Woensdag 22/01/2020

Grexit? Niemand die het weet

Daar is de dreigende grexit weer. Maar dit keer zitten de andere eurolanden niet te bibberen op het puntje van hun stoel. Is die relatieve gerustheid terecht? 'We zitten nog steeds allemaal in dezelfde boot.'

Drie jaar geleden werd gevreesd dat een vertrek van Griekenland uit de eurozone - de zogenoemde grexit - het begin van het einde van de muntunie zou betekenen. Nu is de angst minder groot. Reden is dat de andere economieën in het zuiden van Europa en Ierland er beter voor staan en dat de economie in de eurozone zelf weer groeit. Daarnaast is er nu een bankenunie en heeft de Europese Centrale Bank (ECB) meer instrumenten om de gevolgen te beperken.

Maar niemand weet het echt. Of zoals ECB-president Mario Draghi onlangs vaststelde: "We zijn beter bewapend dan in 2010, 2011 en 2012. Maar als de crisis doorzet, komen we op onbekend terrein."

Het eerste risico is wat de Griekse regering zal doen als het land failliet gaat. Ze kan gewoon in de eurozone blijven, een vertrek kan niet worden afgedwongen. Formeel kan Griekenland zelfs niet uit de eurozone stappen als het land niet tegelijkertijd de EU verlaat. Daarom hebben de huidige leiders steeds gezegd in de eurozone te zullen blijven. Dat wil ook het Griekse volk.

Het is echter een juridisch mijnenveld. Griekenland houdt dan ook na een faillissement het recht zelf euromunten te blijven slaan en eurobiljetten te blijven drukken die in de rest van eurozone als geldig betaalmiddel moeten worden geaccepteerd. Het kan die euro's gebruiken om internationaal betalingen te doen en nationaal eigen 'gedevalueerd' noodgeld invoeren zodat het land weer competitief wordt. Het zou tot chaos leiden, in de hele eurozone.

Eigen munt

Een grexit zal wel duidelijkheid scheppen. Griekenland kan dan een eigen munt invoeren. Dit zal leiden tot een verarming van het land. De afgelopen vijf jaar leverde Griekenland al een kwart van zijn bruto binnenlands product (bbp) in.

Geïmporteerde goederen zullen met een eigen munt aanzienlijk duurder worden. Griekenland zal de aflossingen en rentebetalingen op schulden zo veel mogelijk opschorten. Mogelijk krijgen het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en particuliere investeerders hun geld wel terug, maar de ECB en de Europese noodfondsen niet.

Dat zou landen als Nederland en Duitsland dwingen miljardenverliezen te slikken. Die verliezen zullen worden opgenomen in een zogeheten schuldherstructurering bij de Club van Parijs, waarin rijke landen met de arme onderhandelen over schuldaflossing. Vaak duurt dat vele jaren. Het is de vraag of iedereen daarmee akkoord zal gaan. Zeker is dat Griekenland een heel hoge rente zal moeten betalen op nieuwe leningen. Nu al is die rente opgelopen tot 29 procent.

Voor de rest van de eurozone zijn de consequenties minder duidelijk. Het Centraal Planbureau (CPB) stelde eerder dit jaar dat het directe risico van een Grieks vertrek uit de eurozone veel minder ernstig is dan in 2012. Europese banken hebben hun handen sindsdien grotendeels van het Griekse bankwezen afgetrokken. Bovendien ondersteunt de Europese Centrale Bank de economie momenteel door grootschalig geld te injecteren in het financiële systeem.

"De directe economische gevolgen van een Griekse ondergang voor de overige eurolanden zijn waarschijnlijk goed te overzien, doordat de Griekse economie relatief klein is en de exposure van de financiële sector zeer beperkt", zegt het CPB. Maar Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem stelde vorige week dat sommigen "te licht" oordelen over de negatieve gevolgen.

Losse schroeven

Ook het CPB erkent dat het de indirecte risico's niet goed kan inschatten. De onomkeerbaarheid van het lidmaatschap van de eurozone zal op losse schroeven komen te staan. Beleggers zullen Brussel en Frankfurt niet meer geloven als ze beweren dat er verder geen landen uit zullen stappen. Het zou tot speculatie kunnen leiden waarbij hedgefondsen de rentes van de staatsobligaties van andere landen tot ongekende hoogten laten oplopen.

Beleggers uit andere continenten zullen deze onduidelijkheid ook niet appreciëren en mogelijk de markt voor staatsobligaties in euro's verlaten, waardoor het nog moeilijker wordt de hoge schulden van veel eurolanden te financieren.

Er zijn economen die vrezen dat een grexit de hele wereldeconomie zal destabiliseren, net als in 2008 het faillissement van de zakenbank Lehman Brothers. Marcel Fratzscher van het Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (DIW) heeft die angst: "Ook toen werd gedacht dat men wel een bestuurlijk falende zakenbank failliet kon laten gaan, maar de gevolgen waren onvoorzienbaar. We zitten ook nu allemaal in dezelfde boot."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234