Woensdag 08/02/2023

Opinie

Griekenland heeft de rest van Europa een dienst bewezen

Demonstranten met een Griekse vlag tijdens een betoging tegen de besparingen. Beeld REUTERS
Demonstranten met een Griekse vlag tijdens een betoging tegen de besparingen.Beeld REUTERS

Paul Krugman is New York Timescolumnist.

Paul Krugman

Vorige week heeft de nieuwe Griekse regering na veel drama een akkoord met haar schuldeisers bereikt. In het begin van deze week hebben de Grieken wat meer details gegeven over de manier waarop ze het zullen uitvoeren. Wat is de balans?

Als je de berichtgeving en de opiniestukken van de voorbije dagen moet geloven, is het op een ramp uitgedraaid. Een 'overgave' van Syriza en de nieuwe regeringscoalitie in Athene. Sommige groepen binnen Syriza lijken er ook zo over te denken. Maar het is niet waar. Griekenland heeft zelfs goed onderhandeld, ook al moeten de grote gevechten nog komen. En door zich sterk te houden, hebben de Grieken de rest van Europa een dienst bewezen.

Om te begrijpen wat er is gebeurd, moet je beseffen dat het grote twistpunt over één enkel cijfer gaat: de omvang van het Griekse primaire begrotingsoverschot - het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van de overheid, de interest op de schuld niet meegerekend. Het primaire overschot is de maatstaf voor de middelen die Griekenland in werkelijkheid aan zijn schuldeisers overdraagt. Al de rest, met inbegrip van de nominale omvang van de schuld - op dit ogenblik min of meer een willekeurig bedrag, dat weinig zegt over wat Griekenland echt zal terugbetalen - heeft alleen belang omdat het een invloed heeft op het primaire overschot dat Griekenland moet bereiken.

Het feit dat Griekenland een overschot heeft, is al een opmerkelijke prestatie. Het land kent immers een recessie die aan een depressie grenst, met alle gevolgen van dien voor de inkomsten. Dat overschot is het resultaat van ongelooflijk offers. Tegelijkertijd heeft Syriza altijd duidelijk gesteld dat het een bescheiden primair overschot wil bereiken. Wie boos is omdat de onderhandelingen geen totale ommekeer van de soberheid hebben opgeleverd, een bocht naar een Keynesiaanse fiscale stimulus, heeft niet goed opgelet.

De echte vraag was immers of Griekenland nog meer soberheid opgelegd zou krijgen. De vorige Griekse regering had ingestemd met een programma dat het primaire overschot in de volgende jaren zou verdrievoudigen, met een immense prijs voor de economie en de bevolking van het land. Waarom zou een regering zoiets aanvaarden? Uit angst. In feite hebben de opeenvolgende leiders van Griekenland en andere schuldenlanden nooit het lef gehad om zich tegen de extreme eisen van hun schuldeisers te verzetten. Ze waren bang voor de straf: de schuldeisers zouden de geldkraan kunnen dichtdraaien of, erger nog, hun banken kunnen doen imploderen.

Heeft de huidige Griekse regering toegegeven? Heeft ze aanvaard om begrotingsoverschotten na te streven die de economie kapotmaken? Nee, dat heeft ze niet gedaan. Griekenland heeft voor dit jaar een nieuwe flexibiliteit in de wacht gesleept en is vaag gebleven over de toekomstige overschotten. Het kan alle kanten uit.

En de schuldeisers hebben de stekker niet uitgetrokken. Ze zullen Griekenland de volgende maanden financieren. Dat is slechts uitstel van executie, want de grote strijd over de toekomst moet nog beginnen, maar de Griekse regering heeft niet gecapituleerd. Dat is op zich al een soort overwinning.

Waarom dan al die negatieve berichtgeving? Om eerlijk te zijn gaat het niet alleen over het begrotingsbeleid. Er stond en staat nog meer op het spel, zoals de privatisering van staatsbedrijven - Syriza heeft beloofd dat het bestaande transacties niet ongedaan zal maken - en de regulering van de arbeidsmarkt, waar blijkbaar niet zal worden geraakt aan de 'structurele hervormingen' van het soberheidstijdperk. Syriza zal ook de belastingontduiking aanpakken, hoewel ik niet begrijp waarom het innen van belastingen als een nederlaag voor een linkse regering wordt uitgelegd.

Toch is er geen enkele reden om van een mislukking te spreken. Ik heb zelfs de indruk dat we hier een onzalig bondgenootschap aan het werk zien van linkse schrijvers met onrealistische verwachtingen en de zakenpers, die het verhaal van het Griekse debacle vergelijkt met wat er met arrogante schuldenaars hoort te gebeuren. In werkelijkheid heeft Griekenland de spiraal van de soberheid voorlopig gestopt.

En zoals ik al zei, de Grieken hebben de rest van Europa een dienst bewezen. Want het Griekse drama speelt zich af tegen de achtergrond van een Europese economie die ondanks enkele recente positieve cijfers nog altijd in de deflatieval dreigt te sukkelen. Europa in zijn geheel moet dringend een einde maken aan de waanzin van de soberheid en deze week hebben we enkele min of meer positieve signalen gehad. De Europese Commissie heeft bijvoorbeeld beslist om Frankrijk en Italië niet te straffen omdat ze de doelstellingen voor hun deficit niet halen.

Die landen beboeten zou inderdaad waanzin zijn, als je naar de markten kijkt: Frankrijk kan op vijf jaar lenen tegen een interest van 0,002 procent. Jawel, 0,002 procent. Maar we hebben de laatste jaren veel waanzin gezien. En je vraagt je af of het Griekse verhaal een rol heeft gespeeld in deze uitbarsting van redelijkheid. De eerste echte opstand van een schuldenland tegen de soberheid is goed begonnen, ook al gelooft niemand erin. Wat is 'Keep calm and carry on' in het Grieks?

Paul Krugman. Beeld Tim Dirven
Paul Krugman.Beeld Tim Dirven

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234