Donderdag 01/12/2022

ReportageVerenigd Koninkrijk

Groeiend aantal Britten moet beroep doen op de voedselbank en staat voor de keuze: ‘heating’ of ‘eating’

Andrew Coltman en Paul Brown leiden de voedselbank in een hal van de King’s Church in Darlington. Beeld Francesco Ragazzi voor de Volkskrant
Andrew Coltman en Paul Brown leiden de voedselbank in een hal van de King’s Church in Darlington.Beeld Francesco Ragazzi voor de Volkskrant

Een groeiend aantal Britten is aangewezen op de voedselbank. Dat aantal lijkt alleen maar te zullen stijgen, nu Groot-Brittannië een recessie in schiet. In Darlington, waar 30 procent van de kinderen onder de armoedegrens leeft, vrezen bezoekers van een voedselbank de winter.

Patrick van IJzendoorn

Amy Webster, gekleed in een vrolijke zomerjurk en met een zonnebril rustend in het haar, zit gehurkt op de vloer van een koele hal van de King’s Church in Darlington. In een gestaag tempo stopt de alleenstaande moeder een week aan boodschappen van een plastic kist in haar tassen. Cornflakes. Houdbare melk. Brood. Thee. Eieren. Champignons. Aardappelen. Stukjes bevroren kip in boterhammenzakjes. De hele voedingsdriehoek, plus brokjes voor de hond. En een toiletrol. Ze glundert bij een pak koeken. “Dat is het belangrijkste,” zegt ze, “die zijn voor mijn dochter. Het is niet makkelijk voor haar, dat er geen geld is. Ze is acht.”

Sinds een klein jaar komt Webster elke woensdagmiddag naar de voedselbank in deze Noord-Engelse stad. Ze rijdt mee met een vriendin. Haar eigen auto gebruikt ze vanwege de hoge kosten nauwelijks nog. Universal Credit, zoals de bijstand in het Verenigd Koninkrijk heet, bedraagt 1.400 euro per maand. Dat lijkt genoeg, maar met een huur van meer dan 800 euro plus andere vaste lasten blijft er weinig meer over om van te eten. Na te hebben gestudeerd heeft de 35-jarige gewerkt als verzorgster, maar door huiselijk geweld is ze getraumatiseerd. Ze probeert haar leven opnieuw op te bouwen. “De voedselbank brengt redding.”

Dat geldt voor steeds meer Britten. Uit cijfers van de onderzoeksgroep Statista kwam onlangs naar voren dat meer dan 2,1 miljoen eilandbewoners gebruikmaken van deze vorm van bijstand. Dat is veel meer dan veertien jaar geleden, toen maar 25.000 Britten niet rond konden komen. De verwachting is dat het aantal de komende maanden flink zal stijgen, nu het land aan de vooravond van een recessie staat. Er wordt zelfs sociale onrust voorspeld, zeker wanneer, zoals verwacht, de energierekeningen onbetaalbaar worden. Het Britse koopkrachtniveau is in zestig jaar niet zo laag geweest, nu de inflatie de dubbele cijfers nadert.

Amy Webster laadt bij een voedselbank in Darlington voor een week aan boodschappen in haar  tassen. Beeld Francesco Ragazzi
Amy Webster laadt bij een voedselbank in Darlington voor een week aan boodschappen in haar tassen.Beeld Francesco Ragazzi

In Darlington, een stad die van oudsher bekendstaat om de spoorwegindustrie, leeft 30 procent van de kinderen onder de armoedegrens, in gezinnen waar het inkomen 40 procent of meer onder het gemiddelde ligt. Er zijn zeven voedselbanken in de stad die bijna honderdduizend inwoners telt. Bij de verkiezingen van eind 2019 behoorde het tot de zogeheten Rode Muur, traditionele Labour-districten die in handen vielen van de Conservatieven. De paardenmarkt wordt beetje bij beetje opgeknapt, maar deze vooruitgang moet de arbeidersbuurten, waar de goedkoopste woningen van het land staan, nog bereiken.

Conservatieve Partij

De toename van het aantal voedselbanken vond grotendeels plaats onder het bewind van de Conservatieve Partij. Sinds de Conservatieven in 2010 samen met de sociaalliberalen aan de macht kwamen, is er flink bezuinigd. Dat werd noodzakelijk geacht na de puinhopen als gevolg van de bankencrisis van 2008. De sociale zekerheid werd vereenvoudigd, wat in de praktijk vaak neerkwam op versobering. Mensen in de bijstand die te ruim behuisd waren en meer dan twee kinderen hebben, gingen er het meest op achteruit. Terwijl het aantal bankfilialen afnam, steeg het aantal voedselbanken.

“Bij elke bezuinigingsmaatregel is de toeloop groter geworden”, zegt Andrew Coltman, die tien jaar geleden betrokken was bij de oprichting van de voedselbank op een bedrijventerrein aan Prospect Place. “Tegenwoordig zitten we op zestig bezoekers per dag, een stuk meer dan in het begin.” Alleenstaanden vormen de meerderheid. De food bank is alleen open op maandag-, woensdag- en vrijdagmiddag. Op de andere dagen is Coltman met tien andere vrijwilligers druk met het vullen van de plastic kratten. “Daar komt veel bij kijken. We hebben aparte pakketten voor vegetariërs en veganisten. Ook hebben we halal-pakketten.”

Door de jaren hebben Conservatieve politici niet de indruk gegeven dat ze erg in hun maag zaten met deze groei. Vier jaar geleden beweerde Jacob Rees-Mogg, tegenwoordig minister voor Brexitkansen, dat de groei juist een positieve trend was. “Het is opbeurend dat liefdadigheidsorganisaties steun geven aan landgenoten”, vertelde de miljonair tijdens een radio-interview. “Het toont aan dat we een meelevende natie zijn.” Hij voegde eraan toe dat het aantal gebruikers is toegenomen, omdat “de Labour-regering mensen doelbewust nooit heeft verteld dat deze vorm van hulp beschikbaar is”.

Enkele maanden geleden kwamen Conservatieve bestuurders in Dartford, een voorstad ten oosten van Londen, in opspraak door een nieuwe voedselbank feestelijk te openen. Met een brede lach knipte de Conservatieve burgemeester een lintje door, waarna er sandwiches en taart werden voorgeschoteld. Elders in het kerkgebouw hadden gebruikers een nette Engelse rij gevormd. Rond dezelfde tijd beweerde de Conservatieve afgevaardigde Lee Anderson dat de armere inwoners in het rijk van Jamie Oliver en Gordon Ramsay niet meer weten hoe ze met verse ingrediënten een goedkope maaltijd kunnen bereiden.

Bij de voedselbank in Darlington bevatten de kisten vooral houdbaar voedsel, maar op een grote tafel liggen ook verse groenten. Dit tot tevredenheid van Christopher Allison, die drie rabarbers in zijn hand houdt. “Daar ga ik een taart van maken”, klinkt het veelbelovend. Zijn zwart-wit gestreepte voetbalshirt verraadt een liefde voor Newcastle United, de club die eerder dit jaar in handen viel van een Saudisch consortium. Het zelf koken, zo vertelt de werkloze metselaar, valt nog niet mee omdat hij in een pension verblijft. “Ik hoop ooit weer in een gewoon huis te wonen, maar dat zit er voorlopig niet in.”

De 42-jarige Christopher Allison heeft een alcoholprobleem, wat niet alleen zijn fysiek aantast maar ook zijn budget.  Beeld Francesco Ragazzi
De 42-jarige Christopher Allison heeft een alcoholprobleem, wat niet alleen zijn fysiek aantast maar ook zijn budget.Beeld Francesco Ragazzi

De 42-jarige vertelt een alcoholprobleem te hebben, wat niet alleen zijn fysiek aantast maar ook zijn budget. “Te veel van mijn geld gaat naar drank en peuken. Ik probeer ervan af te komen, maar dat lukt niet.” Hij behoort tot de doelgroep van Caroline Evans, een arbeidsadviseur die bij de voedselbank rondloopt om mensen weer aan het werk te krijgen. “Er is werk, bij Amazon bijvoorbeeld, maar dat betekent niet dat mensen hier werkschuw zijn. Veel bezoekers van de voedselbank hebben persoonlijke problemen. Die moeten eerst worden opgelost, om uit de vicieuze cirkel te komen. Maar onze financiën zijn beperkt.”

De vraag is hoelang dat werk er nog is.

Het Verenigd Koninkrijk staat aan de vooravond van een recessie, die mogelijk zal leiden tot een toename van de werkloosheid, net als aan het begin van de jaren tachtig. “De inflatie is het directe gevolg van de lockdownmaatregelen,” zegt econoom Graham Gudgin van het Centre for Business Research in Cambridge, “en daarom verwacht ik dat het gaat om een tijdelijk fenomeen, niet structureel. Daar is de oorlog in Oekraïne bovenop gekomen. De gascrisis is alleen nog maar erger geworden omdat de Conservatieve regering enkele jaren terug flink heeft gesneden in de opslagcapaciteit. Een even naïeve als rampzalige beslissing.”

Oververtegenwoordigd

In hoeverre de brexit een rol speelt bij de economische crisis, daarover verschillen de meningen. Volgens een onlangs verschenen model van het Centre for Economic Reform heeft het verlaten van de EU 5 procent van het bbp gekost, maar de manier waarop dat model tot stand is gekomen, kreeg kritiek. “Bij het berekenen van de economische output tellen de Britten, anders dan andere Europese landen, gezondheid en onderwijs bijvoorbeeld mee en juist die sectoren zijn zwaar getroffen door de lockdown”, zegt Gudgin. “Wanneer je het verloop van de Britse economie afzet tegen de rest van de G7, zie je geen groot verschil.”

Feit is dat honderdduizenden huishoudens in de problemen komen. Bijna vier miljoen Britse kinderen leven in relatieve armoede, vooral in het achtergebleven noorden van het land. In de toptien van armste gebieden in West- en Noord-Europa is het Verenigd Koninkrijk oververtegenwoordigd. “De armste huishoudens besteden relatief het meest aan vaste lasten en voedsel”, aldus onderzoeker James Smith van de Resolution Foundation, een denktank die de kosten van het levensonderhoud bijhoudt.

In andere grote Europese landen speelt de overheid een veel actievere rol bij het helpen van de burgers. In Duitsland bijvoorbeeld is het openbaar vervoer tijdelijk veel goedkoper gemaakt, terwijl de Franse regering de energieprijzen zo laag mogelijk houdt. Typerend is dat de Britse klanten van het Franse energiebedrijf EDF, dat eigendom is van de Franse staat, tweeënhalf keer zoveel betalen als de Franse klanten. De Britse overheid lijkt niet bij machte goed te helpen. “Via de energiebedrijven komt er nu compensatie, maar dat geld gaat ook naar mensen met een tweede huis”, aldus Gudgin. “Het zou alleen naar armere huishoudens moeten gaan.”

De keuze tussen ‘heating’ en ‘eating’ speelt al jaren bij Britten zonder of met een laag inkomen. Uit vrees energierekeningen niet te kunnen betalen zijn er mensen die op koude dagen hun toevlucht zoeken tot bibliotheken, stadsbussen of buurthuizen. Nu een verdrie- of verviervoudiging van de energierekeningen aanstaande is, zal hun aantal enorm stijgen. Verwacht wordt dat de hogere energieprijzen ook mensen met gewone inkomens hard zullen treffen en dat thuiswerkers wanneer het kwik daalt zullen terugkeren naar de verwarmde kantoren. Voor sommige leden uit de middenklasse zal de vraag ‘heating’ of ‘holiday’ worden.

Een kind kijkt door de deur bij de voedselbank in de King’s Church in Darlington, wachtend op het pakket voor zijn gezin.  Beeld Francesco Ragazzi
Een kind kijkt door de deur bij de voedselbank in de King’s Church in Darlington, wachtend op het pakket voor zijn gezin.Beeld Francesco Ragazzi

Voedselbank-manager Coltman merkt de gestegen kosten van het levensonderhoud niet alleen aan het gestegen aantal ‘klanten’, maar ook aan de daling van het aantal donaties. “Mensen hebben minder te besteden,” zegt hij, lopend langs planken met honderden blikjes witte bonen in tomatensaus, “en daardoor hebben ze minder de neiging om spullen te doneren aan liefdadigheid.” Dat is een probleem omdat alle voorraden donaties zijn, behalve de lang houdbare melk en daarvan is de prijs de afgelopen maanden ook nog met een kwart gestegen. “Als het zo doorgaat, kunnen we over enkele maanden minder uitdelen.”

Turbo-thatcheriaan

Van de waarschijnlijke opvolger van premier Boris Johnson, Liz Truss, valt weinig actieve hulp te verwachten. Deze turbo-thatcheriaan richt zich vooral op fiscale maatregelen. Zo wil ze de geplande verhoging van de zorgpremie annuleren, wat de laagste inkomens per week omgerekend 93 eurocent extra oplevert. Haar belastingverlagingen zullen evenmin weinig uitmaken voor mensen zonder of met lage inkomens, noch voor bibberende bejaarden. Net als haar rivaal, de multimiljonair Rishi Sunak, is ze tegen het voorstel van oud-premier Gordon Brown om de winstmakende energiebedrijven tijdelijk te nationaliseren.

Bij de voedselbank ziet de 59-jarige Audrey, een alleenstaand en arbeidsongeschikt ‘manusje-van-alles’, op tegen wat komen gaat. “Met deze hitte gebruik ik amper gas, dus dan gaat het nog wel. Maar als het koud wordt, verwacht ik al snel geen geld meer te hebben om de gasmeter bij te vullen. Het gasfornuis zal ik dan niet meer kunnen gebruiken en ik zal extra warm gekleed door huis moeten lopen, maar ik heb een geheim wapen.” Ze pakt haar mobiele telefoon en toont foto’s van haar twee knuffelhonden, een chihuahua en een keeshond. “Zij krijgen voorrang bij het eten. In ruil daarvoor houden ze me warm.”

Dat zal nodig zijn, want de royaal beloonde bazen van de energiebedrijven zijn niet van plan om de helpende hand uit te steken, ook niet nadat ze vorige week op het matje waren geroepen bij scheidend premier Johnson. Zelfs een eenmalige winstbelasting hoeven ze niet te vrezen. In Darlington heeft Amy Webster geen goed woord over voor dit gebrek aan Engelse fair play. “Zij kunnen zich verrijken over de ruggen van de zwaksten en ik zit hier op mijn knieën boodschappen in te pakken, me schuldig voelend tegenover mijn dochter die de hele zomer thuis zit. Het zou niet zo moeten zijn.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234