Zondag 19/01/2020

Afkoopwet

Grondwettelijk Hof: "Afkoopwet schendt gelijkheidsbeginsel"

Het Grondwettelijk Hof. Beeld Wikimedia Commons/G. Lanting

Minister van Justitie Koen Geens gaat de afkoopwet aanpassen zodat de rechter een grotere controlemogelijkheid krijgt op de voorgelegde minnelijke schikkingen. Dat meldt het kabinet van de minister in een reactie op het arrest van het Grondwettelijk Hof, dat oordeelde dat de afkoopwet het gelijkheidsbeginsel en het verbod op discriminatie van de Grondwet schendt.

Artikel 216bis paragraaf 2 van het wetboek van strafvordering, de zogenaamde afkoopwet, schendt het gelijkheidsbeginsel, het verbod op discriminatie van de Grondwet en het recht op een eerlijk proces. Dat heeft het Grondwettelijk Hof vandaag geoordeeld. Volgens het arrest ontbreekt "een daadwerkelijke rechterlijke controle" op de minnelijke schikking omdat de rechter alleen de formele voorwaarden ervan mag beoordelen.

Het arrest komt er na prejudiciële vragen van de Gentse kamer van inbeschuldigingstelling. Volgens advocaat Joris Van Cauter was zijn cliënt, die vervolgd werd voor strafbare financiële transacties, gediscrimineerd omdat het openbaar ministerie door de afkoopwet "na het instellen van de strafvordering en zonder enige controle van de rechterlijke macht over de motieven van die beslissing", kan beslissen over het al dan niet toekennen van een minnelijke schikking.

Het Grondwettelijk Hof oordeelde dat er inderdaad een schending is. "Bijgevolg, in zoverre het het openbaar ministerie machtigt om via een minnelijke schikking in strafzaken een einde te maken aan de strafvordering terwijl het dossier bij een onderzoeksrechter aanhangig is gemaakt, zonder dat een daadwerkelijke rechterlijke controle op dat voorstel tot minnelijke schikking bestaat, is artikel 216bis, paragraaf 2, van het Wetboek van strafvordering niet bestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in samenhang gelezen met het recht op een eerlijk proces en met het beginsel van de onafhankelijkheid van de rechter", stelt het arrest.

Volgens het hof is het recht op een eerlijk proces enkel gewaarborgd "op voorwaarde dat de bevoegde rechter een volwaardig toezicht kan uitoefenen, zowel wat de proportionaliteit van de voorgenomen minnelijke schikking betreft als wat de wettigheid ervan betreft".

Strafregister

"Het Grondwettelijk Hof haalt in zijn arrest niet het principe van de bevoegdheid van het openbaar ministerie om minnelijke schikkingen af te sluiten onderuit", meldt het kabinet van minister Geens in een reactie. "Het stelt dat het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel en het recht op een eerlijk proces wordt geschonden wanneer het openbaar ministerie minnelijke schikkingen in strafzaken afsluit nadat de strafvordering reeds is ingesteld en dus de strafrechter ten gronde reeds is gevat en voor zover de rechter geen effectieve controle op de minnelijke schikking kan uitvoeren."

De wet werd in februari nog aangepast. Daarvoor konden veroordeelden na een ongunstig vonnis in eerste aanleg of beroep nog altijd onderhandelen met het ministerie over het afkopen van de strafvordering, zolang er geen cassatiearrest was. Nu komen afgesloten minnelijke schikkingen ook in het strafregister, wat voorheen niet het geval was.

"Het toepassingsgebied van de minnelijke schikking werd al strenger gemaakt in de Potpourri II-wet, maar die nieuwe wet heeft nog niets veranderd aan het controlerecht van de rechter", zegt het kabinet. "De minister zal een voorontwerp van wet voorstellen aan de regering die een grotere controlemogelijkheid biedt aan de rechter om de proportionaliteit en de opportuniteit van de minnelijke schikking te beoordelen. Dat zal een betere motivatie vergen van het openbaar ministerie."

Sp.a: "Klassenjustitie"

Sp.a reageert tevreden op het oordeel van het Grondwettelijk Hof. Het arrest bevestigt de kritiek van sp.a, aldus Kamerlid Peter Van Velthoven. "Het is klassenjustitie die in achterkamertjes wordt bedisseld en die is voorbehouden voor wie zich dure advocaten kan veroorloven. Voor grote fraudedossiers, die soms in de miljoenen lopen, kan een gevangenisstraf worden afgekocht. En over de afkoopprijs kan dan nog eens worden onderhandeld. Terwijl in kleine dossiers de rechter wel een uitspraak ten gronde doet."

Sp.a wil de mogelijkheid tot het afkopen van fraudeprocessen afschaffen wanneer het gaat over ernstige fiscale fraude en heeft daartoe al een wetsvoorstel ingediend.

Sp.a-voorzitter en voormalig staatssecretaris voor Fraudebestrijding John Crombez verwijt de regering totale stilstand. "Destijds was het argument dat een evaluatie op komst was en dus gewacht moest worden met bijsturing. Intussen ligt die evaluatie al maanden bij de regering, maar gebeurt er niets", hekelt hij. "Dit is een onrechtvaardige wet die ondemocratisch tot stand gekomen is. En als ze de oppositie niet geloven: er is intussen ook een rechtbank die het zegt."

Groen: "De logica zelve"

Ook Ecolo-Groen diende een wetsvoorstel in om het probleem aan te pakken. "Het Hof bevestigt hierbij onze kritiek. De afkoopwet staat symbool voor de klassenjustitie. Het was op maat gemaakt voor fiscale fraudeurs en witteboordcriminelen", meent Kamerlid Stefaan Van Hecke.

Volgens Van Hecke is het "de logica zelve" dat het hof bepaalt dat de eindbeslissing moet worden genomen door de rechter ten gronde, die ook kan beslissen dat hij de schikking weigert. "Vanaf de publicatie van het mijlpaalarrest moet de rechter ten gronde nu het laatste woord krijgen, of er kunnen geen verruimde minnelijke schikkingen meer worden afgesloten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234