Donderdag 22/08/2019

Grootste krater ooit ontdekt: 200 kilometer wijd

Beeld DM

Twee reusachtige meteorieten, elk zo groot als een berg, zouden zich in de prehistorie in het huidige Australië hebben geboord. De inslag sloeg daarbij de tot dusver grootste meteorietkrater ooit op aarde gevonden: een dubbel gat dat, verplaatst naar Europa, ongeveer zou reiken van Amsterdam tot Parijs.

Dat er onder de Simpson-woestijn in centraal-Australië een grote meteorietkrater ligt, vermoedden wetenschappers al sinds de jaren 90. Maar bij diepteboringen voor een onderzoek naar aardwarmte kwam het bewijs min of meer toevallig aan het licht, in de vorm van gescheurde en tot glas gestampte kwartskristallen. Nader onderzoek wijst uit dat er diep onder de grond twee grote bulten afwijkend gesteente liggen: klonten gestold materiaal uit de aardmantel, die bij het terugveren van de bodem na de inslag omhoog zijn gekomen uit het binnenste van de aarde.

De kraters, die al lang niet meer met het blote oog zijn waar te nemen, zijn elk ruim 200 kilometer wijd. Dat duidt op een dubbelinslag van twee ruimterotsen van al snel 10 kilometer doorsnede per stuk. Onderzoeker Andrew Glikson van de Australian National University denkt dat het ging om één grotere ruimtesteen, die vlak voor de inslag uit elkaar is gevallen. Maar bekend is dat planetoïden geregeld bestaan uit twee stukken die om elkaar heen draaien. "Zeker bij heel grote inslagen denk ik eerder aan een planetoïde met een maantje eromheen", zegt meteorietenexpert Marco Langbroek van onderzoeksinstituut Naturalis.

De Australische krater is meer dan twee keer zo groot als de 66 miljoen jaar oude deuk in het gesteente onder Mexico, die het einde van de dinosauriërs markeerde. Toch kunnen onderzoekers de nieuwe ontdekking niet in verband brengen met een bekende uitsterfgolf van het leven op aarde. Misschien waren de gevolgen minder erg, denkt in Utrecht hoogleraar fysische geografie Maarten Kleinhans. "De Krijt-Trias-inslag (op het einde van het dinosaurustijdperk, VK) was kleiner, maar kwam op materiaal dat de atmosfeer goed kon verduisteren, en vond bovendien plaats in de buurt van de evenaar, zodat beide halfronden van de planeet de pineut waren." Australië lag destijds nog verder aan de Zuidpool dan vandaag, waardoor de gevolgen beperkt konden blijven.

Geweldig nieuws

De Australische inslagkrater ligt in gesteente van 300 tot 600 miljoen jaar oud - een tijdvak diep in de prehistorie, lang voordat er zelfs maar dinosaurussen waren. Kleinhans, die niet betrokken is bij de Australische analyse, spreekt van geweldig nieuws. "We weten dat zulke grote kraters er op aarde moeten zijn geweest, want het stikt ervan op de maan en op Mars."

Vooral het beschadigde kwarts overtuigt hem: "Scheurtjes in zo ongeveer het hardste kristal dat we op aarde hebben. En niet eentje, maar erg veel."

De laatste decennia ontdekken wetenschappers met enige regelmaat oude en begraven inslagkraters op aarde, vooral dankzij betere technieken. In Europa liggen er onder meer oerkraters bij de Franse stad Limoges en in centraal-Zweden, waar een gigantisch ringvormig meer herinnert aan een inslag die 377 miljoen jaar geleden de boel op stelten zette.

Het is moeilijk te zeggen hoe lang het Australische kraterduo de geuzennaam van grootste inslagbekken ter wereld zal behouden. In het vakblad Tectonophysics wijzen Glikson en zijn collega's erop dat er op diverse plekken onderzoek aan de gang is. Daaronder ook een bekken in de 'kop' van Quebec, waar eveneens veel verwrongen kwarts uit de bodem komt: volgens sommigen een inslagkrater van 500 kilometer groot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden