Woensdag 27/01/2021

Gsm-industrie staat klaar om op te stijgen

Het is nog niet bewezen dat de boordapparatuur van vliegtuigen relevante hinder ondervindt van mobiele telefoons die aan boord worden gebruikt, maar de luchtvaartmaatschappijen nemen liever geen risico's. Een aantal bedrijven denkt er echter iets op gevonden te hebben: een gsm-antenne in het vliegtuig zelf.

Ronald Meeus

Het is al een paar keer onomstotelijk aangetoond: straling uit mobiele telefoons beïnvloedt de werking van de boordinstrumenten op het vliegtuig. Uit een onderzoek dat de Britse Civil Aviation Authority vorig jaar uitvoerde, bleek dat de straling die door een mobiele telefoon op maximale sterkte wordt geproduceerd een invloed heeft op onder meer het kompas, de boordindicatoren, de navigatiecomputer en de audiocommunicatie met de grond. Bovendien zouden de verbindingen het gsm-netwerk aan de grond in grote mate storen.

Wat echter nog nooit is bewezen, is dat de straling uit een mobiele telefoon de boordinstrumenten effectief hindert. Het zonet vernoemde onderzoek gebruikte een straling die gsm's alleen afscheiden wanneer ze het maximum van hun kunnen inzetten, en dan nog blijft de interferentie binnen de grenzen die goedgekeurd zijn door de certificatie-autoriteiten die de bouw van boordapparatuur overzien. Het komt er dus op neer dat een worst case scenario ook weer niet met absolute zekerheid te vermijden is.

"Het komt wel vaker voor dat passagiers vergeten hun gsm uit te zetten", zegt Jan Peeters, flight safety officer bij de Belgische luchtvaartmaatschappij SN Brussels Airlines. "Meestal gebeurt er dan niets. Anderzijds zijn er ook al voorvallen geweest waarin het vluchtnavigatiesysteem tijdens een vlucht niet meer naar behoren werkte. Tijdens één vlucht viel de automatische piloot zelfs uit. Wanneer zo'n probleem zich aandient, vraagt de piloot aan de crew om nog eens te checken of niemand zijn gsm heeft laten aanstaan, en meestal blijkt dat ook het geval te zijn. Je kan dus niet ontkennen dat er een verband is. Die straling is ook erg ongelijk. Gsm's blijven hun vermogen opvoeren tot ze een connectie hebben gevonden en dat is op een vliegtuig soms erg moeilijk. De hoogte speelt een rol, maar ook de aard van het vervoermiddel zelf: een vliegtuig is een kooi van Faraday, een stalen buis die erg moeilijk straling doorlaat."

Enkele slimme bedrijven, die evenveel verstand menen te hebben van telecommunicatie als van aeronautica, denken echter de oplossing te hebben gevonden: een gsm-basisstation, een antenne dus, in het vliegtuig zelf. De technische redenering daarachter is vrij eenvoudig. Een gsm geeft, om de batterij te sparen, minder straling af naarmate hij zich dichter bij een basisstation bevindt. Wie zich op een vliegtuig bevindt, vraagt aan zijn telefoon dus het uiterste van zijn kunnen om de connectie te behouden, waardoor de eerder vernoemde calamiteiten kunnen optreden. Wanneer een basisstation binnen in het vliegtuig wordt geplaatst daarentegen, kan dat de vrijgegeven straling uit de gsm's die aan boord worden gebruikt binnen de perken (lees: onder de stralingsniveaus waarop er interferentie dreigt met de boordapparatuur) houden. Het systeem is ondertussen al uitgetest door de Amerikaanse carrier American Airlines, die een basisstation van infrastructuurbouwer Qualcomm in zijn vliegtuig inbouwde en er een twee uur durende vlucht tussen de Amerikaanse steden Fort Worth en San Diego mee riskeerde. Het vliegtuig kwam veilig aan de grond, zonder dat de boordinstrumenten moeilijk begonnen te doen. Ook vliegtuigbouwers als Boeing en Airbus vinden dat het risico terdege moet worden onderzocht in plaats van vermeden. "Als de beller vlakbij het basisstation zit, zoals we dat met onze toepassing van plan zijn, genereren de telefoons een belachelijk laag stralingsniveau", zegt Mike Fitzgerald. Hij is oprichter en gedelegeerd bestuurder van Altobridge, een van de bedrijven die hun gsm-technologie aan boord van vliegtuigen willen krijgen. "Minder dan honderd milliwatt, dat is veel lager van de straling die een gsm aan de grond zou uitstoten, en ook lager dan de toepassingen voor draadloos internet die sommige luchtvaartmaatschappijen nu al aan het uitproberen zijn."

Fitzgerald zegt dat zijn bedrijf volgende week een piloottest zal doen met een (om contractuele redenen niet nader genoemde) luchtvaartmaatschappij, tijdens een vlucht over de oceaan. Afhankelijk van het succes van die test en verder onderzoek verwacht hij de eerste commerciële installatie van een van zijn basisstations voor begin 2006. Hij haalt onderzoeken van verscheidene spelers in de luchtvaart- en communicatie-industrie aan, waaruit onder meer blijkt dat 94 procent van alle zakenreizigers een mobiele telefoon bij zich draagt op het vliegtuig, en dat 57 procent van die groep blij zou zijn als er aan boord getelefoneerd kon worden met het eigen mobieltje. Daardoor zouden de kosten ook op de eigen telefoonfactuur terechtkomen, in plaats van af te moeten hangen van de betaalde telefoon-, surf- en e-maildiensten die de luchtvaartmaatschappijen zelf beginnen te leveren. Altobridge denkt dat telecombedrijven wereldwijd 1,2 tot 2,4 miljard euro extra per jaar zouden verdienen als hun klanten op het vliegtuig bereikbaar zouden zijn. Maar de dienst kan in eerste instantie ook wel wat kosten, zegt Peeters. "Ik merk dat ze de communicatie vanaf het basisstation aan boord verder willen laten gaan via de satellietverbinding. Dat kost natuurlijk hopen geld, want normaal wordt die alleen gebruikt om korte signalen door te sturen."

Een ander probleem is interferentie met de communicatie die het vliegtuig onderhoudt met de grond. Die is erg cruciaal voor de veiligheid van de passagiers en verklaart waarom tijdens de opstijg- en landingsprocedure ook andere elektronische toestellen, waaronder laptops, mp3-spelers en Game Boy-spelcomputers, moeten worden uitgezet. Op dat punt zal er altijd wel prudentie van de passagier worden verlangd, zegt Peeters. "Opstijgen en landen zijn erg cruciaal, daar kan men zich geen enkel risico permitteren. Het verbod op gebruik van elektronische apparaten tijdens die procedures zal, los van wat men allemaal uitvindt om het gebruik ervan tijdens de vlucht mogelijk te maken, wel altijd van kracht blijven."

Een systeem dat veilig gsm'en in de lucht mogelijk maakt, is uitgetest door American Airlines. Het vliegtuig kwam behouden aan de grond, zonder dat de boordinstrumenten moeilijk deden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234