Maandag 01/06/2020

Grote Prijs UFK voor 'Lone Star' van John Sayles

De Unie van de Filmkritiek (UFK/UCC) heeft zaterdag haar 44ste Grote Prijs toegekend aan de Amerikaanse film Lone Star van scenarist-regisseur John Sayles. De film haalde het van andere kandidaten zoals Lost Highway, The Full Monty, La Vie de Jésus en When We Were Kings.

De Unie van de Filmkritiek is de beroepsvereniging van Belgische filmcritici, die jaarlijks twee prijzen toekent. Enerzijds is dat de André Cavens-prijs voor de Beste Belgische film. Daarmee werd enkele weken geleden de documentaire Le Rêve de Gabriël van Anne-Lévy Morelle bekroond. Die film vertelt het waargebeurde verhaal van Gabriël Halleux, een Belgische ingenieur die indertijd besloot zijn land te verlaten en zich van de ene dag op de andere (met vrouw en negen kinderen) in Patagonië, het onherbergzame uiteinde van Zuid-Amerika, vestigde. Anderzijds is er dus de Grote Prijs, die zaterdag tijdens het traditionele lunchdebat in het Brusselse restaurant Le Béarnais toegekend werd aan Lone Star.

In de UFK-statuten wordt uitdrukkelijk gestipuleerd dat met die jaarlijkse Grote Prijs niet zozeer het bekronen van de beste film van het voorbije jaar wordt beoogd, maar wel het lauweren van een prent die het meest heeft bijgedragen tot de verrijking en de uitstraling van de filmkunst. Een belangrijk argument is ook dat de UFK/UCC met haar Grote Prijs een film wil steunen die volgens haar niet de publieke aandacht heeft gekregen die hij op basis van zijn kwaliteiten verdiende. Het is dus de bedoeling dat Lone Star naar aanleiding van deze bekroning met de Grote Prijs opnieuw een kans krijgt in de Belgische bisocopen. Hopelijk wil het Belgische filiaal van de Amerikaanse filmdistributeur Columbia/TriStar/Fox, dat momenteel bijzonder goed scoort met de superproductie Titanic, daaraan meewerken. Dat is blijkbaar niet zo evident, want het verdeelhuis in kwestie vond het niet eens nodig een extra persvisie voor Lone Star te organiseren nadat de film eind vorig jaar gekozen werd als een van de vijf finalisten voor de Grote Prijs van de UFK-UCC. Dergelijke visies worden steevast voor alle finalisten georganiseerd, zodat filmcritici die de films in kwestie om de een of andere reden gemist hebben (of die films opnieuw willen bekijken) toch met kennis van zaken aan het debat kunnen deelnemen. Het was trouwens om die reden dat de UFK-UCC besloot voor haar leden zélf een visie van Lone Star te organiseren.

De voorbije jaren ging de Grote Prijs van de UFK-UCC achtereenvolgens naar Drifting Clouds van Aki Kaurismaki, Little Odessa van James Gray, Exotica van Atom Egoyan, Raining Stones van Ken Loach, Dahong Denglong Gao-gao Gua/Raise the Red Lantern van Zhang Yimou, An Angel at my Table van Jane Campion en Krotki Film o Milosci/A Short Film about Love van Krzysztof Kieslowski.

Regisseur John Sayles is een geboren verteller, een grootmeester in minutieus geconstrueerde verhalen. Lone Star behandelt, onder een spannend en onvoorspelbaar laagje entertainment, de aard van onze gemeenschappelijke verhalen, zowel de historische als de legendarische. Centraal staan de grenzen waarbinnen we elkaar definiëren: begrippen als ras, geslacht, nationaliteit en sociale klasse.

Niet toevallig speelt het drama zich af in het grensgebied tussen Texas en Mexico, in het plaatsje Frontera. Sam Deeds (Chris Cooper) is er sheriff, maar staat voortdurend in de schaduw van zijn legendarische vader Buddy. Zoals een van de nevenpersonages het uitdrukt: 'Sheriff Deeds dead, honey - you just sheriff Junior.'

De grote verdienste van deze Buddy Deeds was dat hij het op durfde te nemen tegen Charley Wade, zijn corrupte voorganger. Het staat buiten kijf dat de mythe van Buddy als Witte Ridder rechtstreeks gekoppeld is aan de buitenmaatse proporties van slechterik Wade. In de flashbacks waarin hun titanenstrijd zich ontrolt, wordt vooral het verwerpelijke karakter van sheriff Wade ontwikkeld. Kris Kristofferson ontpopt zich in deze rol als een gewetenloze schurk met stijl, die men met genoegen kan haten.

Niet alleen hun machtsstrijd, ook het merendeel van de andere plotlijnen wordt in flashbacks geschetst. En aan verhaallijnen is er geen gebrek. Zo sluimert nog steeds de liefde in het hart van Pilar Cruz (Elizabeth Pena), de eerste grote vlam van Sam. Zo is er Mercedes (Miriam Colon), de moeder van Pilar die zich opvallend veel moeite getroost om te integreren in de Amerikaanse maatschappij. Zo botst kolonel Delmore Paine (Joe Morton) op zijn weggelopen vader Otis (Ron Canada). Deze 'Big O' wordt ook wel 'the Mayor of Darktown' genoemd, aangezien zijn taverne de vaste verzamelplaats is voor de zwarte bevolking in Frontera. Tussendoor zet scenarist-regisseur Sayles nog enkele intriges op rond illegale vluchtelingen, corruptie, machtsmisbruik en politiek.

Deze mengeling neemt haast onvermijdelijk epische proporties aan en menig ander scenarist of regisseur zou zichzelf in dit kluwen verstrikt hebben. Sayles slaagt er echter in om alles in een bedrieglijk sober kleed te stoppen, vol naadloze overgangen.

De vertelling komt op gang doordat Sam Deeds aan het begin een geraamte vindt met daarnaast een vrijmetselaarsring en een sheriffinsigne. Alles wijst erop dat dit het lijk van de in mysterieuze omstandigheden verdwenen sheriff Wade is. Hoewel een onderzoek zijn vader postuum in diskrediet zou kunnen brengen, besluit Sam om koste wat het kost de waarheid te achterhalen.

Als een onwillige held in een Griekse tragedie trekt Sam aldus verschillende lijken uit menige kast, waarvan sommige hem recht in het gezicht zullen slaan. Achter elke façade, achter elk personage blijkt telkens een nieuwe wending verscholen te gaan, als weer een nieuwe knoop die regisseur John Sayles in dit filmisch smyrnatapijt verwerkt.

De apotheose van deze constructie wordt gevormd door de ogenschijnlijk banale uitspraak 'Forget the Alamo'. Dat fort was tijdens de Texaanse Revolutie in 1836 de locatie van een heroïsche slag, waarin een Texaans garnizoen standhield tegen een overmacht van Mexicanen. De Texanen hervonden hierdoor hun moed en verzamelden hun verzetsleger onder de gevleugelde woorden 'Remember the Alamo'.

De feiten zijn echter slechts één gegeven voor Sayles, hun interpretatie is er weer een ander. Zoals hij het uitdrukt in een intentieverklaring: "Waar deze film vooral om draait, is de geschiedenis en wat wij ermee doen. Neem zes verschillende mensen, vraag ze naar Alamo en je krijgt zes verschillende verhalen te horen over wat er feitelijk gebeurd is en wat de betekenis ervan is."

In zijn omkering van de Texaanse strijdleuze predikt hij dan ook voor een voortdurend herschrijven van de geschiedenis, waarbij we de wereld en elkaar minder trachten op te sluiten in vastgeroeste begrenzingen. "Kan je een grens trekken tussen goede en slechte mensen?" en "Wat betekent een lijn op de grond voor een vogel?" zijn slechts enkele pertinente vragen die door de personages gesteld worden. Een tractaat is Lone Star overigens niet geworden, integendeel. De film is in de eerste plaats een ravissant schouwspel.

Hopelijk zal Lone Star binnenkort van één of meerdere bioscoopexploitanten een nieuwe kans krijgen om dan toch de publieke belangstelling te krijgen die de film wel degelijk verdient.

(Jan T./LW)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234