bij Van Heulendonk totaal aan het verkeerde adres.

Pulken aan de waarheid

Van Heulendonk laat in dit boek talloze in elkaar grijpende levens de revue passeren, maar we begeven ons vooral in het hoofd van Govert Delvoix, een voormalige, gedesillusioneerde boekhandelaar. Hij krijgt bij het opruimen van het huis van zijn overleden moeder een paar tergende geheimen in de schoot geworpen. In hoofdzaak zijn ze gelieerd aan zijn vader, een groothandelaar in voedingswaren, die onder meer een pistool met daarop een opzichtig getapete kogel nalaat. Is het een restant van zijn dagen als verzetsman in de Tweede Wereldoorlog, waar hij per abuis een vermeende collaborateur zou hebben omgebracht? Zo staat het tenminste te lezen in de roman die Goverts overleden en geïdealiseerde eerste echtgenote Angelique schreef. En waarvan zijn vader opvallend genoeg een exemplaar bij het pistool heeft gedeponeerd.

Raadselen die met volle kracht in het gezicht van de getormenteerde Govert worden geslingerd en zijn verleden op losse schroeven zetten. Hij gaat pulken aan de ‘waarheid’, om het familiale zwijgen te doorbreken. Uiteraard pluist Govert ook Angeliques roman weer uit, een boek waar hij zelf – amper versluierd – een hoofdrol in speelt.

Wat de lezer niet meteen in de gaten heeft, is dat Govert een soort afscheidstournee door zijn eigen bestaan organiseert. Een adieu met veel zijpaadjes dat hem zelfs naar Parijs brengt, waar zijn seksbuddy resideert, of naar Zermatt, waar hij zijn tweede echtgenote Michelle ooit ontmoette. Of hij neemt plaats tegenover een therapeut, wat garant staat voor stekelige dialogen. Bovenal is Govert ‘klaar met deze planeet en zijn clowns’, staat er al vroeg in het boek. Aan het eind overheerst ‘droefheid, mild maar overweldigend’.

Verkeerd gecast

Van Heulendonk laat de literaire referenties luid resoneren. Maar nergens wordt De afrekening echt zwaartillend, protserig of zuur, zoals weleens gebeurt in romans over oudere mannelijke brompotten. Zeker, Govert voelt zich verkeerd gecast in de chaos van dit tijdsgewricht, waarin de Trumps en de Johnsons de plak zwaaien. Die krijgen harde taal te horen: ‘Wie zich wereldleider noemt, moet door de wereld verkozen worden, niet door een handvol hillbilly’s die de Bijbel neuken met geweervet als glijmiddel.’

En nog over Donald: ‘Mis­schien moet hij eens op officieel bezoek in Dallas, in een open ca­brio­let.’

We zeiden het al: Van Heulendonk schiet gretig met scherp in deze opvallend eigentijdse roman vol aanstekelijke formuleringslust en scha­kelt verhaaltechnisch behendig tussen heden en verleden. De afrekening is een literaire echokamer vanjewelste.

Guido Van Heulendonk, ‘De afrekening’, De Arbeiderspers, 272 p., 19,99 euro. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234