Zondag 20/06/2021

Griekenland

Grieken trekken vandaag naar stembus: alles wat u moet weten over de verkiezingen

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Vandaag kiezen de Grieken al voor de vijfde keer in zes jaar tijd een nieuw parlement. Nadat voormalig premier Alexis Tsipras in augustus de stekker uit zijn Syriza-regering trok, is het aan de kiezer om te oordelen: mag Tsipras voortdoen, of is het aan een van de traditionelere partijen om de economie van het land opnieuw vlot te trekken?

Voor de derde keer naar de stembus in 9 maanden tijd, hoe is het zo ver kunnen komen?

Na de verkiezingen van januari en het referendum van juli is het vandaag al de derde keer dit jaar dat de Griekse kiezer naar de stembus wordt geroepen. In januari kreeg Alexis Tsipras, leider van een coalitie van linkse bewegingen, Syriza, het vertrouwen om na de jarenlange dominantie van de traditionele partijen Nea Dimokratia (centrum-rechts) en Pasok (centrum-links) een andere koers te gaan varen.

Vier jaar al hing Griekenland toen aan het infuus van de internationale geldschieters. Onderhandelingen over de verlenging van het tweede steunpakket moesten dringend opgestart worden. En met Tsipras zou het allemaal anders worden, zo beloofde hij. De Grieken zouden opnieuw het heft in eigen handen kunnen nemen, ze zouden opnieuw zelf over hun lot kunnen beslissen en de zo gehate trojka die eenzijdig haar beslissingen oplegde, zou buitengegooid worden. Dat triumviraat van het IMF, de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie zag tot dan toe op de hervormingen, bezuinigingsplannen en belastingverhogingen die Griekenland doorvoerde in ruil voor noodleningen.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Wie wordt het: Tsipras of de anti-Tsipras?
Griekenland is andermaal verdeeld, een analyse door Koen Vidal.

Veel is er echter niet van in huis gekomen. Het IMF en de andere landen uit de eurozone zagen weinig brood in nog maar eens een ongedekte cheque van enkele miljarden euro's in de schijnbaar bodemloze Griekse put te werpen. Eerst hervormingen, dan pas de beloning, dat bleef al die tijd het Europese ordewoord.

Zelfs een referendum waarin een grote meerderheid van de Grieken de hervormingsvoorstellen verwierp, bracht geen zoden aan de dijk. Integendeel, maar een paar weken later zag Tsipras zich door de onhoudbare druk van zijn Europese collega's en vooral van de financiële markten en de dreiging van het algehele faillissement van zijn land verplicht een compleet nieuw reddingsplan van 86 miljard euro te aanvaarden. De gevreesde Grexit was vermeden.

Het leek dan ook een berekende gok van Tsipras om - nadat 25 parlementsleden uit zijn coalitie zich al afscheurden uit onvrede met het nieuwe reddingsplan - vorige maand zijn ontslag in te dienen en nieuwe parlementsverkiezingen uitlokte. Tsipras hoopte - en hoopt nog altijd - op voldoende steun bij de bevolking om met hernieuwde moed het land verder op de rails te krijgen.

Wat staat er op het spel?

En dat is nodig, in een land waar de economie nog altijd in puin ligt. Het Griekse bruto binnenlandse product - de totale waarde van alle geproduceerde goederen en diensten - is sinds 2010 met 25 procent gezakt. De uitdagingen blijven dan ook enorm: nog altijd 25 procent van de bevolking is werkloos en zag zijn uitkering de afgelopen jaren fors naar beneden gaan. Ook de lonen daalden met 38 procent, de pensioenen met 45 procent. 32 procent leeft onder de armoedegrens.

Wie er vandaag ook wint, de uitvoering van het nieuwe noodprogramma is daarom de eerste prioriteit. Tegelijk moeten de Griekse banken geherkapitaliseerd worden en de economie weer aan de praat gekregen worden. Vraag is echter of het noodprogramma in zijn huidige vorm zal blijven bestaan. Alle partijen zeggen officieel het te willen uitvoeren. Sommige analisten gaan er echter van uit dat een nationale eenheidsregering geheid eraan zal willen sleutelen. Tsipras belooft de gemaakte afspraken te zullen nakomen, maar zegt "voor het volk te zullen vechten over de nog openstaande kwesties", zoals de herschikking van de schuld, de gevraagde privatiseringen en het probleem van de leningen die niet meer terugbetaald kunnen worden.

De conservatieve oppositie en Tsipras bepleiten ook elk een andere aanpak van de vluchtelingencrisis. Sinds januari kwamen meer dan 230.000 migranten op de Griekse eilanden aan, volgens de oppositiepartijen deed Tsipras te weinig om hen tegen te houden. Nea Dimokratia vindt dat de "illegale immigranten" terug naar hun land van oorsprong moeten worden gestuurd. Tsipras betoogt daarentegen dat zonder bijkomende Europese steun de Griekse kustwacht niet in staat is om haar 16.000 kilometer aan kustlijnen te bewaken en roept op tot menselijkheid.

null Beeld AP
Beeld AP

Wie doet er mee?

19 partijen en coalities dingen vandaag naar de gunst van de kiezer.

• Allereerst Syriza natuurlijk, de partij die fors wat parlementsleden verloor in augustus door een afscheuring. Toch hoopt Tsipras nog voldoende steun te kunnen verzamelen om zijn beleid verder te zetten. Als Tsipras het haalt zonder absolute meerderheid, hoopt hij in zee te kunnen gaan met de socialisten van Pasok.

• De afgelopen weken wierp de leider van Nea Dimokratia, Evangelos Meimarakis (61), zich op als de grote uitdager van Tsipras. Hij staat nog maar sinds begin juli aan het hoofd van zijn partij, toen ex-premier Antonis Samaras opstapte nadat hij tevergeefs campagne had gevoerd voor het 'ja'-kamp bij het referendum. Dat de partij het zo goed doet, is verrassend, want Nea Dimokratia, die jarenlang de macht in handen had, staat voor veel Grieken symbool voor de corruptie, het cliëntelisme en het nepotisme die mee aan de basis lagen van de crisis die in 2010 losbarstte.

Meimarakis behoort naar eigen zeggen tot de linkervleugel van Nea Dimokratia en hoopt vanaf maandag een regering van nationale eenheid te kunnen vormen met alle pro-Europese partijen. Hij wil ook Syriza aan boord, maar Tsipras sluit elke samenwerking met de conservatieven uit.

Dat zijn er nog de kleinere partijen:

Volkseenheid: de nieuwe partij opgericht door 25 Syrizaparlementsleden die het niet eens waren met Tsipras' instemming met het nieuwe steunprogramma. De uiterst linkse partij ijvert volop voor een Grexit en een terugkeer naar de drachme.

KKE: de Griekse communistische partij.

Pasok (Panhellenistische Socialistische Beweging): Griekenlands socialistische partij. Lang een traditionele machthebber in de Griekse politiek, maar door de aanhoudende bezuinigingsmaatregelen verloor de partij de laatste jaren zowat alle steun. In 2009 won Pasok de verkiezingen nog met 44 procent. Amper drie jaar later bleef er nog maar 12 procent over en begin dit jaar verdampte de partij bijna volledig tot amper 4,7 procent.

To Potami: een relatief nieuwe sociaal-democratische en liberale pro-Europese partij. Vorig jaar gesticht door journalist Stavros Theodorakis.

Onafhankelijke Grieken (Anel): de huidige, rechtsnationalistische coalitiepartner van Tsipras.

Gouden Dageraad: Griekenlands extreem-rechtse partij.

Unie van Centristen: centrumpartij die nooit zetels kon binnenhalen, maar nu toch rond de kiesdrempel schommelt.

In Athene wordt alles in gereedheid gebracht voor de verkiezingen zondag. Beeld AP
In Athene wordt alles in gereedheid gebracht voor de verkiezingen zondag.Beeld AP

Wat zeggen de peilingen?

9,8 miljoen Grieken mogen zondag hun stem uitbrengen. De verkiezingen lijken nu al een andere meerderheid op de been te zullen brengen dan de vorige verkiezingen in januari. Zijn belofte om een einde te maken aan het besparingsbeleid leverde Tsipras 36,3 procent van de stemmen op. Met 149 zetels op 300 was dat net niet genoeg voor een absolute meerderheid, wat Tsipras een coalitie deed aangaan met de nationalistische Onafhankelijke Grieken, die even hard gekant zijn tegen de "bezetting" door de Griekse geldschieters.

In de peilingen lag het linkse Syriza van Alexis Tsipras een paar weken geleden nog comfortabel aan de leiding, maar moet nu de conservatieven van Nea Dimokratia naast zich dulden. De vraag lijkt niet zozeer of Griekenland opnieuw een coalitieregering krijgt, maar wel welke van deze twee partijen daarvan de leiding op zich zal nemen.

Syriza had in de peilingen een voorsprong van 10 procentpunt op Nea Dimokratia. Ook al is die voorsprong nu helemaal weggesmolten, zegt Tsipras er nog steeds van overtuigd te zijn dat een absolute meerderheid van 151 zetels voor zijn partij tot de mogelijkheden behoort. Voor wat het waard is: de jongste peiling zet Syriza op 31 procent, nipt meer dan Nea Dimokratia dat 28,5 procent haalt.

Het wordt dus bijzonder spannend vanavond. Want zelfs de kleinste marge tussen de nummers één en twee kunnen een verschil maken. In Griekenland worden 250 van de 300 parlementszetels via het systeem van evenredige vertegenwoordiging verdeeld, maar de laatste 50 zetels gaan integraal naar de grootste partij. Er zijn 56 kieskringen, met de grootste Athene waar 58 parlementsleden verkozen worden.

De andere partijen die vandaag op het stemformulier prijken, lijken op voorhand van de bonus van 50 zetels uitgesloten: het extreemrechtse Gouden Dageraad wordt in de peilingen op 5 à 6 procent gezet, waarmee het de derde partij zou worden, voor het sociaalliberale To Potami en de coalitie Pasok/Democratisch Links. De van Syriza afgescheurde Volkseenheid flirt met de kiesdrempel van 3 procent, ook voor ANEL en de Unie van Centristen wordt het kantje boord. De communistische partij lijkt in het parlement te kunnen blijven.

Als geen van de twee grote partijen een absolute meerderheid behaalt, waar het wel naar uitziet, zal de Griekse president maandag de grootste partij met de vorming van een coalitieregering belasten. Pasok en To Potami maken de grootste kans om de juniorpartner te worden. Kan de grootste partij geen vergelijk vinden met de kleintjes, dan is het de beurt aan de tweede grootste partij. Slaagt ook die niet in zijn opdracht, dan mag nummer drie aan de bak.

Alexis Tsipras en Evangelos Meimarakis tijdens een tv-debat vorige week. Beeld REUTERS
Alexis Tsipras en Evangelos Meimarakis tijdens een tv-debat vorige week.Beeld REUTERS


Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234