Vrijdag 18/10/2019
Greta Thunberg.

Klimaat

Greta Thunberg: heldin voor de ene, geestesziek kind voor de andere

Greta Thunberg. Beeld AFP

Over de emotionele speech van Greta Thunberg maandag heeft iedereen wel een mening. Voor de ene is de tiener een heldin, voor de andere een geestesziek kind dat best geïnterneerd wordt. Waarom polariseert een 16-jarig meisje zo? 

Met een van woede brekende stem en met tranen in de ogen vroeg Greta Thunberg de wereldleiders op de VN-klimaattop in New York maandag wat hen bezielde. “Hoe durven jullie”, zei de Zweedse tiener die het gezicht is van het klimaatprotest bij jongeren wereldwijd. “Ik zou hier niet moeten zijn. Ik hoor op school te zitten, aan de andere kant van de oceaan. Jullie hebben mijn dromen en mijn jeugd gestolen met jullie loze woorden.”

Haar woorden waren nauwelijks koud of er kwam al een ironische reactie van de Amerikaanse president Donald Trump. “Ze lijkt me een heel gelukkig jong meisje met een schitterende toekomst voor zich. Zo mooi om te zien”, tweette hij fijntjes. En Trump was niet de enige die er als de kippen bij was om op de man te spelen en niet op de bal. In een talkshow op Fox News werd de tiener door de conservatieve schrijver Michael Knowles een ‘geestesziek’ meisje genoemd, dat ‘uitgebuit wordt door haar ouders en de internationale linkse beweging’.

Fox News verontschuldigde zich wel meteen voor de uitspraken van Knowles. Maar op sociale media, ook bij ons, zijn gelijkaardige en nog grovere commentaren te lezen. Er zijn uiteraard ook hevige Greta-verdedigers, al lijken die op sociale media vooral in de minderheid. Het meisje roept duidelijk felle reacties op. Een situatie die ook onze Vlaamse Greta, Anuna De Wever, al vaak te beurt viel. Vraag is dus waarom de klimaatmeisjes zoveel weerstand oproepen? 

Anuna De Wever. Beeld BELGA

Ligt het aan het klimaatthema op zich? Klimaat zorgt vaak voor hevige discussies tussen zogenaamde believers, die waarschuwen voor rampzalige gevolgen van de klimaatverandering en meteen actie willen, en non-believers, die de eerste groep ‘hysterie’ verwijten. Of is er meer aan de hand? Het tweede, meent Kristof Titeca, professor ontwikkelingsstudies aan de UAntwerpen. “U moet eens kijken van wie die ronduit agressieve commentaren komen? Het overgrote deel komt van mannen. Zo’n jong meisje als Greta dat de wereldleiders de les spelt, maakt duidelijk dat mannen, zeker witte van middelbare leeftijd, niet meer allesbepalend zijn in de wereld. En dat stoort hen vreselijk. En hoe groter het platform dat meisjes als Greta krijgen, hoe feller de reacties.”

Lees ook:

Standpunt: Trump, niet Greta Thunberg, zet regeringen aan tot een afwachtende klimaathouding. Waar is de verontwaardiging daarover?

We leven in een snel veranderende tijd en bepaalde groepen in de samenleving hebben het daar moeilijk meer, meent professor Titeca. “Traditionele vormen van autoriteit worden meer en meer in vraag gesteld door groepen die vroeger gemarginaliseerd werden. Denk maar aan allerhande minderheden of de MeToo-beweging die nu volop van zich laten horen. Dat zorgt ervoor dat een groep mensen, voornamelijk witte mannen, zich steeds meer terugtrekt in een identitaire bubbel. En in zo’n bubbel kan je feller van je afbijten. Zeker als je dan nog eens een middel hebt, zoals sociale media, waarmee je ongestoord de autoriteit die je zelf nog altijd meent te hebben, kan laten gelden.”

Asperger

Dan is het niet zo ongewoon dat jonge meisjes die een duidelijke mening hebben, die ook verkondigen en niet terugdeinzen om wereldleiders op hun plaats te zetten, bakken kritiek krijgen. Want in de visie van die groep mannen worden jonge meisjes helemaal niet verondersteld dit soort zaken te verkondingen. Titeca: “Ze voelen zich te kort gedaan door de veranderingen. Ze kunnen het dan ook niet uitstaan dat het plots jonge meisjes zijn die hen een beetje komen vertellen wat ze moeten doen. En al helemaal niet als zo’n jong meisje dan nog eens asperger, een vorm van autisme, blijkt te hebben.”

Beeld Photo News

Bij Greta is het Asperger, bij Anuna wordt vaak verwezen naar haar gender. Twee zaken die door de criticaster als ‘niet volgens de norm’ gezien worden. Kritiek op hun klimaatboodschap is één ding, maar openlijk op de man spelen is een ander. En die giftige reacties worden dan nog eens gelegitimeerd op verschillende niveaus, meent professor Titeca. “Kijk naar de reactie van Trump. Of naar de manier waarop de N-VA als partij, of mensen als Theo Francken of Rik Torfs mopjes maken daarover. Mopjes die zij onschuldig noemen maar die natuurlijk als een soort hondenfluitje werken voor die bredere achterban, die daar dan direct veel verder mee gaat.”

Thunberg zelf relativeert doorgaans wel de kritiek die ze krijgt. “Wanneer haters achter je uiterlijk en je anders-zijn aangaan, dan betekent dat vooral dat ze geen kant meer op kunnen”, tweette ze zelf enkele maanden geleden, waarmee ze bedoelde dat de manier waarop ze gebasht wordt, vooral aantoont dat haar tegenstanders geen echte argumenten hebben om haar klimaatdiscours te counteren. 

Dat zou weleens kunnen kloppen, meent sociaal psycholoog Alain Van Hiel (UGent). Want ook de meeste ‘bashers’ weten diep vanbinnen wel dat het niet goed gaat met ons klimaat en dat we daar beter iets zouden aan doen. En dat Greta dus op z’n minst een punt heeft. “Maar zelfs al weten we dat wel, we vinden het vooral niet leuk dat iemand ons daar op wijst”, meent professor Van Hiel.  “Dat is wat we moral envy, morele afgunst, noemen. Die richt zich op mensen die overduidelijk goed proberen te doen. Dan kan het wel gebeuren dat je op de boodschapper schiet. Ik merk dat bij mezelf – in lichte mate weliswaar – ook wel eens. Als ik bij een vegetariër bent, kan ik het soms ook niet laten om een steek onder water te geven. Zo van: we gaan toch niet naar een konijnenrestaurant hé. Terwijl ik goed weet dat die persoon eigenlijk applaus verdient omdat hij vlees laat uit milieuoverwegingen.”

Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234