Maandag 01/03/2021

Klimaatakkoord

Groene tragedie

De vier klimaatministers in ons land: Céline Fremault (cdH, Brussel) Beeld © Eric de mildt / belga
De vier klimaatministers in ons land: Céline Fremault (cdH, Brussel)Beeld © Eric de mildt / belga

Maandag start de klimaatconferentie in Parijs. Ons land dreigt er af te gaan omdat we na zes jaar geruzie nog altijd geen klimaatakkoord hebben. Hoe is het zover kunnen komen? Een reconstructie van een Belgenmop.

'De onderhandelingen lopen.' Meer dan die dienstmededeling komt er niet naar buiten uit de gesprekken tussen de klimaatministers van ons land. Dat zijn Marie Christine Marghem (MR) voor het federale niveau, Joke Schauvliege (CD&V) voor Vlaanderen, Paul Furlan (PS) voor Wallonië en Céline Fremault (cdH) voor Brussel. De vier zaten gisteren niet samen. Wellicht komen ze vanochtend bij mekaar om een oplossing te zoeken.

De opdracht is duidelijk: zorgen dat ons land na zes jaar pokeren, uitdagen en flateren toch nog een intern klimaatakkoord afsluit. Anders moeten we met de broek op de enkels naar de klimaatconferentie in Parijs.

Dat deze onderhandelingen nu nog, op het allerlaatste moment, moeten worden rechtgetrokken, is eigenlijk te gek voor woorden. Interviews van deze krant met betrokken ministers, diplomaten en ambtenaren leiden tot de conclusie dat opeenvolgende regeringen het klimaatdossier hebben laten verrotten. "De stank is niet meer uit te houden", zegt een van hen.

Marie Christine Marghem (MR, federaal) Beeld Belga
Marie Christine Marghem (MR, federaal)Beeld Belga

Darth Vader

Het verhaal begint in 2009. Europa wil de leiding nemen in de strijd tegen klimaatopwarming. De Europese Commissie legt lidstaten nieuwe doelstellingen op tegen 2020. Het gaat over de uitstoot van broeikasgassen, de ontwikkeling van groene energie en de storting van klimaathulp aan ontwikkelingslanden. In ruil krijgen ze geld uit de Europese uitstoottaks op fabrieken.

Europa kijkt voor de doelen alleen naar de totaalcijfers van een land. Voor België is dat de som van gewesten en federaal. Het is aan de regeringen in ons land om onderling af te spreken wie welke inspanning doet en wie hoeveel geld krijgt.

De eeste stap is technici aan het werk zetten. Wanneer die klaar zijn, zal de politiek de knopen doorhakken. Een minister noemt het 'een logische openingszet'. Een kabinetsmedewerker van een andere minister 'het begin van de ellende'.

Hoe dan ook: wat niemand kan voorspellen is dat net wanneer de technici afronden, in 2010, de stekker uit de federale regering gaat. Wat volgt is een politieke crisis waarin de zesde staatshervorming met alle aandacht gaat lopen.

Pas als de regering-Di Rupo anderhalf jaar later aantreedt, lijkt er schot in het klimaatdossier te komen. In het regeerakkoord staat dat er 'snel een verdeling komt'. Vanuit de regio's komen positieve signalen. Het is tijd voor een oplossing.

Het blijkt ijdele hoop. De daaropvolgende maanden en jaren komen de regeringen regelmatig samen in het overlegorgaan dat de Nationale Klimaatcommissie is gedoopt, maar die verandert al snel in een huis van wantrouwen.

Een minister vat het probleem samen dat tot vandaag een akkoord in de weg staat: "Niemand wil toegeven aan de ander. Iedereen wordt kort gehouden door zijn regering, zodat een compromis gewoonweg onmogelijk is." Een ambtenaar: "De discussies zijn zo technisch dat niemand durft af te wijken van zijn eigen voorstellen. Uit angst om te worden gerold."

Er wordt gewezen naar Vlaanderen, waar Joke Schauvliege zich hard opstelt. De regio wil haar industrie en landbouw beschermen. De vrees is dat te ambitieuze klimaatdoelstellingen veel Vlaams geld en banen zullen kosten. De exponent van deze gedachtegang is Sam De Smedt, de kabinetschef van Schauvliege, die wordt omschreven als 'Darth Vader'.

In Vlaanderen wordt de schuld doorgeschoven naar de twee Franstalige klimaatministers uit de vorige legislatuur: Philippe Henry voor Wallonië en Evelyne Huytebroeck voor Brussel (allebei Ecolo). Uit strategische overwegingen hebben die alleen onredelijke voorstellen op tafel gelegd, klinkt het. "Ze wilden Schauvliege zien mislukken, zodat Groen haar in Vlaanderen kon aanvallen."

Uiteindelijk is de vaststelling dat de vier regeringen al jaren in de loopgraven van hun eigen gelijk blijven zitten. Telkens als er een windmolen bijkomt, of een klimaatcongres wordt gehouden, gaan ministers er vertellen hoe belangrijk de strijd tegen klimaatverandering voor hen is. Om bij de daaropvolgende vergadering weer hun egelstelling in te nemen.

Eén keer lijkt er een akkoord. Een maand geleden, op vrijdag 23 oktober, schrijft deze krant op de voorpagina dat een deal in de maak is. Onder druk van de aankomende klimaatconferentie in Parijs is er beweging.

Diezelfde ochtend verpest federaal minister Marie Christine Marghem alsnog de boel. Ironisch genoeg maakt ze een flater tijdens haar poging om het dossier definitief rond te krijgen. Een aanwezige vertelt: "Marghem kwam stralend de vergadering binnen. Ze had dé oplossing: federaal zou veel meer hernieuwbare energie kunnen leveren dan gedacht."

De andere ministers kijken elkaar verbaasd aan. De federale regering is alleen bevoegd voor de windmolenparken op zee. Nog parken bijbouwen lukt niet voor 2020. Marghem heeft een uitleg klaar: ze kan de opslagcentrale in Coo meetellen in de groene statistieken, net zoals de aankoop van groene stroom in het buitenland. Een getuige: "Het leek wel gemarchandeer op markt. Wat moet die kilo tomaten kosten? Een euro, een halve? Maar wat konden we doen? We gaan haar cijfers niet natellen."

De uitleg van Marghem wordt niet in vraag gesteld en vanaf dat moment begint alles te schuiven. Vlaanderen en Wallonië moeten minder doen dankzij 'het godsgeschenk van Marghem'. Vrijdagnacht is er een ontwerpakkoord klaar, dat twee dagen later alweer in de prullenmand ligt. Tegen zondagavond is duidelijk dat Europa de plannen van Marghem niet aanvaardt.

Paul Furlan (PS, Wallonië) Beeld Belga
Paul Furlan (PS, Wallonië)Beeld Belga

Bende kleuters

En het wordt nog erger. Het ontwerpakkoord mag dan een cadeau lijken voor Vlaanderen, toch krijgt Schauvliege haar collega's niet overtuigd. N-VA vreest dat de rekening te hoog zal oplopen. In de kranten krijgt de minister ervan langs.

Maar alles begint en eindigt bij de flater van Marghem. Het is tot vandaag niet duidelijk uit welke hoge hoed ze haar truken heeft gehaald. Haar eigen administratie weet van niets. Die wordt niet betrokken bij de onderhandelingen. Bovendien had elke jurist die vertrouwd is met de Europese wetgeving over hernieuwbare energie haar kunnen waarschuwen. In de wet staat zwart op wit dat opslagcentrales niet in de boekhouding mogen. Zeker niet als er vooral kernenergie wordt gestockeerd, zoals in Coo.

Een hooggeplaatste Europese diplomaat: "Ik weet dat België de laatste dagen veel onterechte kritiek over zich heen krijgt vanwege de terreurdreiging. Maar sorry, het klimaatdossier hebben jullie wél aangepakt als een bende kleuters."

De enige oplossing die overblijft, is dat de klimaatministers dit weekend - misschien vanochtend al - doen wat ze eigenlijk al zes jaar moeten doen: met de nodige empathie en intellectuele souplesse naar elkaars standpunten kijken en een compromis sluiten.

Al is het maar omdat de reputatie van les petits Belges een opkikker kan gebruiken in Parijs.

Joke Schauvliege (CD&V, Vlaanderen) Beeld BELGA
Joke Schauvliege (CD&V, Vlaanderen)Beeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234