Zondag 31/05/2020

Grijs worden in één nacht

geneeskunde

Marie-Antoinette, echtgenote van koning Lodewijk XVI, was zo impopulair dat ze tijdens de Franse Revolutie onder de guillotine belandde, 37 jaar oud. In de nacht voor haar executie op 16 oktober 1793 werd ze grijs. En zij was de eerste niet. Een jonge edelman aan het hof van Karel V overkwam hetzelfde nadat hij zijn doodvonnis had aangehoord wegens verkrachting van een edele maagd, zo luidt de oudste melding van in-één-nacht-grijs.

Oud en recent, er zijn talloze van zulke verhalen. Mensen die een vreselijk spook zien en van angst een witte haardos krijgen. Oorlog en ander geweld, stress of verdriet: plotselinge vergrijzing is het gevolg, als je de meldingen moet geloven in romans of mondelinge overlevering.

Het staat vast dat deze verhalen meestal zwaar zijn aangedikt. Het razendsnel grijs worden van een persoon maakt de gebeurtenis extra dramatisch en geeft er vaak ook een moraliserende draai aan, vooral als er hooggeplaatsten in het spel zijn.

Toch kan het wel degelijk, vlug grijs worden. "Het lijkt inderdaad zo te zijn dat bij zeer stressvolle gebeurtenissen iemands donkere haar in één nacht, of in elk geval vrij snel, kan uitvallen", zegt de Haagse dermatoloog dr. Johanna Peereboom-Wynia. "Je wordt daar alleen grijs van als je haar een peper-en-zoutkleur heeft, dus al met een flinke hoeveelheid grijs erin, doorgaans bij mensen van middelbare leeftijd. Het donkere haar valt uit, het grijze blijft zitten."

Het betreft hier de aandoening alopecia areata van het diffuse type - gespreide haaruitval dus. Er is ook een niet-diffuus type, waarbij alleen op bepaalde plekken kaalheid ontstaat. Bij de diffuse vorm echter valt overal op het hoofd haar weg - de haardos wordt uitgedund.

In het Nederlandse Tijdschrift voor Geneeskunde van 12 juni 1993 beschrijven Peereboom en collega's het geval van een 64-jarige vrouwelijke patiënt. Binnen enkele dagen, zo vertelde ze, was haar haar van peper-en-zoutkleur veranderd in grijs. Allerlei lichamelijk onderzoek, zoals dat van het bloed en de urine, leverde geen oorzaak op. Maar de patiënte had, zei ze, in de periode voor de haaruitval veel stress gehad wegens familieomstandigheden.

Stress als mogelijke oorzaak dus, er zijn meer gevallen van beschreven. Maar niemand die zeker weet of stress werkelijk tot deze haaruitval kan leiden, laat staan hoe.

Van gespreide haaruitval, inclusief eventuele grijze haren, zijn wel andere oorzaken bekend. Genoemd worden medicijnen - waaronder cholesterolverlagende middelen, cytostatica en antimalariamiddelen - en bepaalde aandoeningen, zoals ijzertekort en slecht ingestelde diabetes. Diffuse haaruitval komt vaak voor, maar de plotselinge variant ervan is zeldzaam. "Ik heb het in dertig jaar misschien drie keer gezien", zegt Peereboom.

Rest de hamvraag: hoe komt het dat in bepaalde gevallen de gekleurde haren wel uitvallen en de witte haren - haren zonder pigment - blijven zitten? Ook hier tast men in het duister. Peerebooms medeauteur, de Amsterdamse huidarts dr. W. Westerhof, beschrijft in het artikel uit 1993 een mogelijkheid. Zijn hypothese komt erop neer dat het hier om een auto-immuunziekte gaat, een aandoening waarbij het afweersysteem van het lichaam zich keert tegen het pigment in de eigen gekleurde haren. Daardoor zouden zulke hevige ontstekinkjes kunnen ontstaan dat het gekleurde haar uitvalt.

En de therapie? Eventueel bekende onderliggende oorzaken wegnemen, meldt het boek Haar en haargroeistoornissen (Excerpta Medica, 1987). "En anders kan soms een pruik uitkomst bieden."

Staat goed op het schavot.

Eric Hendriks

© de Volkskrant / De Morgen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234