Zaterdag 24/07/2021

GRIET OP DE BEECK

Dan ga je in BOZAR naar de tentoonstelling Faces then/Faces now kijken, met renaissanceportretten uit de Lage Landen en Europese portretfotografie sinds de jaren negentig, en dan is het toch weer onze eigenste Stephan Vanfleteren die voor het meest beklijvende moment zorgt. Dat zegt ook iets over mij, besef ik, maar elke perceptie van kunst berust nu eenmaal voor het grootste deel op projectie, dat is er op zich vaak ook net het mooie van.

Ik had, tussen het naar mijn gevoel ook wel wat minder interessante werk, al een boel fascinerends gezien toen ik in de laatste zaal aankwam. Drie majestueuze portretten van Thomas Ruff vragen de aandacht, met hun uitdrukkingsloze, jonge gezichten tegen leegwitte achtergronden. En dan, de hoek om, hangt werk dat zich aan de andere kant van het spectrum lijkt te situeren. Gegroefde koppen waarop al zoveel leven zich heeft afgespeeld, mensen die op de radicaalste manieren samenvallen met zichzelf, de door merg en been splijtende blik van Rem Koolhaas, en dan was er nog de verste foto. Ik had nauwelijks gekeken, maar ik wist toch meteen wat het moest zijn, en draaide spontaan de rug naar dat beeld, omdat ik niet anders kon.

Stephan Vanfleteren heeft, met voorafgaande permissie van de kunstpaus, Jan Hoet gefotografeerd na zijn dood, daarmee een aloude traditie eer aandoend, wat in een tentoonstelling die oud en nieuw confronteert buitengewoon mooi is. Maar ik kon er niet naar kijken. Ik die al meerdere doden heb gezien, die graag verkondigt dat een mens bij voorkeur moet proberen om geen afgrond uit de weg te gaan, ik ben daar een hele tijd blijven staan, in die ruimte in BOZAR, maar omdraaien lukte mij niet.

Nadien bleef het vage beeld van die snelle blik, geworpen vanuit een verte voor ik helemaal besefte wat ik zag, mij achtervolgen. Uiteindelijk ben ik met de catalogus op schoot toch naar bladzijde 196-197 gegaan, naar dat dodenmasker van heer Hoet. En ik heb gekeken. Lang. Het heeft mij geweldig aangegrepen, omdat het met zoveel te maken had, denk ik. Maar ook om wat Stephan Vanfleteren deed, en hoe. Als kunst dat vermag, is er iets heel erg juists gebeurd.

Op een totaal andere manier verontrustte de reeks van Sergey Bratkov mij. Hij portretteert erg jonge meisjes die door hun verarmde Russische ouders zo werden aangemeld bij modellenbureaus voor kinderen. De meisjes dragen netkousjes en foute kant, ze likken van lolly's met hun beentjes zo'n beetje open, ze leggen hun hoofden wat schuin en laten het schouderbandje geilig op hun bovenarm bungelen. Hij noemt het kritiek op de maatschappij, maar hij heeft ze ondertussen toch maar zo voor zijn lens gezet, en afgedrukt toen ze net zo keken, moest ik denken. Ik vroeg mij af wat dat vertelt. Wellicht helemaal niks. En toch. Ik keek naar de gezichten van die meisjes die ondertussen al helemaal volwassen zijn, en wilde meer dan van eender welke van de andere modellen weten hoe het hen sindsdien is vergaan.

Er zijn veel redenen waarom deze tentoonstelling het bekijken heel erg waard is. Het werk van Tina Barney bijvoorbeeld. Welstellende mensen staan statig in hun gedetailleerd in beeld gebrachte interieurs. Je ruikt de oude glorie, je ziet de mengeling van trots en weemoed in hun blikken, je voelt het lichte ongemak in deze tijd die de hunne eigenlijk toch niet helemaal is.

Of de prachtige beelden van Anton Corbijn. Hoe hij het licht vangt in de ogen van Lucian Freud, de wat slordig uit de bh zwiebelende borst van een ochtendlijke Marianne Faithfull vat, of de spirit van Marlene Dumas pakt in een portret van zij die zonder hand rookt, zoals kerels doen, wonderlijk is dat.

De foto's van Nicolas Markou, een Griekse fotograaf die onvermijdelijk ook het verhaal vertelt van een land in moeilijkheden. Die ene man van wie je te weten bent gekomen dat "he's not on speaking terms with his brothers, or sisters, or anyone at all", en hoe zijn ogen diepere soorten eenzaamheid verraden dan draaglijk moeten zijn voor een mens, schrijnend is dat.

En nu laat ik de link tussen oud en nieuw nog onbesproken en doe ik nog een aantal andere fotografen tekort door ze niet te vermelden. Alleen al daarom moet u zelf gaan kijken, denk ik dan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234