Woensdag 30/11/2022

Groene long bracht in 2005 evenveel CO2 in atmosfeer als Japan en Europa samen

De wraak van de Amazone

Dat het Amazonewoud koolstofdioxide absorbeert en zo een rem zet op het broeikaseffect, is bekend. Maar wat als die luchtverfrisser op tilt springt? Vier jaar geleden gebeurde dat al: de gigantische groene long zorgde voor evenveel extra CO2 als Europa en Japan samen.

door Kris Jacobs

BRUSSEL l De boosdoener was, volgens een nieuwe studie, een plotse scherpe droogte. Vooralsnog is dat verschijnsel maar in één jaar waargenomen, maar als droogtes frequenter worden - en dat zit erin - zal het daar niet bij blijven. En zitten de opvolgers van de Kyotonormen met een huizenhoog probleem.

Voor wie eraan zou twijfelen: de onderzoekers zijn niet over één nacht ijs gegaan. RAINFOR, zoals het project bekendstaat, omvat wetenschappers uit dertien landen die al 25 jaar de gezondheid van het regenwoud monitoren op 136 percelen verspreid over 44 sites. Ze maten daarbij onder meer de omtrek van meer dan 100.000 bomen. En de ophefmakende nieuwe resultaten staan in het gerenommeerde blad Science.

In 2005 deed zich een periode van ongewone droogte voor. "Korter, maar scherper", zegt professor Oliver Phillips van Leeds, hoofdauteur van het Science-artikel. "En intenser dan gebruikelijk. Het was het soort droogte dat we verwachten in een opwarmende wereld." De onderzoekers haasten zich door het woud om zoveel mogelijk metingen te doen. Normaal sterft 1 procent van de bomen per jaar. Dat verdubbelde en bovendien zagen ze dat de omvang van de stammen gewoon niet meer toenam.

Belangrijker nog, voor de droogte zagen ze in 76 procent van de percelen dat een half ton koolstof per jaar per hectare werd opgeslagen. In de overige 24 procent groeiden de bomen minder sterk en was de CO2-opname geringer. Tijdens de droogte van 2005 stockeerde nog maar de helft van de percelen CO2, in de andere helft kwam er door het rottingsproces koolstof vrij, maar liefst 6 ton per hectare. "De droogte bleek krachtig genoeg om het regenwoud van een absorbeerder tot een tijdelijke bron van koolstofdioxide om te bouwen", legt Phillips uit. Hij voegt eraan toe dat sommige modellen wijzen op een toename van droogtes en dus van het broeikaseffect.

In totaal stootte het gigantische Amazonewoud door de ongewone droogte zo'n 3 miljard ton koolstofdioxide uit, terwijl het in andere omstandigheden net 2 miljard ton aan de atmosfeer onttrekt. Dat verschil van 5 miljard ton komt overeen met de jaarlijkse uitstoot door mensenhanden van Europa en Japan samen.

"Dat is enorm", zegt Phillips. "Jarenlang heeft het Amazonewoud geholpen om de klimaatverandering te vertragen. Maar op die natuurlijke 'subsidie' vertrouwen blijkt dus gevaarlijk. Als de natuurlijke koolstofopslagplaatsen van de Aarde trager werken of zelfs omgekeerd gaan draaien - en uit onze studie blijkt dat - zullen de CO2-niveaus in de atmosfeer nog sneller stijgen. We zullen dus nog harder in onze emissies moeten snijden om ons klimaat te stabiliseren."

Dat is geen prettig vooruitzicht in de aanloop naar de klimaattop van Kopenhagen, die in december een vervolg aan Kyoto moet breien. Twee weken geleden kwam een andere onderzoeker uit Leeds al met de boodschap dat het absorptievermogen van regenwouden in de komende decennia wellicht ook al zal afnemen doordat die wouden verouderen. "Op dezelfde wijze is ook al de hypothese gesteld dat door opwarming en verzuring het plankton in de oceanen, ook een natuurlijke koolstofstockage, minder actief zou worden", zegt milieu-econoom Aviel Verbruggen van de Universiteit Antwerpen. "Het belangrijkste punt voor mij is dat je bij emissienormen sowieso nooit alle ontwikkelingen kunt incalculeren, of dat nu over technologie, economie of, zoals hier, over het milieu gaat. Dat werkt trouwens in twee richtingen: door de crisis zullen we de Kyotonormen de komende vier jaar op onze sloffen halen."

Maar dat is kortetermijndenken, vindt de Antwerpse prof. Beter is dat we overschakelen op een plan B, zodat we niet meer afhankelijk zijn van factoren die we niet kennen of niet kunnen voorspellen. "Dat we er dus werk van maken om onze energie CO2-arm te maken, door afspraken te maken over energie-efficiëntie en door via heffingen de juiste prijs aan te rekenen voor energie."

Professor Oliver Phillips:

Als de natuurlijke koolstofopslagplaatsen trager werken of zelfs omgekeerd gaan draaien - zoals nu blijkt - moeten we nog harder in onze emissies snijden om ons klimaat te stabiliseren

n De droogte in 2005 maakte van het regenwoud een CO2-uitstoter.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234