Woensdag 08/04/2020

Greet De Keyser en Bart Vandaele op de waterscheiding in Washington

'Het zou een mokerslag zijn als het McCain wordt'

Zij is VRT-correspondente in de VS. Hij heeft er een succesvol Belgisch restaurant. Greet De Keyser (45) en Bart Vandaele (38) werden een koppel in Washington en maakten er samen de woelige Bushjaren mee. Of ze ooit nog terugkomen? Geen idee. 'Ik heb twee thuizen', zegt De Keyser. 'Ik niet', zegt Vandaele. 'Thuis is voor mij hier.'

Door Tom Vandyck / Foto Mashid Mohadjerin

W ashington DC, precies één week voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Op een dak met uitzicht op het Witte Huis doet VRT-correspondente Greet De Keyser rechtstreeks verslag voor Terzake. In het Witte Huis zelf is George W. Bush bezig aan zijn laatste dagen als president. De trappen van het Capitool staan in de steigers. Daar bouwt men het nu al het podium op voor de inauguratie van Barack Obama of John McCain in januari. Een tijdperk loopt af.

Een paar uur later zitten we achter een portie witlof en hesp in Belga Café, het populaire restaurant van De Keysers vriend Bart Vandaele op Capitol Hill. Chef Vandaele, een leerling van Roger Souvereyns en Piet Huysentruyt, serveert er Belgische klassiekers voor een publiek dat varieert van buurtbewoners tot ministers en senatoren.

Van Greet De Keyser ligt dezer dagen het nieuwe boek Halfweg tussen liefde en haat - Only in America in de winkel. Het is het verslag van haar verblijf in de VS, dat ondertussen al véél langer geduurd heeft dan ze ooit zelf vermoed had.

U had aanvankelijk een contract van een jaar als VRT-correspondente in de VS. We zijn ondertussen negen jaar verder en u bent hier nog altijd.

De Keyser: "In 2000 ben ik naar hier gekomen voor de verkiezingen. Ik dacht eerst dat ik niet langer dan een jaar zou willen blijven. Maar het verkiezingsjaar en de hertellingen waren zodanig boeiend dat toen de VRT me vroeg of ik langer wilde blijven ik niet hoefde te twijfelen. Het is een beetje raar om het zo te formuleren, maar met 9/11 en de oorlogen die erop volgden, was het voor mij journalistiek vreselijk leuk hier. Ondertussen had ik ook Bart ontmoet, want wij kenden elkaar niet toen ik naar hier kwam.

Vandaele: "Ik woonde hier al een jaar of vier. Op een avond hebben wij elkaar via Nederlandse vrienden leren kennen in een Frans restaurant.

"Toen ik Greet ontmoette, was mijn beslissing om hier te blijven al genomen. Ik was hier aanvankelijk ook heen gekomen voor één jaar. Ik ben begonnen als privéchef van de ambassadeur van de Europese Unie in Washington. Dat was op dat ogenblik een Belg (Hugo Paemen, TV). Vervolgens ben ik voor de Nederlandse ambassade gaan werken. Daarna heb ik beslist om hier mijn carrière uit te bouwen. Het restaurant is opengegaan in oktober 2004.

"In België had ik geen echte thuis. Ik werkte een paar jaar hier, dan weer een paar jaar daar, waardoor ik geen echte vriendenkring had. Op de ambassades hier in Washington geven ze vaak feestjes en heb je het druk als chef, maar daarna ben je weer vrij. Daardoor had ik tijd om een sociaal leven op te bouwen. Als je in België in de horeca werkt, lukt dat niet. Zo was het voor mij snel beslist: dit is mijn thuis.

"Pas op, nadat het restaurant geopend was, was dat voorbij. Nu werk ik zeven dagen per week. Af en toe werk ik dertig dagen aan een stuk. En dat zijn heus geen dagen van acht uur. Acht uur, dat is voor mij een halve dag. Maar als je hard werkt in de VS word je ook vaak beloond."

De Keyser: "Plus, je bent begonnen op een moment dat er heel veel aandacht was voor de Europese keuken. De Amerikanen beginnen een echte culinaire cultuur te krijgen. Jij bent mee op die trein kunnen springen."

In navolging van Belga Café is er nog een aantal Belgische restaurants gekomen in Washington.

Vandaele: "Toen ik voor het eerst hoorde dat er een ander restaurant open zou gaan, dacht ik: oei, dat zal moeilijk worden. Maar zo werkt het niet. Mensen gaan in dat andere restaurant eten en willen dan het mijne ook een keer uittesten."

De Keyser: "Hier op Capitol Hill heb je veel mensen die voor de NAVO of de Amerikaanse ambassade in Brussel gewerkt hebben. Die komen naar hier omdat ze nog een keer Belgisch willen eten. Een van onze vaste klanten is de huidige minister van Defensie Robert Gates."

Wordt zo'n man vergezeld door een colonne soldaten en bodyguards?

Vandaele: "Eerst hoor je van de geheime dienst dat er een speciale klant komt. Ze zeggen niet wie. Een paar uur vooraf komen ze kijken en dan moet je het huis tonen: de camera's, de brandblussers, de in- en uitgangen. Pas nadat ze die hele lijst gecheckt hebben, komt de klant binnen. Meestal is de bewaking heel discreet. De geheime zit onopvallend aan een ander tafeltje, maar soms weet je niet eens wie de agenten zijn. Voor de deur loopt er één onopvallend heen en weer en iets verderop zit er iemand te wachten in een wagen. Maar het valt allemaal wel mee, hoor. Na vier jaar weet ik stilaan hoe het gaat. Nu, mocht de president ooit komen, dan is het wel wat anders. Dan zetten ze twee blokken ver alle straten af en staan er honderden politiewagens."

De Keyser: "Ik heb daar in mijn boek een stukje over geschreven. Als een terrorist niet weet waar de president is, is hij een kluns. Je hoeft enkel de politiecolonne te volgen."

Word je na zoveel jaar in de VS een beetje Amerikaan?

De Keyser: "Ik absoluut niet, ik blijf Europeaan. Ik ben naar hier verhuisd toen ik 36 was. Dan haal je dat er niet meer uit."

Vandaele: "Ik vind het heel leuk dat we in Europa zijn opgegroeid, want qua mentaliteit, cultuur en manieren heb je toch wat meegekregen."

De Keyser: "Tafelmanieren! Met mes én vork eten. Niet eerst alles snijden en het dan met je vork opprikken."

Vandaele: "Het mooiste woord in een restaurant, 'smakelijk', bestáát niet eens in het Engels. En toch, ik vind Amerika een heel leuke plek om zaken te doen en te leven. In België heb ik het er altijd moeilijk mee dat de winkels gesloten zijn op zondag of tussen de middag. Als ik om zes uur of halfzeven wil gaan eten in België, wordt dat moeilijk. 'Ja maar, je kunt toch niet zo vroeg gaan eten', zeggen ze dan. En waarom niet? Hier doen we dat wel en dat loopt perfect."

De Keyser: "Je gaat je eigen land en cultuur vanop afstand bekijken. Als je in België Wetstraatverslaggeving doet, zit je daar zo diep in dat je vaak de big picture niet meer ziet. Je kunt natuurlijk vraagtekens zetten bij het begrip democratie in de VS, omdat er zoveel geld nodig is om in een presidentsverkiezing te kunnen meedraaien. Maar als je dan naar je eigen land kijkt en beseft dat je vijftien maanden geleden naar het kiesbureau bent gestapt en dat er eigenlijk nooit een echte regering is geweest, dan valt er over het gehalte van de democratie daar ook wel wat te zeggen."

Vandaele: "Je moet openstaan. Sommige Belgen die in de VS op vakantie zijn en hier hun rondreis afsluiten, hoor je dan zeggen: 'Híér kun je eindelijk eens goed eten.' Daar val ik echt van dood. Ik kan je direct hon-der-den adressen in de VS geven waar je lekker kunt eten, maar als je er niet voor openstaat, dan kom je daar niet. Je kunt moeilijk verwachten dat er op elke hoek van de straat een Belgisch restaurant is. Als je dat wilt, ga dan naar Torremolinos. 'Ja, maar het zijn hier overal hamburgers', zeggen ze dan. Oké, als je deze straat afloopt, heb je inderdaad drie plaatsen waar je hamburgers kunt eten. Eén daarvan is trouwens mijn restaurant. Maar je hebt ook een Thai, een Chinees, een Koreaan, een Vietnamees, een steakhouse en een sushirestaurant en dat in één straat."

De Keyser: "Soms vraag je jezelf af: wat verwachten mensen eigenlijk als ze naar hier komen? Sommige mensen zitten echt vol vooroordelen."

Het bekende cliché is: Amerikanen zijn oppervlakkig.

De Keyser: "Ik weet niet of de mensen hier zoveel oppervlakkiger zijn dan bij ons. Als je hier of in New York rondom je kijkt, zie je veel mensen die ontzettend veel af weten van kunst, cultuur of politiek. Als ik Europese kunst wil zien, ga ik hier naar een museum, want er hangen meer Franse impressionisten dan in Frankrijk.

"Amerikanen hebben een andere sociale cultuur dan Europeanen. Ze verhuizen in hun actieve loopbaan gemiddeld dertien of veertien keer. Vaak is dat van de ene staat naar de andere. In Europese afstanden betekent dat bijvoorbeeld van België naar Griekenland. Zoals het in België toegaat, dat mensen drie generaties later nog altijd in hetzelfde dorp wonen, dat bestaat hier haast niet.

"Wij zijn hier ook al veel vrienden en vriendinnen kwijtgeraakt die verhuizen naar Californië of Florida. Je zegt dan wel: 'We komen je bezoeken', maar dat komt er niet van. De sociale kerneenheid hier is de familie. Er is één dag waarop alle neven, nichten, tantes en nonkels elkaar zien en dat is Thanksgiving. Dan zitten alle vliegtuigen vol, want mensen moeten vliegen om elkaar te zien. Dat is dus heel anders dan bij ons. Daarom vinden veel Europeanen dat het sociale contact hier oppervlakkig is."

Hoe zijn de VS veranderd sinds jullie hier wonen?

De Keyser: "9/11 heeft veel veranderd. Vliegen is niet meer leuk. In Washington word je overal gecontroleerd. Als je naar een museum gaat, moet je je handtas openen en door de metaaldetector. Dat weerhoudt er mij soms van binnen te lopen. "

Jullie bevonden zich allebei in Washington toen het vliegtuig zich op 11 september door het Pentagon boorde, een paar kilometer van hier. Hoe hebben jullie die dag beleefd?

Vandaele: "Ik werkte toen op de ambassade. Daar kon ik vanop het dak het Pentagon zien. Toen we hoorden dat er daar een vliegtuig binnen was gevlogen, kropen we allemaal op dat dak en zagen de rook. Dat was slikken. Alles viel stil."

De Keyser: "Voor mij was 9/11 een speciale dag. Het was plots helemaal stil in de stad. Mensen probeerden weg te raken, maar alle bruggen waren afgesloten. Het verkeer heeft hier dan ook een paar uur stilgestaan. Op een gewone dag zou dat chaos en toeteren zijn, maar op 9/11 bleven mensen stilletjes in hun auto zitten. Ik ben met de fiets van bij mij thuis op Capitol Hill naar de mijn livelocatie twee blokken van het Witte Huis gereden. Iedereen vertelde me: 'Maak rechtsomkeert, je gaat de verkeerde kant op om de stad uit te komen.' Ondertussen stonden er ook al overal militairen opgesteld.

"We stonden met een aantal journalisten bovenop dat dak bij het Witte Huis te wachten op onze beurt om live te gaan. Het luchtruim was toen al twee uur dicht. Plots hoorden we een vliegtuig. Er waren op dat moment geruchten dat er nog gekaapte vliegtuigen op weg waren naar het Witte Huis en dat ene vliegtuig kwam onze richting uit. De meeste van die journalisten hebben al wel wat meegemaakt, maar toen werden toch een paar mensen bleek. Je kon niet meer van dat dak af, want op het moment dat je een vliegtuig hoort, is het allang daar. Uiteindelijk bleek het een militair vliegtuig te zijn, maar dat hebben we pas een paar dagen later gehoord."

We zijn ondertussen zeven jaar verder. Hoe is 9/11 blijven hangen in Washington?

De Keyser: "Er is minder angst, maar er staan nu wel overal barricades om bomauto's tegen te houden. Ik durf wel eens te zuchten en te zeggen: 'Verdomme, moet ik nu wéér mijn handtas openmaken?' Maar de meeste Amerikanen vinden dat je daar niet lastig over mag doen."

Vandaele: "'Dat is de prijs die we betalen voor onze vrijheid', zeggen ze dan. Bah, dat vind ik geen vrijheid, hoor."

Amerika heeft een bijzonder sinister trekje gekregen sinds 9/11. Denk maar aan Irak en Abou Ghraib. Het is zo'n beetje het rijk van het duister geworden.

De Keyser: "Als plek om te leven is het dat niet, maar politiek gezien klopt het wel, zeker qua imago in de wereld. Wat wil je, met een president die zegt dat hij oorlogen mag beginnen zonder dat het land aangevallen is? Hopelijk zal dat met Obama minder extreem worden, maar of het helemaal weg zal gaan, is een heel andere vraag."

U zegt het alsof Obama al verkozen is.

De Keyser: "De kans is groot. Tot een paar weken geleden zei ik tegen iedereen: 'Ik denk niet dat-ie het haalt.' Nu ziet het er goed uit voor hem, hoewel ik er mijn hand nog altijd niet voor in het vuur zou steken.

"Europa verwacht te veel van Obama, vrees ik. Je moet niet denken dat hier plots de grote ommezwaai zal plaatsvinden als hij president wordt. Kijk naar de situatie die hij zou aantreffen: geld is er niet. Voor Irak zou hij waarschijnlijk meer goodwill krijgen van de internationale gemeenschap dan McCain. Maar de anti-oorlogsdemonstranten in Europa moeten niet dromen dat alle Amerikaanse troepen daar tegen deze tijd volgend jaar weg zullen zijn. Het zal allemaal heel langzaam gaan."

Ondertussen staat Amerika op de drempel van een economische crisis. Merkt u dat als restauranthouder?

Vandaele: "Wij voelen dat al een beetje. Ik heb al in januari gezegd: het zal dit jaar moeilijk worden met de verkiezingen en de crisis, want daar werd toen al over gesproken. We spelen dus heel kort op de bal. Op het einde van de maand kijken we niet meer hoe het geweest is. We kijken op de vijftiende waar we staan en wat we nog kunnen doen. En we proberen onze kwaliteit nog te verhogen. 'More bang for your buck' heet dat hier. Maar we zitten natuurlijk wel in Washington. Dat is niet de Midwest, hé. Dit zal altijd een topstad blijven."

Hoe is de sfeer in de stad tijdens de laatste dagen van de regering-Bush? Is dit het einde van een tijdperk?

De Keyser: "Er zijn veel mensen die zullen moeten verhuizen, want er is sowieso een aantal congresleden dat niet herverkozen zal worden. Ook de mensen die voor hen werken, verdwijnen. Maar deze stad is dat gewend. Het is niet deprimerend, want er komen evenveel anderen in de plaats."

Vandaele: "Ja, dat is business hier."

De Keyser: "De vastgoedbedrijven zijn daar helemaal op ingesteld. Elke vier jaar komt er veel te huur te staan. Dat is een deel van de economie van de stad."

U woont in een stad die voor meer dan de helft zwart is. Wat zou het betekenen voor Afro-Amerikanen als Amerika dinsdag zijn eerste zwarte president verkiest?

De Keyser: "Het zal het stuk van de gemeenschap dat altijd heeft gezegd: 'Wij zijn het slachtoffer van de hele maatschappij hier' hoop geven."

Vandaele: "De slechte buurt ligt hier niet ver vandaan. Als je miserie wilt zien, hoef je maar vijf minuten te wandelen. Soms zeg je: hoe kan dat nu? Ze spenderen hier miljarden en miljarden aan van alles en nog wat en voor de kinderen van die mensen zijn er zelfs geen normale, goeie scholen. Daar is blijkbaar geen geld voor."

De Keyser: "Obama zegt zelf: ik ben het levende bewijs van wat je kunt bereiken. Heel veel mensen uit de zwarte gemeenschap waren moedeloos. Ze dachten: het heeft geen zin dat we ons inspannen, want deze maatschappij wil ons niet. Obama zegt nu: 'Ik ga investeren in onderwijs, maar jullie, ouders, moeten ook wat doen. Zet die tv uit en lees je kinderen een boek voor.' Mensen die generaties lang niet meegeteld hebben, krijgen nu te horen dat ze zullen meetellen, maar dat ze er zelf ook iets voor moeten doen. Dat vind ik heel belangrijk."

Hoe groot zou de teleurstelling zijn als Obama verliest?

De Keyser: "Heel groot. Zeker voor de zwarte gemeenschap. Ik heb veel rondgereisd voor mijn reportages en als ik hoor hoe enthousiast mensen zijn, dan weet je dat die klap hard zou aankomen. Op een bepaald moment liepen we in West Virginia mee met een campagneploeg van Obama. Eén zwart jongetje zei: 'Ik ben maar acht, maar over tien jaar ga ik stemmen.' De hoop van zo'n kind zou volledig de kop ingedrukt worden als Obama het niet haalt. Het zou echt een mokerslag zijn als het McCain wordt."

Zijn jullie nu van plan om hier te blijven?

Vandaele: "Als de vraag is: wil je ooit terug naar België verhuizen?, dan zeg ik: waarschijnlijk niet. Maar zou ik ooit nog naar een ander land willen verhuizen? Dat denk ik wel."

Waarom België niet meer?

Vandaele: "Het is hier echt wel mooi weer. Ik zou er niet meer tegen kunnen om een week in de regen te zitten. Dat werkt echt op je humeur. Pas op, het mag koud zijn. Maar ik wil zon en een blauwe hemel."

De Keyser: "Ik denk dat ik nog wel terug naar België zou kunnen verhuizen, maar dat zit er zeker de eerstvolgende jaren niet in. Ik ben blij dat ik nog altijd één voet aan de grond heb in België. Mijn familie woont daar en mijn werk is nog altijd daar. Maar dat hoeft niet altijd zo te blijven. Ik heb net zo'n gevoel als Bart: misschien wil ik ooit nog in een ander buitenland wonen.

"Voor mijn werk is het wel veel leuker hier. Hier zit je echt in het middelpunt van de wereld. Wat hier gebeurt, is altijd wereldnieuws. Ik vind het na negen jaar nog altijd fantastisch om dat mee te maken. Maar ik denk nog altijd in termen van: wat zal dat bij ons in België betekenen? Trouwens, als ik hier ben, is 'bij ons' België, en als ik in België ben, is dat Amerika."

Hebt u het gevoel dat u nergens meer echt thuis bent of dat er twee 'thuizen' zijn?

De Keyser: "Ik heb twee thuizen."

Vandaele: "Ik niet. Thuis is voor mij hier. Als ze mij in België vragen: 'Ben je blij om weer thuis te zijn?', dan zeg ik: 'Ik ben niet thuis. Thuis is dáár.'"

In de inleiding van uw nieuwe boek schrijft u: 'Ik ben niet één van hen. Nog niet?'

De Keyser: "Ja en echt met een vraagteken. Zal dat ooit gebeuren? Ik denk het niet, zelfs als ik de dubbele nationaliteit zou hebben. Je kunt wel je papieren in orde brengen, maar ben je dan ook Amerikaans? Mijn fond blijft Belgisch."

Vandaele: "Wat is dat, Amerikaans? Duizend-en-een nationaliteiten van over heel de wereld, dát is Amerika. Het merendeel van mijn keukenpersoneel is Mexicaans of Salvadoraans. Zij bekijken mij óók als een buitenstaander en net daarom denk ik dat het zo goed klikt. We zijn allemaal buitenstaanders in de VS."

De Keyser: "In Europa kun je nog echt als buitenlander beschouwd worden in de negatieve zin van het woord. Hier ben je immigrant onder de andere immigranten. Je wordt daarom nooit met de nek aangekeken."

Greet De Keyser: Halfweg tussen liefde en haat - Only in America, Uitgeverij Vrijdag.

Bart Vandaele:

Wat is dat, Amerikaans? Duizend-en-een nationaliteiten van over de hele wereld, dát is Amerika

Greet De Keyser:

Ik blijf Europeaan. Ik ben naar hier verhuisd toen ik 36 was. Dan haal je dat er niet meer uit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234