Zondag 04/12/2022

Gratis kranten, of hoe 24 minuten

Indien alles volgens plan verloopt, maken de treinreizigers op 5 september kennis met 'Metro', het eerste gratis dagblad dat in de spoorwegstations zal worden verspreid. Drie Belgische uitgeverijen (Roularta, RUG en Rossel) kregen hiervoor het licht op groen gezet. De Zweedse Modern Times Group (MTG) viel uit de boot, maar geeft de moed niet op. Intussen weerklinken de eerste sombere geluiden. In Wallonië wordt voor een zware klap voor de broze krantensector gevreesd, Vervoersminister Isabelle Durant (Ecolo) stelt vragen bij de rol van de NMBS en ook de journalistenbond AVBB en de de krantenhandelaars, verenigd in de VFP, hebben grote twijfels bij het project.

per dag het verschil maken

De discussie over gratis kranten is niet nieuw. In eigen land kwam ze op gang toen de NMBS bekend maakte het idee om een gratis krant in de stations te verspreiden niet ongenegen te zijn. In Zweden, de Europese bakermat van de gratis ochtendkrant, ligt de discussie al lang achter de rug. De introductie van de gratis krant Metro in februari 1995 heeft er immers geen dramatische weerslag gehad op de algemene verkoop van kranten. Hoe het in eigen land zal aflopen is voorlopig koffiedik kijken. In afwachting van een grondige studie die hierover besteld werd bij de Universiteit Gent baseren de initiatiefnemers Roularta, RUG (Gazet van Antwerpen, Het Belang van Limburg) en Rossel (Le Soir), verenigd in de NV Mass Transit Media (MTM), zich op allerlei cijfers uit het buitenland om de ongerustheid de kop in te drukken.

Zo blijkt de weerslag van de gratis kranten Spits en Metro in Nederland van marginale aard te zijn. De Telegraaf verliest 0,25 procent, de dagbladen van de PCM-groep (de Volkskrant, NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad) verloren vorig jaar 0,5 procent van hun lezers. Ook in Zweden bleek de vrees voor een kaalslag onder de gedrukte media niet gegrond te zijn. In Stockholm, waar Metro wordt uitgedeeld ging de verkoop er minder op achteruit dan elders in het land. Volgens recente cijfers blijken de Zweedse kranten als sinds 1991 terrein te verliezen. Meer zelfs, de introductie van Metro heeft precies een afvlakking van de dalende trend tot gevolg gehad.

Gevraagd of de Vlaamse krantenmarkt kan worden vergeleken met de Zweedse en Nederlandse, geeft Koen Van Parijs van de RUG toe dat er in beide landen veel meer krantenlezers zijn en dat die bovendien in grotere mate de voorkeur geven aan een abonnement. "In Vlaanderen leest slechts 51 procent een krant, wat ons een grotere economische speelruimte biedt. Een negatieve impact op de krantenverkoop hoeft bijgevolg helemaal niet te worden verwacht. Ten eerste brengen wij geen regionale informatie, geen grote sportartikels en geen duidende of opiniërende artikels. In zeven à acht lijnen leggen wij de lezers uit waarover het gaat. Onze redactie zal een heel andere manier van journalistiek bedrijven. Wie, wat, hoe en waarom, daar gaat het om."

Van Parijs haalt ook nog enkele andere verschillen met de doelgroep van Metro in vergelijking met de andere bladen aan. "De dagbladpers merkt een stijging van het aantal lezers van meer dan 55 jaar. Voor gratis verspreiding van een krant via het openbaar vervoer zijn vooral de jongeren belangrijk. Terwijl slechts 9 procent van die jongeren een krant leest, reist 20 tot 30 procent van hen dagelijks met de trein. Dat is een enorme kans voor ons project dat daardoor geen bedreiging is voor de andere kranten."

Van Parijs' argumenten worden volmondig beaamd bij de Nederlandse Metro. Bladmanager Jan van der Marel bevestigt dat Metro geen grote concurrent blijkt van de gevestigde dagbladen omdat hun losse verkoop nauwelijks terugloopt. De gratis krant is volgens Van der Marel gericht op een doelgroep die voorheen nog geen krant las en in Metro haar gading vond. Grondige analyses en duiding bij de actuele gebeurtenissen is niet aan de Metro-lezer besteed. Van der Marel wil zijn lezers in een mum van tijd een feitelijk overzicht van de gebeurtenissen brengen zodat ze over net voldoende informatie beschikken om aan de ochtendlijke kantoorgesprekken te kunnen deelnemen. De gemiddelde duur voor het lezen van Metro bedraagt dan ook amper 24 minuten. Het tabloidformaat, de neutrale toon, het weerbericht op pagina drie, de extra aandacht voor serviceberichten en per pagina één onderwerp dat extra in de verf wordt gezet, hebben van Metro een vaste waarde in het gedrukte-medialandschap gemaakt.

Dat het effect van de gratis kranten marginaal zou zijn is een argument dat echter niet overal positief wordt onthaald. Het was Corinne De Permentier, mediaminister van de Franse Gemeenschap die als eerste bij federaal minister van Mobiliteit Isabelle Durant haar ongerustheid uitte over de komst van Metro. Niet alleen vindt ze het ongezond dat een openbaar bedrijf als de NMBS meedoet aan een initiatief dat een gedeelte van de geschreven pers in gevaar brengt. De Permentier vreest dat een extra en aantrekkelijk kanaal voor de adverteerders de andere kranten met een fikse inkomstendaling zal opzadelen.

Koen Van Parijs spreekt de vrees van De Permentier tegen. "Metro vormt geen bedreiging voor andere kranten omdat we ons op elke bladzijde van de bestaande dagbladen zullen onderscheiden. Zo zullen wij bijvoorbeeld enkel de televisieprogramma's vanaf 18 uur vermelden omdat we mikken op een actieve doelgroep die overdag werkt. Voor het regionale nieuws zal een lezer van Het Laatste Nieuws zijn krant niet opgeven, de lezer van La Dernière Heure zal voor de uitgebreide sportberichtgeving zijn krant trouw blijven. De meerwaarde die een lezer van De Morgen vindt in de opiniërende toon van de artikels, zal hij niet in Metro terugvinden."

De boodschap van Corinne De Permentier viel echter niet in dovemansoren bij Isabelle Durant. Die antwoordde dat ze de NMBS verzocht heeft geen enkele beslissing te nemen over het Metro-project zolang er niet kan worden aangetoond dat het verspreiden van een gratis krant geen negatieve gevolgen heeft voor de dagbladpers. De vooropgestelde lanceringsdatum van 1 maart werd intussen al vervangen door 5 september. Ook de Algemene Vereniging van Belgische Beroepsjournalisten (AVBB) is niet erg gelukkig met de komst van Metro. De AVBB maakt zich zorgen over de betrouwbaarheid van informatie die volledig gefinancierd wordt met inkomsten uit reclame.

De bond vreest dat de journalisten die voor een dergelijk blad schrijven zich onvoldoend onafhankelijk kunnen opstellen bij het verslaan van de actualiteit. Bovendien stelt de AVBB zich vragen bij de onafhankelijkheid van de redactie tegenover de NMBS. De spoorwegmaatschappij eist dat de gratis krant een zeer objectieve lijn volgt en geen opiniërende artikels publiceert. Maar dat zou volgens de persbond evengoed kunnen worden begrepen als de richtlijn dat kritische of negatieve artikels over de NMBS uit de krant zouden worden geweerd.

Koen Van Parijs spreekt de redenering van de AVBB tegen. "Stel dat zich een aantal dagen na elkaar grote vertragingen op het NMBS-net voordoen, dan zal Metro daar zeker over schrijven. Onze ploeg journalisten wordt geleid door een hoofdredacteur die borg staat voor de onafhankelijkheid van de redactie. Alleen hebben wij met de NMBS de overeenkomst dat onze artikels vanuit het standpunt van de openbaar-vervoergebruiker zullen worden geschreven. In een van onze dummy's stond het verhaal van de recente treinramp in Noorwegen. Wij hebben daar geen artikel met een economische of beleidsmatige invalshoek over geschreven. De klemtoon lag op de vraag hoe deze ramp kon gebeuren, hoe ze vermeden had kunnen worden en of zo'n ramp ook in de toekomst nog zou kunnen gebeuren. In al onze contracten met de NMBS staat letterlijk dat de deontologische regels inzake journalistiek zullen worden gerespecteerd. Er is slechts één uitzondering: elke dag krijgen de openbaarvervoermaatschappijen één pagina die ze zelf kunnen invullen. Aan die uitzondering is wel een voorwaarde verbonden: die pagina moet een andere lay-out hebben dan die van de rest van de krant. Het onderscheid tussen beide zal strikt gehandhaafd worden," besluit hij.

Dat voornamelijk de RUG er alles aan doet om de mogelijke weerslag van de gratis krant zo positief mogelijk voor te stellen, blijkt ook uit een brief die directeur-generaal Marc Vangeel aan alle krantenhandelaars stuurde. In zijn schrijven wil Vangeel de winkeliers overtuigen van het feit "dat een gratis krant een goede zaak is voor de bestaande kranten en ook voor de krantenwinkels" omdat de nieuwe groep van krantenlezers via Metro nieuwsgieriger wordt en na verloop van tijd tot die van de betalende lezers zou toetreden. Tony Vervloet, secretaris-generaal van de Vlaamse Federatie der Persverspreiders (VFP), blijft evenwel vrezen voor dalende inkomsten op lange termijn.

"We kunnen natuurlijk niet in een glazen bol kijken, maar we vrezen voor zeer nadelige gevolgen voor de krantenwinkels. De inhoud van Metro ligt nu al vast. Het kannibaliserend effect voor andere kranten kan al niet meer vermeden worden. Een negatieve weerslag kan niet uitblijven. In Groot-Brittannië kunnen winkels in de stationsbuurt al op compensatie rekenen als blijkt dat hun verkoop er na de introductie van een gratis krant op achteruit gaat. In Keulen, Philadelphia en Santiago kregen de gratis kranten al publicatieverbod opgelegd wegens hun concurrentievervalsend effect. Daar hebben de uitgevers front gevormd om de verspreiding van gratis kranten tegen te gaan. Bij ons is het Roularta, RUG en Rossel er blijkbaar enkel te doen de Zweedse Modern Times Group voor te zijn," besluit hij. Toen MTG uit de boot viel zocht het contact met zowel De Persgroep als de VUM. Maar daar kregen de Zweden te horen dat er geen interesse was. Christian Van Thillo van de Persgroep wil vooral investeren in de losse verkoop van kranten en wil zijn partners, de dagbladhandelaars, niet in de steek laten. Bij de VUM gelooft men niet in de rendabiliteit van een gratis krant en wordt evenzeer gevreesd voor een negatieve weerslag op de verkoop van de bestaande titels.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234