Donderdag 22/08/2019

Groene energie kan ook blauw zijn

Nog nergens vertoond: elektrische stroom maken door zout en zoet water met elkaar in contact te brengen. In Nederland gebeurt het. Nu op proefschaal, straks met een fabriek die het vermogen heeft van een kolencentrale.

Wanneer koning Willem-Alexander aanstaande woensdag de Blue Energy-proefinstallatie op de Afsluitdijk (32 kilometer lange waterkering tussen IJsselmeer en Waddenzee) officieel opent, heeft Nederland een wereldprimeur. De installatie maakt elektriciteit door gebruik te maken van het ladingsverschil tussen deeltjes in zoet water en zout water. De elektriciteit ontstaat door het zoute water uit de Waddenzee langs speciale membranen te laten stromen waar aan de andere kant zoet IJsselmeerwater loopt. Het kunstje wordt geflikt door duizenden van die in afzonderlijke bakjes gemonteerde flinterdunne gaasjes die samen de oppervlakte van een voetbalveld bestrijken.

Niks ten nadele van de wereldprestatie, maar de auto (Audi A8) waarmee de Nederlandse koning arriveert, heeft een vier keer zo groot vermogen als deze hele Blue Energy-centrale. Toch zijn de wetenschappers dicht bij hun doel. Als zij de huidige installatie (50.000 watt, Volkswagen Polo) namelijk weten te verviervoudigen en het vermogen van de koninklijke bolide benaderen, beschikken ze over de centrale module die in principe oneindig gestapeld kan worden.

Het plan is om op de Afsluitdijk 1.000 van dergelijke modules te bouwen. Samen levert dat genoeg energie om alle huishoudens in de provincies Friesland, Groningen en Drenthe van stroom te voorzien. "En dat gebeurt onafhankelijk van de wind of de zon, en het kan landschappelijk netjes in de Afsluitdijk worden geïntegreerd", zegt Pieter Hack, voorzitter van de Raad van Bestuur van REDstack, het bedrijf dat Blue Energy ontwikkelt.

De wetenschappers komen van ver. Het allereerste testje in een laboratorium van Universiteit Wageningen leverde in 2006 met een vermogen van 0,1 watt net genoeg stroom om een propellertje te laten draaien. De 'kabouterinstallatie' werd in 2009 vervolgens vertienduizendvoudigd tot 1.000 Watt (stofzuiger) bij zoutfabriek Frisia in Harlingen. En nu dus 50.000 Watt, met 'echt' zoet en zout water langs de Afsluitdijk.

Enorm potentieel

Aan blue energy wordt een enorme potentie toegekend. Elke kubieke meter rivierwater kan bij het uitstromen in zee elke seconde 1 miljoen watt (1 MW) elektrisch vermogen leveren. Een verkenning van geschikte rivieren in de wereld toont dat er 1.600 miljard watt braak ligt, ongeveer de helft van de elektriciteitsbehoefte van de EU. De Nederlandse vinding zou een nieuwe dimensie aan de 'waterstaatscultuur' kunnen toevoegen in de vorm van 'energiedijken'.

"We testen verschillende opstellingen van de gestapelde membranen om de maximale stroomproductie te bereiken", legt Hack uit. De onderzoekers beproeven ook nieuwe membranen met een hoger rendement.

Op het voormalige werkeiland Breezanddijk testen ze ook filters die slibdeeltjes en larven van vissen uit het water filteren. De ultrafijne membranen zijn immers uiterst gevoelig voor verontreiniging in het water. "We testen in trommelzeven hoe fijn de mazen moeten zijn", aldus Hack. "En we hebben al aardige resultaten bereikt door licht vervuilde membranen te ontstoppen door de stroomrichting even om te draaien."

Toch zijn ecologen op voorhand niet gerust op de effecten van het filteren van het zoute en zoete water. "Als er straks op de Afsluitdijk een 200 MW-centrale staat, moet daar wel een debiet doorheen zo groot als de IJssel", zegt Martin Baptist van Universiteit Wageningen. "Er zullen gigantische hoeveelheden zoöplankton, vis- en mossellarven worden uitgefilterd." Hij wijst niet alleen op ecologische bezwaren, maar ook economische gevolgen. Juist in Westelijke Waddenzee bevinden zich mosselzaadinvanginstallaties voor de mosselkwekers.

Vanaf eind 2015 komt er daarom een onderzoek naar de gevolgen voor de Waddenzee van een grootschalige Blue Energy-centrale. Verschillende wetenschappelijke instituten zijn daarbij betrokken. Ook vraagstukken als extreem droge periodes waarbij er mogelijk te weinig zoet water is, spelen daarbij een rol. "Wij gaan ook kijken naar de mogelijkheden om het filterend vermogen van de Waddenzeebodem te benutten", zegt Luca van Duren van Deltares. "Vis- en mossellarven worden dan niet in de installatie gezogen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden