Donderdag 21/01/2021

Groene revolutie, betaald met oliedollars

Niets dan positieve reacties op de Saudische miljardeninvestering in de Antwerpse haven. Honderden jobs erbij, onze chemische industrie verder verankerd en het milieu wordt er nog beter van ook. Voor een oliegrootmacht investeert Saudi-Arabië de laatste jaren opvallend 'groen'.

Energy Recovery Systems (ERS) heet het bedrijf dat 3,7 miljard euro veil heeft voor een project in het vrijgekomen Delwaidedok. Echt zichtbaar is het in 2012 opgericht bedrijf alvast niet. Er is geen site, geen publieke brochure of zelfs maar een adres terug te vinden. En toch start het bedrijf als exclusieve partner volgende week gesprekken met het Antwerpse Havenbedrijf voor een concessie om tonnen afval te verwerken tot ammoniak en ureum (zie hieronder).

Ook al is 'bedrijf' misschien niet de juiste term. ERS levert niet zozeer de technologie of de uiteindelijke werknemers. Het is een projectvennootschap, toegespitst op de financiering en werking van één concrete activiteit. Het is de rijke industriële Saudische familie Al Issa die samen met investeerder Saleh Kamel de vennootschap in handen heeft.

Ook over hen geen bergen aan achtergrond, profielen of sappige details. Dat ze heel vermogend zijn en dat ze - zeker de Al Issa-familie - goede banden hebben met het Saudische koningshuis hebben ze gemeen. De 90-jarige patriarch Mohammed Al Issa beschikt over een vermogen van 3,2 miljard euro. Daarmee is hij de vierde rijkste man van Saudi-Arabië, goed voor de 497ste plaats op de wereldwijde miljardairslijst van Forbes. Kamel staat iets lager, alleen geniet hij een grotere bekendheid in het land door zijn actieve rol in het islamitisch bankieren.

Maar dat is dus allesbehalve de enige sector waarin hij en de Al Issa's actief zijn. Hotelketens, voedselverwerking, bouwbedrijven en zelfs een privéziekenhuis: de portefeuille van deze rijke Saudi's is op zijn zachtst gezegd wel heel divers.

Onorthodox

De interesse voor de haven van Antwerpen dateert niet van gisteren. ERS had al eens belangstelling voor de terreinen van de oude Opel-fabriek, alleen bleken die te klein voor de Saudische ambities. "De eerste concrete gesprekken dateren van anderhalf jaar geleden, eerst via de ambassade", zegt de CEO van ERS, de Belg Albert Van Rillaer. Hij werkt al twintig jaar in Saudi-Arabië en beschikt dus over tonnen ervaring en kennis. Gaf hij de Saudi's een duwtje in de rug om voor Antwerpen te kiezen? "Als Vlaming ben ik natuurlijk blij dat we nu gesprekken aangaan met de Antwerpse haven. Maar onze interesse is volledig objectief. Er zijn maar een paar petrochemische clusters in de wereld waar een operatie van deze schaal kan werken. Met een duidelijke reglementering, potentiële klanten en goede logistieke infrastructuur beschikt de Antwerpen over extra troeven."

De belangstelling was duidelijk wederzijds. Naast het Antwerpse Havenbedrijf werden ook chemische sectorfederatie Essenscia en Flanders Investment & Trade bij de gesprekken betrokken.

Blijkbaar met alle vertrouwen, ondanks de onbekendheid van ERS en het feit dat ze amper drie jaar bezig zijn . "Het klinkt natuurlijk allemaal wat onorthodox in onze oren", zegt een bron. "Maar dit is nu eenmaal de manier waarop Saudische investeerders te werk gaan. Alleen kan ik u wel verzekeren dat er niet over één nacht ijs is gegaan. Het is een beproefde technologie en het potentieel in de havenregio is echt wel groot."

De kans dat ERS plots voor Rotterdam zal kiezen is dus klein. Wat niet betekent dat er geen heikele punten uit te klaren zijn. Zo neemt de familie Al Issa enkel 20 procent van de financiering op zich. Voor de resterende 80 procent gaat KMPG op zoek naar mogelijke andere investeerders. Ook de verzekerde aanvoer van grondstoffen en de financiële duurzaamheid van de exploitatie zijn volgens haventopman Eddy Bruyninckx aandachtspunten. Nog voor de zomervakantie hoopt men de deal af te ronden.

Hernieuwbare energie

Toch werpt de investering ook om andere redenen vragen op. Want is Saudi-Arabië geen olieland bij uitstek, dat begin dit jaar nog mordicus weigerde om meer olie op te pompen om de ineengezakte olieprijs op te krikken? De Saudische overheid investeert echter al jaren miljarden in hernieuwbare energie. Door een bevolkingsexplosie verbruiken Saudi's hoe langer hoe meer stroom. En de eigen olievoorraad gebruiken voor binnenlands energiegebruik levert natuurlijk geen lucratieve exportinkomsten op.

Het Arabische land wil de komende jaren meer dan 100 miljard dollar investeren in hoofdzakelijke zonne-energie. Daarvoor werd in 2010 het King Abdullah City for Atomic and Renewable Energy opgericht. Een vooraanstaand lid van het koningshuis, Turki bin Faisal Al Saud, zei in 2012 al dat zijn land op korte termijn voor '100 procent' wil rekenen op groene energie.

De miljardeninvestering, met voor alle duidelijkheid privégeld, past in die ambitie. "De Saudische overheidsambitie om te diversifiëren en de afhankelijkheid van olie te verminderen, sijpelt stilaan ook daar naar de zeer vermogende families en privé-investeerders in het land. De investering in Antwerpen toont dat aan", zegt Steffen Hertog, expert van de Saudische economie aan de London School of Economics. "De voorbije tien à vijftien jaar was er een bonanza in olie-inkomsten. Die probeert men nu te herbeleggen in de wereld, direct of via indirecte investeringen."

En afval biedt wat betreft heel wat mogelijkheden. Dat er uit afvalverwerking winst te halen valt, is al langer dan vandaag bekend. Zeker voor wie grote innovatieve stappen kan zetten, aldus econoom Thierry Van Elslander (UA). "De Saudi's hebben hoofdzakelijk een winstdoel voor ogen. En afval is nu eenmaal een grondstof die niet meteen zal opdrogen. Wat we van olie niet kunnen zeggen.

"In dat opzicht is de Antwerpse haven goed geplaatst. Vergeet niet dat we nog altijd puur wat betreft het kostenplaatje interessanter zijn dat bijvoorbeeld Rotterdam. Dit kan dus voor de Saudische investeerders op termijn een wel heel winstgevend project worden. En daar kunnen de stad en haven mee de vruchten van plukken."

Mensenrechten

Niemand kan echter voorspellen waar Saudi-Arabië binnen een paar jaar staat, ingebed als het is in een woelige regio, waar het zelf assertief optreedt tegen IS en de rebellen in buurland Jemen. De stabiele indruk die het uitstraalt is niet zonder enige schone schijn. Het land staat de komende jaren voor de gigantische uitdaging om miljoenen banen te creëren.

"De helft van de Saudische bevolking is jonger dan 22", stelt Herman De Bode. De huidige kabinetschef van binnenlandminister Jan Jambon werkte jarenlang in het land voor consultancybureau McKinsey. "Daarom dat men de blik steeds meer buiten de grenzen richt voor investeringen en in eigen land enorm veel geld pompt in hoger onderwijs en onderzoek. Want een rusteloze, werkloze jonge bevolking die ziet hoe alle macht en rijkdom in handen blijft van een kleine elite vormt het perfecte recept voor een revolutie. Men is zich daar absoluut van bewust."

Geen woord gisteren ook over mensenrechten, ook al betreft het hier om privégeld dat niet naar gevoelige sectoren zoals de wapenindustrie gaat. Toch klinkt het wat wrang om de tot zweepslagen veroordeelde Saudische blogger Raif Badawi in Bozar de eretitel voor vrijheid van meningsuiting toe te kennen en daarna de deuren open te gooien voor Saudische miljarden. "Wij doen niet aan politiek", zegt ERS-CEO Van Rillaer. "Ik hoop absoluut dat we die discussie buiten de onderhandelingen kunnen houden. Want dat zou een te vermijden contaminatie zijn."

En de site? Die zou er binnenkort moeten komen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234