Zaterdag 20/07/2019

Grote Vragen

Gert Goeminne is onderzoeker wetenschaps- en technologiestudies aan de VUB en UGent. Hij blogt op gertgoeminne.wordpress.com.

Wie schrijft het technologische toekomstverhaal?

U leest dit stuk misschien op uw tablet of smartphone. Zelf had ik het in ieder geval nooit geschreven zonder de computer die in mij de schrijvende mens liet ontluiken. Geen mens die er aan twijfelt dat de toekomst nog technologischer zal zijn dan ze al is, of hij leeft in het verleden. Maar wie bepaalt hoe die toekomst er uit zal zien? Nu slimme en andere technologie steeds verder in onze leef- en denkwereld doordringen is dat dé vraag die ons moet bezighouden.

We hadden het nooit beter dan nu. Dankzij wetenschap en technologie. Maar samen met de meest tot de verbeelding sprekende realisaties vertoonden zich de voorbije eeuw ook de eerste barsten in dit succesverhaal. Nu bijna 70 jaar geleden ontnam de atoombom de wetenschap op hardhandige wijze haar maagdelijkheid. En sindsdien hebben de milieu- en klimaatproblematiek en meer recent nog de privacycontroverse de diepe ambivalentie van wetenschap en technologie telkens opnieuw in de verf gezet: naast ongekende mogelijkheden blijken technologische ontwikkelingen altijd ook nieuwe risico's en bekommernissen in zich te dragen. Maar eerder dan de vooruitgang weg te zetten als oorzaak van alle milieu- en bigdata-kwaad, dwingt dit inzicht ons tot het bijstellen van ons wereldbeeld. En daarbij helpt digitale technologie.

De werkelijkheid, zo blijkt immers, is niet voor één - objectief - gat te vangen. Het is net dat wat digitale media in hun onverschilligheid tegenover de gevestigde kennishiërarchie zo sterk in de verf zetten, namelijk dat de werkelijkheid veelzijdiger en weerbarstiger is dan wat de wetenschap ons in haar modellen en laboratoria laat zien. Google om het even welk onderwerp en je stuit op een veelheid aan feiten, meningen en bekommernissen, aangebracht vanuit een veelheid aan perspectieven. Of het nu gaat om het klimaatprobleem, genetische modificatie, of het vermeende ziektebeeld van je dochter; aanvullend op de feiten van de experts vind je niet alleen tegenexpertise, maar ook en vooral andersoortige kennis zoals ervaringen en inzichten van allerhande betrokkenen: slachtoffers, gebruikers, patiënten, enzovoort. Wanneer we toelaten dat niet alleen gecertificeerde feiten het verhaal vertellen, is er niet alleen tegenspraak maar ook veelstemmigheid. De zoekrobot als metafysica van ons hoogtechnologische tijdperk, zowaar.

Maar voor die digitaal aangezwengelde democratisering van ons wereldbeeld betalen we tijdelijk een politieke prijs. De oude, in wetenschappelijke zekerheid gedrenkte oplossingsstrategieën raken stilaan uitgeleefd. Zo verstommen de kosten-batenanalyses waarmee de forcing wordt gevoerd in het Oosterweeldossier bij de veelheid aan gezondheids-, leefbaarheids- en andere argumenten die de netwerkmaatschappij aan de oppervlakte brengt. En ook het logge onvermogen van een klimaatbeleid dat eenzijdig gebouwd is op vuistdikke wetenschappelijke rapporten is symptomatisch voor de mismatch tussen oude monochrome methoden en de veelkleurigheid van hedendaagse kwesties.

Waar het oude politieke verhaal werd geschreven in een bureaucratische taal die zich entte op een wetenschappelijk wereldbeeld, zal nu de veelzijdigheid en weerbarstigheid van de werkelijkheid tot uiting moeten gebracht worden. Het zal met andere woorden een veelstemmig verhaal zijn met losse eindjes waarbij wetenschap en technologie niet langer de plot dicteren maar er zelf mee deel van uitmaken. Een verhaal dat niet alleen handelt in eenzijdige feitelijkheden en de oplossingsgerichte strategieën die deze dicteren maar ook in veelsoortige onzekerheden, bekommernissen en mogelijkheden én de toekomstbeelden die daarin besloten liggen.

Slagen we er met andere woorden in ons democratisch denken mee te laten bewegen met de veelzijdige toekomstmogelijkheden die wetenschap en technologie openen? Want vergis u niet: aan één kant van dit toekomstverhaal wordt volop geschreven. Alleen gebeurt dit ver verwijderd van het vertrouwde politieke landschap, in de met risicokapitaal uitgesneden hoogtechnologische valleien van deze wereld. Dat is de les in toekomstdemocratie die we onderhand uit de privacycontroverse moeten trekken: wie denkt dat privacy enkel een kwestie is van het opstellen van de juiste regels om het private leven te beschermen, verliest alle greep op de maatschappelijk diep ingrijpende toekomstpaden die bigdata-toepassingen op dit eigenste moment aan het uittekenen zijn. De achteruitkijkspiegel mag dan wel een vertrouwd beeld geven, hij belemmert steeds meer een democratisch zicht op onze technologische toekomst en op de mogelijkheden om die mee vorm te geven.

Grote vragen is een achtdelige reeks naar aanleiding van de maand van de filosofie. Morgen : Tinneke Beeckman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden