Donderdag 17/06/2021

GRIET OP DE BEECK

Ik heb stillevens gezien. Niet van geschoten wild of fruitschalen of bloemen in vazen, maar van mensen die worden behandeld alsof ze weinig meer zijn. De documentaire 9999 van Ellen Vermeulen, sinds kort terug te vinden in het digitale documentaireaanbod van tv-land, toont hoe geïnterneerden leven. Met het verhaal van Frank van den Bleeken nog vers in het geheugen (de man die na dertig jaar als geïnterneerde in de gevangenis van pure ellende euthanasie aanvroeg), schrijnt het des te meer, het verhaal van een aantal van de 1.100 mensen in ons land die hetzelfde lot beschoren zijn. Opgepakt voor kleine of grote feiten, ontoerekeningsvatbaar bevonden en dan vastgezet in gevangenissen bij gebrek aan voldoende plaatsen in geschikte opvangcentra, bovendien zonder concreet perspectief. 9999 staat er als uiterste einddatum op de papieren, het lijkt wel een perfide grap, maar de ernst is hier uiterst bitter.

Ik heb zoveel gezien. Een man die aan een van de vele gesloten deuren staat te wachten, de rug een beetje gebogen, de armen doelloos naast het lijf, de blik naar de dichtbije muur gericht. Alsof hij al lang weet dat er niks meer te verwachten valt. Een man die met een hand langs zijn gezicht gaat, telkens opnieuw - wanhoop, vertwijfeling en radeloosheid gevat in één gebaar. Een man die rookt en zegt: "Wat kan ik toch doen tegen die angsten?" Hij laat het klinken alsof niks hem blijer zou maken dan een antwoord op die vraag. Hij zit voor zware feiten, gepleegd in 1974. "Ik lijk wel honderd jaar", zegt hij, wanneer hij zichzelf bekijkt in de spiegel van de mistroostige badkamer waar hij zich elke ochtend wast. Een mens zou voor minder, kon ik alleen maar denken. Een ijsbeer, heen en weer-end van het betraliede raam naar de tafel met de asbak, nu en dan even zitten, trekje nemen, en dan weer terug, naar buiten kijken, zien dat de zon schijnt, moeten wachten op buiten tot de avondwandeling, wanneer de zon er al niet meer zal zijn.

"Laat GAIA eens naar deze kooi komen kijken, naar dit hok, zoveel te klein voor mij. Geef nu toe, twee stappen tot aan de deur, en twee stappen tot aan de wc." Hij blaast tegen de pluimpjes die hij aan een draadje heeft gehangen, ze bungelen naar beneden vanaf het plafond. Ietwat kleur temidden van dat eindeloze grijs, moet hij hebben gedacht, iets wat bijna lijkt op leven. Ik heb een man gezien, op de rug, pratend aan de telefoon: "Ik hoop ook dat ik morgen naar huis mag komen, mama, maar euhm... tja." En een man die in hoe hij praat doet vermoeden dat hij veel boeken heeft gelezen en die piano speelt. Opgepakt toen hij een fiets in brand stak, nadat hij zich in het ziekenhuis wilde laten opnemen toen hij onder invloed was, dat geeft hij toe, ze weigerden hem als patiënt, en toen. Sindsdien zit hij daar, in Merksplas, bij al de anderen. Ik heb iemand fanatieker naar buiten zien kijken door een klein raam dan ik het ooit zag, geloof ik, links en dan weer rechts en dan weer links en almaar door. Alsof de redding nu echt nabij was, als hij die maar niet zou missen. De vergeetput noemen ze Merksplas, dat hoor ik in het begin. Op het einde van de documentaire kon het woord niet meer betekenis hebben gekregen.

Ik zie al die mensen en ik weet eigenlijk niet wat gezegd, wat op zich alles zegt. Ons land is al meerdere keren veroordeeld door het Europees Hof voor de rechten van de mens omwille van deze praktijken. Boetes worden betaald, de geïnterneerden blijven zitten. Ik vraag mij af of deze regering eindelijk eens werk zal maken van dit schrijnende probleem. Dan denk ik aan de eerste fier geformuleerde plannen van deze nieuwe regering, bij monde van Theo Francken: meer mensen zonder papieren in gesloten instellingen plaatsen, meer asielzoekers terugsturen, 'verwijderingen' heeft hij het in het journaal genoemd. Misschien gebruikt hij niet het woord 'mensen' omdat hij het dan zelf moeilijk zou krijgen, vlak voor hij in slaap valt. Ik hoop zo dat dat de verklaring is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234