Vrijdag 22/11/2019

Grens tussen roes en coma bedraagt twee milliliter

Het Antwerpse Stuivenbergziekenhuis verzorgt elk weekend comateuze fuivers onder invloed van GHB. De vloeibare drug doet al tien jaar de ronde in het uitgaansmilieu, en lijkt in Antwerpen aan een opmars bezig. 'Het ergste is dat gebruikers zich schijnbaar niets aantrekken van de risico's, zelfs al moeten wij ze aan beademingstoestellen leggen.'

We zijn in het schipperskwartier van Antwerpen, het tijdstip twijfelt tussen een kot in de nacht en de morgenstond. De kalender leert dat het al zaterdag is, voor de luid snurkende 19-jarige jongen die languit op de straatstenen ligt, lijkt het nog altijd vrijdag. Het feest dat hij enkele uren geleden in een discotheek iets verderop heeft ingezet, is hier op het trottoir geëindigd.

Een paar vrienden schuifelen zenuwachtig rond hun kameraad, de opgeroepen ambulance lijkt geen leven in hem te kunnen blazen. Het MUG-team wordt er bij geroepen, infusen en tubes doen hun werk. Of hij echt niks heeft gepakt? Er wordt hardnekkig van neen geschud. Het medisch team dringt aan: "Dit kan levensgevaarlijk zijn." Tot een meisje, die het niet meer kan aanzien, er uit flapt dat 'iemand' misschien 'iets' in het drankje van het slachtoffer heeft gedaan.

Drie kwartier later ontwaakt de jongen op een ziekenbed, beademd en onder toezicht van een monitor. Hij trekt slangetjes en buisjes van zijn lijf, duwt een toegesnelde verpleegster opzij en neemt de benen. In zijn staat van opwinding laat hij trui en T-shirt achter op de spoed. Halfnaakt rent hij de straat op.

Het zijn scènes die hij tegenwoordig elk weekend aanschouwt, zegt spoedarts Kevin Vereecken van het Stuivenbergziekenhuis in Antwerpen-Noord. "Het loopt de spuitgaten uit." Vereecken trekt regelmatig aan de spreekwoordelijke alarmbel. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen werd hij uitgespeeld als medestander in de War on Drugs van kopman Bart De Wever. Vergeefs, overigens. De arts werd niet verkozen. Hij adviseert de nieuwe burgemeester, die van de strijd tegen drugs een prioriteit heeft gemaakt, over het thema. "Het is geen geheim dat ik een hevige tegenstander ben van alle drugs", zegt hij hier zelf over. "Dat was ook de reden waarom ik mij politiek geëngageerd heb."

Volgens Vereecken neemt het GHB-misbruik hand over hand toe. "Ik overdrijf niet als ik zeg dat wij elk weekend vier tot zes mensen in comateuze toestand opnemen."

Donderdagnacht, 3 uur, is 'ToxNoxxTime', zo weet elke cynische medewerker van de Antwerpse spoeddienst. Op die dag opent de bekende Antwerpse club Noxx haar deuren voor studenten en andere feestvierders die vrijdag niet vroeg uit de veren moeten. Rond 3 uur vallen de eerste klappen. "Het spookuur", zegt Vereecken.

De combinatie van opwinding en verlamming zoals de vluchtende fuiver is typisch voor mensen die zwaar onder invloed zijn van GHB, zegt hij. De 'klassieke' drugs kan je in twee categorieën opdelen, legt hij uit. "Stimulerende middelen, genre cocaïne, die de bloeddruk verhogen en het hart sneller doen slaan, leiden mogelijk tot hartritmestoornissen en in het ergste geval een hartinfarct. Onderdrukkers, zoals heroïne, veroorzaken net een trager hartritme, met risico op onderkoeling of ademhalingsproblemen." GHB, een verdovend middel met wortels in de anesthesie, heeft beide eigenschappen. "In eerste instantie voelt de gebruiker opwinding, alsof het zenuwstelsel even tegenspartelt. Daarna volgt het verdovend effect. De lijn tussen beide is heel dun. Wie de grens opzoekt, heeft een groot risico om er over te gaan."

De bewusteloze toestand die daarop volgt is gevaarlijk om verschillende redenen: de ademhaling kan stilvallen, de tong kan in de keel schuiven en de adem afsnijden, of de gebruiker kan stikken in zijn eigen braaksel.

GHB is vloeibaar, kleurloos en geurloos. En relatief goedkoop: vijf tot tien euro voor een flesje of een buisje. Een portie van zo'n twee milliliter doet de temperatuur al stijgen, twee milliliter te veel en het is uit met de pret. En dat maakt indruk, zegt Tom Evenpoel, coördinator van de Druglijn. "Iemand kan zich kiplekker voelen en vijf minuten later door zijn benen zakken. Dat oogt spectaculair, maar dat is het niet altijd. Er zijn getuigenissen bekend van mensen die letterlijk hun roes uitslapen, opstaan en weer verder feesten. Zonder kater, want je houdt er een redelijk fris hoofd aan over. Het effect lijkt sterk op alcohol: in kleine doses wordt je er uitgelaten van. Maar in combinatie met alcohol wordt het erg gevaarlijk, omdat ze elkaar erg versterken. En, in tegenstelling tot wat lang werd gedacht, heeft GHB een sterk verslavend potentieel."

Nachtleven ingedruppeld

De eerste GHB-verslaafden hebben de weg naar de hulpverlening gevonden, bevestigt Ann Van Duyse, medisch directeur van ontwenningscentrum De Sleutel. "Het gaat om mensen die gedurende lange tijd dagelijks GHB gebruiken, die verschillende keren per dag een portie nodig hebben om verder te kunnen." Het ontwennen is vergelijkbaar met alcohol, zegt Van Duyse. "Wie afkickt van speed of coke kan dat meestal thuis, daar speelt vooral het verlangen naar de drug een rol. Bij alcohol en GHB zijn er ook lichamelijke verschijnselen." Dat kan gaan van hartkloppingen en braken tot een delirium tremens, een shock van het neurologisch systeem die dagenlang kan duren en zelfs tot de dood leiden. Om dat te voorkomen worden verslaafden behandeld met kalmeringsmiddelen en valium. Het gaat om een zeer beperkte groep die zich moet laten opnemen.

Problemen met GHB zijn meestal plaatselijk en tijdelijk. De drug duikt begin jaren 2000 op in het Belgische uitgaansleven, aangejaagd vanuit de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Nederland. Bodybuilders kennen en gebruiken het product voor de spierversterkende effecten. De prettige roes en fikse opstoot van geilheid nemen ze er wat graag bij. Het product slaat eerst aan in homobars, waar men niet vies is van een experimentje. Zo druppelt GHB het bredere nachtleven binnen, en zo vallen de eerste slachtoffers. 'Verkrachtingsdrug in opmars', kopt de pers, 25 juli 2000. Twee prille twintigers uit Tienen zijn van discotheek Illusion in Lier in comateuze toestand naar het ziekenhuis gebracht. Ene Frederik is voor de toog in elkaar gezakt, zijn kompaan ligt bewusteloos op de parking. Beiden beweren, bij hoog en bij laag, dat 'iemand' 'iets' in hun drankje heeft gedaan.

Drie jaar lang pendelen er ambulances tussen La Rocca en Illusion, twee danstempels in Lier, met comateuze fuivers. Daarna duikt de drug verderop in de Kempen op. In 2009 slaan politie en het parket van Turnhout de handen in elkaar, 23 dealers worden opgepakt en ook hier wordt het stil rond GHB. Afgelopen jaar werden incidenten in Gingelom en Zottegem gerapporteerd. Afgelopen weekend werden twee jongens bewusteloos uit discotheek Reflex in Westerlo naar het ziekenhuis gebracht.

In 2009 rapporteert de pers de eerst dode. Tim B., een 27-jarige jongen uit Beersel, zet in juni na een nachtje stappen het feest verder bij een vriend met enkelband. B. zakt in elkaar en zijn makkers weten er niet beter op dan hem eerst in een ijskoud bad te zetten en daarna speed te voeren. Hij sterft in zijn eigen braaksel. Bijna een jaar later wordt Anneke Vervoort, bekend als de eerste zangers van Milk Inc., dood in bed aangetroffen. In haar bloed wordt, onder andere, GHB aangetroffen.

Onopgemerkt

Ziekenhuizen in Gent en Brussel spreken op dit moment niet van een toename van opnames van mensen onder invloed van GHB. Dat komt omdat wij een van de weinige spoeddiensten zijn die systematisch naar GHB zoeken, zegt Vereecken. "Ik volg deze materie al van toen ik assistent was in een universitair ziekenhuis. In de jaren negentig kwam je het product sporadisch tegen, maar het zit de jongste tijd duidelijk in de lift. Antwerpen is wel een bijzondere stad als het over drugs gaat, ze komen van heinde en verre om hier iets te kopen. Maar niet elk ziekenhuis is uitgerust met de juiste test, en GHB opsporen is niet zo eenvoudig. Het is altijd even wachten op de resultaten, tegen die tijd heeft de gebruiker het ziekenhuis al weer verlaten. Klassieke drugs zijn sneller op te sporen. Aangezien GHB vaak gecombineerd wordt met andere middelen, wordt er vaak niet verder gezocht. Veel gevallen verdwijnen onder de radar. Niet iedereen wordt naar het ziekenhuis gebracht, en in sommige gevallen lijkt het alsof iemand onder invloed van GHB gewoon heel erg dronken is en zijn roes moet uitslapen."

Bart Vande Kerckhove, coördinator van Vitalsounds, situeert de incidenten in Antwerpen bij jonge, onervaren gebruikers. "Ze weten mogelijk niet voldoende wat ze nemen of combineren het met alcohol of andere illegale middelen. Dergelijke incidenten zijn slechts het topje van de ijsberg. De grootste groep gebruikt recreatief, een minderheid raakt verslaafd." Vitalsounds is een project bij het CAW Stimulans van Menen, medewerkers sensibiliseren intensief in het nachtleven. Vande Kerckhove pleit voor echte monitoring en een geïntegreerde aanpak, waarbij alle partners, van spoeddienst tot stadsbestuur, samen aan tafel gaan. "Maar daar komt zelden respons op. Gebruikt wordt er toch, dat is eigen aan de mens en de maatschappij, wij willen dat graag beheersbaar houden en incidenten voorkomen. En dat gaat beter als iedereen consequent met het probleem omgaat."

Studies naar drugsgebruik zijn vrij zeldzaam en focussen meestal op (piep)jonge gebruikers. Een enquête bij meer dan 40.000 Vlaamse scholieren leerde dat 1,1 procent wel eens GHB had gebruikt. Dat is drie keer minder dan xtc, en bijna 25 keer minder dan cannabis. Gerichte enquêtes in Britse en Nederlandse nachtclubs geven resultaten van 4 tot 24 procent. In de bevragingen van Vitalsounds in het West-Vlaamse en Noord-Franse uitgaansleven zegt zo'n 20 procent van de bevraagden wel eens GHB te gebruiken. Het gebruik is erg beperkt, maar het neemt wel toe. In haar laatste rapport waarschuwt de Europese drugsmonitor voor de opmars van GHB, GBL, ketamine en mefredon. Het gebruik is laag, staat in het rapport van het EMCDDA, "maar onder bepaalde subpopulaties worden hoge gebruiksniveaus waargenomen en deze (drugs) lijken het potentieel te bezitten voor grotere verspreiding."

De recreatieve gebruiker, de term doet spoedarts Vereecken huiveren. "Het ergste vind ik dat gebruikers zich schijnbaar niets aantrekken risico's, zelfs al moeten wij ze aan beademingstoestellen leggen." Jan (33), een fictieve naam, is er een. Erg sporadisch en het is ondertussen al weer een aantal jaar geleden, maar hij weet nog heel goed wat hij er zo leuk aan vond. "In eerste instantie word je een beetje loom en krijg je een warm gevoel vanbinnen. Anders dan bij xtc, je bent net erg relaxed. Als je dan de juiste dosis vindt, volgt de euforie. En het klopt dat je een sterke seksuele prikkel krijgt, je loopt heel opgewonden rond. Het is niet eenvoudig om de juiste dosis te vinden, ik heb mensen ter plekke in slaap zien vallen. Ik drink graag een pintje, en dat gaat niet goed samen. Dus ik blijf er nu vanaf."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234