Woensdag 30/11/2022

‘Green Zone’, of Bourne in Bagdad

Als actiethriller is Green Zone over de oorlog in Irak een visuele adrenalinestoot van formaat. Adembenemende actiecinema. Dat hoeft niet echt te verbazen want de Engelse regisseur Paul Greengrass tekende eerder voor The Bourne Supremacy en The Bourne Ultimatum. In dat opzicht kan Green Zone ook wel Bourne in Bagdad of The Bourne Zone genoemd worden.

Brits regisseur Paul Greengrass neemt wraak op Tony Blair met woedende actiefilm over Irakoorlog

BRUSSEL

Tegelijk is deze oorlogsfilm een stevig politiek statement, want het is ook de wraak van een beledigde en woedende filmmaker.

Er zit wel degelijk een logica in de carrière van filmmaker Paul Greengrass (°1955). Hij begon zijn loopbaan als researcher, producer en regisseur voor de beroemde Britse documentairereeks World in Action. Daar kon zijn interesse in politiek en current affairs hand in hand gaan met een documentaire aanpak, handgehouden camera en een energieke filmstijl. En daar is sindsdien dus nauwelijks of geen verandering in gekomen.

Dezelfde stijl en hetzelfde engagement zijn gebleven als hij ernstige drama’s reconstrueert in speelfilms, zoals in Bloody Sunday over de tragische gebeurtenissen in Noord-Ierland die zondag 30 januari 1972 zijn lugubere bijnaam hebben bezorgd. In het door de ‘troubles’ geteisterde Derry werd een vreedzame demonstratie voor burgerrechten door Britse soldaten uit elkaar geschoten. Veertien betogers lieten het leven. Een andere film van hem was United 93, over één van de vier gekaapte vliegtuigen op 9/11. De bedoeling van de kapers was het te laten neerstorten op het Witte Huis, maar dat werd in extremis verhinderd. Het toestel stortte neer in Pennsylvania.

Zowel Bloody Sunday als United 93 waren films waarvan iedereen op voorhand de afloop wel móést kennen maar toch maakte Greengrass er zenuwslopende cinema van. Aangrijpend ook, want niet exploiterend of sensationeel. Maar ook als hij door Hollywood ingehuurd wordt voor entertainende actiefilms, zoals de twee Bourne-thrillers met Matt Damon in de titelrol - de eerste The Bourne Identity werd door Doug Liman geregisseerd - blijven de trademarks van Greengrass aanwezig: nerveuze cameravoering, non-stopactie én politieke accenten.

In verband met de Bourne-trilogie werd soms van ‘James Bond voor volwassenen’ gesproken. Niet dat de avonturen van 007 alleen voor tieners bedoeld zijn, maar die films hebben een ingebouwde funfactor, terwijl de Bourne-thrillers het ernstiger aanpakken. Wat James Bond en Jason Bourne als spionnen met elkaar gemeen hebben, is dat ze goedgetrainde vechtmachines zijn, dat ze overweg kunnen met hightechsnufjes en dat ze zich makkelijk van het ene continent naar het andere verplaatsen. Maar er zijn natuurlijk ook verschillen. Toen hij aan The Bourne Supremacy begon, vertelde Greengrass dat hij geen seconde aan het aanbod had getwijfeld “omdat Bourne een anti-establishmentfiguur is. Alles wat Bond is, is Bourne niet. Ik kijk graag naar een Bond-film, maar ik zou dat niet kunnen maken.” Typisch voor 007 is dat hij keer op keer gevraagd wordt om de wereld te beschermen tegen de destructieve plannen van een of andere megalomane booswicht. Bij Jason Bourne liggen de prioriteiten duidelijk anders. Hij heeft het druk genoeg met zichzelf in leven te houden en hij heeft zeker geen tijd voor erotisch geladen oneliners of andere frivoliteiten. In essentie vertelt de Bourne-trilogie de overlevingsstrijd van een individu. En dat blijkt telkens ook weer een strijd tegen de macht. De overmacht van technologisch vernuft, van politiek cynisme en van geheime, want illegale operaties.

Het is in die context wellicht geen toeval dat de ontstaansgeschiedenis van Green Zone begint bij The Bourne Supremacy. Greengrass werkte in 2003 voor het eerst samen met de Amerikaanse scenarist Brian Helgeland, die een ‘rewrite’ had geleverd maar geen officiële credit kreeg. Die ging naar scenarist Tony Gilroy voor de adaptatie van het gelijknamige boek van Robert Ludlum. Hoe dan ook, het klikte tussen Greengrass en Helgeland en ze gingen op zoek naar een nieuw project. In de lente van 2003 waren de VS en Groot-Brittannië begonnen met de invasie van Irak. Hun officiële bedoeling: het regime van Saddam Hoessein omverwerpen, want die dictator zou de Iraakse bevolking onderdrukken, het internationale terrorisme ondersteunen en op de koop toe over ‘weapons of massdestruction’ (WMD of massavernietigingswapens) beschikken. Vooral dat laatste leek Greengrass wel iets. Die jacht op en zoektocht naar WMD had volgens hem “alle elementen in zich van een geweldige thriller: een verhaal vol grote belangen, geheimen, intriges en spionnen. En met voldoende actie.”

Maar er was natuurlijk meer. Paul Greengrass was weliswaar geen voorstander van de Britse deelname aan de oorlog in Irak, maar daarom wou hij nog niet deelnemen aan grote protestmarsen, zoals die van februari 2003 in Londen. Waarom niet? Omdat hij dacht dat de toenmalige premier Tony Blair wel degelijk wist waarover hij het had toen hij over die massavernietigingswapens sprak. In een interview met The Guardian zegt hij daarover: “Ik luisterde naar wat Blair te zeggen had en ik geloofde hem. Hij is duidelijk op de hoogte van zaken waar wij niets van af weten, dacht ik. Hoe ver kan een mens er naast zitten?” De journalist van The Guardian kreeg na afloop trouwens een dossier mee, dat Greengrass zelf geschreven had over die hele WMD-affaire, met als titel ‘How Did We Get It So Wrong?’. Het is duidelijk: de Britse regisseur voelde zich beledigd en was woedend over al die leugens. En ook daarom wilde hij van Green Zone niet zomaar een kleinschalig docudrama maken, maar een grote Hollywoodfilm: “Als ik een film zou maken over Irak, dan zal ik ervoor zorgen dat het Bourne-publiek me volgt”, zegt hij in een ander interview.

De inspiratie voor de titel haalde Paul Greengrass uit het boek Imperial Life in the Emerald City: Inside Iraq’s Green Zone van The Washington Post-journalist Rajiv Chandrasekaran. Die ‘groene zone’ verwijst naar de wijk in Bagdad waar Saddam indertijd zijn paleizen had en waar de strijdkrachten van de zogenaamde ‘coalition forces’ na de invasie hun hoofdkwartieren vestigden. “Het was een kleine oase, omgeven door paleizen en zwembaden. Maar het was ook een plaats van intrige, gevaar, samenzwering en interne twisten”, aldus Greengrass. Het boek bleek vooral een onthullende en ontluisterende aanklacht tegen de onwetendheid, de bijna komische incompetentie en het geruzie in die veilige enclave. En dus wist Greengrass dat hij zijn hoofdpersonage, de Amerikaanse officier Roy Miller, ook daar wou laten rondlopen. Meteen na de invasie gaat Miller met zijn manschappen, in de stad waar nog hevig gevochten wordt, koortsachtig op zoek naar de plaatsen waar volgens de rapporten van de inlichtingendiensten de massavernietigingswapens van Saddam opgeslagen liggen. Maar die WMD blijken onvindbaar. En zo hadden regisseur Greengrass en scenarist Helgeland meteen de centrale intrige voor hun spannende actiethriller Green Zone. “Miller stelt zich direct de vraag die wij ons allemaal gesteld hebben: ‘What happened?’ En dus gaat hij op zoek. Op zoek naar de waarheid, waarbij hij, naarmate de actie intenser wordt, zichzelf ook steeds meer in gevaar brengt”, aldus de regisseur.

Voor de hoofdrol van chief warrant officer Roy Miller deed Greengrass opnieuw een beroep op Matt Damon, met wie hij al twee Bourne-thrillers gedraaid had. De redenen daarvoor zijn volgens de regisseur van velerlei aard: “Matt is een briljant acteur. Hij kan allerlei soorten rollen aan en telkens in de personages verdwijnen. Hij is ook een uitstekend actie-acteur. Op de koop toe is hij een filmster, die een grote film kan dragen. Matt is daarnaast ook in staat om een soort kalme integriteit te belichamen. Hij kan jou het gevoel geven dat hij aan jouw zijde staat. Dat is bijzonder belangrijk in een film als Green Zone. Je mag wel actie hebben, maar je hebt ook een hart nodig. En dat brengt Matt allemaal mee naar deze film.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234