Dinsdag 11/05/2021

Wetenschap

Groot aantal eeuwenoude Afrikaanse baobabs plots gestorven

Een baobab in Botswana. Beeld REUTERS
Een baobab in Botswana.Beeld REUTERS

Veel exemplaren van de iconische baobabs zijn de afgelopen tien jaar gestorven. Onderzoekers staan voor een raadsel.

Er is iets goed mis met de fameuze baobabs in Afrika. In de afgelopen tien jaar is meer dan de helft van de oudste en grootste exemplaren van de apenbroodboom doodgegaan. De onderzoekers, die eigenlijk de geheimen van de baobab wilden ontsluieren, staan voor een raadsel. En ze luiden de noodklok: ook de minder majestueuze bomen leggen massaal het loodje.

De beroemdste was Chapman's baobab in Botswana, die een grote toeristische attractie was. Zijn zes stammen hadden een gezamenlijke omtrek van 25 meter en waren wel duizend jaar oud. Op 7 januari 2016 vielen ze alle zes om en stierven.

De grootste en oudste stond in Zimbabwe. Panke was een heilige boom van meer dan tweeduizend jaar oud. In 2010 begon hij te splijten en braken er stammen af. Een jaar later lag hij dood en in stukken op de grond.

Dit patroon viel een groep Roemeense en Zuid-Afrikaanse onderzoekers op. Sinds ze in 2005 waren begonnen met het onderzoeken van de zestig vermoedelijk oudste baobabs van Afrika, ging de ene na de andere dood. Inmiddels zijn acht van de dertien oudste en vijf van de zes grootste bomen gesneuveld, zo meldt Nature Plants. Niemand weet waarom. De onderzoekers hebben geen sporen van ziekte ontdekt en ook de minder oude baobabs sterven. Wellicht speelt het veranderende klimaat een rol, suggereren ze voorzichtig.

Iconisch

De baobab is in veel Afrikaanse landen een iconische boom. Volgens een legende groeide hij zo trots de hemel in dat hij de toorn van de goden wekte, waarna deze hem bij zijn stam vatten, uit de grond trokken en ondersteboven herplantten. Een begrijpelijk verhaal: als de bomen kaal zijn, lijken hun takken eerder een wortelstelsel.

Er zijn meer redenen om de baobabs mythische kwaliteiten toe te dichten. Het zijn de grootste en oudste bomen ter wereld, coniferen uitgezonderd. Maar hoeveel jaren die eeuwenoude bomen precies tellen was altijd een gok, gebaseerd op onderzoek van omgevallen bomen. Een baobab laat zich namelijk niet dateren aan de hand van boomringen.

Dat heeft te maken met zijn bijzondere structuur. Een oude baobab is altijd meerstammig. De boom begint met een enkele stam, maar zoals andere bomen er takken bij krijgen, zo schieten rond een baobab nieuwe stammen uit de grond. Die groeien uiteen, zoals bij de Chapman, of – wat vaker gebeurt – ze klitten samen tot één stam, met grote holtes.

Toen de onderzoekers die groeivorm begrepen, wisten ze ook waar ze de oudste delen van de bomen moesten zoeken. Die konden ze vervolgens met koolstof-14-methodes dateren. Daar hadden ze over willen rapporteren, totdat ze merkten dat de oude bomen een voor een omvielen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234