Zondag 09/05/2021

Gratis content

Chique, uniek en duur: zijn bijzonder vormgegeven boeken ten dode opgeschreven? Of blijft een deel van het publiek hen trouw, ook in tijden van crisis en e-reading?

In Amsterdam kunt u nog tot 13 mei gaan kijken naar een prachtige collectie gedrukte boeken door de eeuwen heen. Het oudste exemplaar is de Elegantiae linguae Latinae uit 1471, van drukker Nicolas Jenson. Het meest recente boek is een boek van Jennifer Butler uit 2010 (James, Jennifer, Georgina are the Butlers), gedrukt door de Nederlandse Irma Boom. Een knalgeel boek met een rug met drie lamellen, waardoor het op een heel speciale manier blijft openliggen.

Wat daar tussenin zoal te bewonderen valt: boeken van drukker Christoffel Plantijn, architectuurboeken, literaire pockets, atlassen, boeken over insecten en vogels en ook bijbels natuurlijk. Boeken uit de handpersperiode, boeken die als basis hout of koper hebben. Fijn aan deze expo is dat je tegelijkertijd een minioverzicht in de kunstgeschiedenis krijgt, met exemplaren uit de middeleeuwen, de Gouden Eeuw, de avant-garde, het modernisme, en het postmodernisme.

Chique, unieke, dure boeken: is daar nog een toekomst voor? "Ja, maar waarschijnlijk worden zulke exemplaren meer en meer een zaak voor de elite", zegt Mathieu Lommen, conservator van de tentoonstelling. "Een gevolg van het verdwijnen van het 'gewone' boek. Meer en meer mensen zullen e-books en e-readers ontdekken, zodat de toekomst van het pocketboek zo goed als onbestaande is. Ik weet ook niet of dat zo erg is. Als mijn vrouw me vraagt om wat boeken weg te doen in huis, omdat ze zoveel plaats innemen, ben ik meer en meer geneigd dat ook te doen. Maar wees gerust: mooie boeken zullen altijd bestaan. Er zijn te veel mensen die houden van het geweldige samenspel tussen papier, letters, vormgeving en materiaal. Alleen zal dat niet de grote massa zijn."

Vormgever Gert Dooreman, bekend van boek- en afficheontwerpen, denkt niet dat het e-boek zo'n furore zal maken. "Jonge mensen zijn niet vies van fysieke boeken. Mijn dochters van 17 en 19 kopen amper nog cd's, ze hebben al hun muziek op iTunes staan, maar ze kiezen wél voor boeken, daar blijven ze geld aan spenderen."

Een boek moet voor de massa zijn, zegt Dooreman. "Dat is toch waarvoor destijds de boekdrukkunst is uitgevonden? Maar ik wil wel mooie dingen maken voor die massa. Dat is helaas niet altijd het geval. De vormgeving van het boek lijkt steeds meer mainstream en grijs te worden. Raar is dat, want ondertussen kennen we toch zo goed als alle technieken en procedés? Het is nu toch veel makkelijker dan vroeger om mooie boeken te maken? Jammer genoeg lijken uitgevers minder en minder geneigd om te investeren in de vormgeving van het boek."

Vic van de Reijt, uitgever bij de Nederlandse literaire uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, spreekt dat tegen. "In tijden waarin boeken het minder goed doen en boekhandelaars het moeilijk hebben, willen wij net niét bezuinigen op vormgeven, maar investeren in onze titels. Een mooi uitgegeven boek is ons visitekaartje en moet ons onderscheiden van de concurrentie. En daar is ook nog altijd een publiek voor, namelijk oudere, kapitaalkrachtige mensen."

En zelfs over de jongere generatie is Van de Reijt niet helemaal pessimistisch. "Jongeren van nu worden opgevoed als de generatie-gratis, en dat is een probleem. Ze zijn het gewend om gratis content te krijgen. Toch ben ik er gerust in dat er altijd nieuwe mensen zullen zijn die geld willen geven aan boeken en die houden van enige diepgang. Wat we wel zien, is dat het middensegment bijna helemaal is weggevallen. Als mensen boeken kopen, zijn die ofwel heel duur, ofwel heel goedkoop. Opmerkelijk is dat we in België veel minder midprice-boeken verkopen dan in Nederland. Jullie Belgen spenderen tenminste nog geld aan boeken (lacht)."

Feit is dat er minder boeken worden verkocht, zeker in Nederland. Er zijn dus minder inkomsten. Dat moet zich dan toch vertalen in minder investeringen in vormgeving? Van de Reijt: "Kijk, het probleem is dat iedereen tegenwoordig die plaats van de vormgever denkt te kunnen innemen. De auteurs of de redacteurs komen vaak zelf aanzetten met een beeld dat ze op de cover van hun boek willen. Een beeld dat voor enkele tientallen euro's in een fotostockbureau te vinden is. Dat is natuurlijk veel goedkoper voor de uitgeverijen dan het inschakelen van een vormgever. Zulke foto's zijn aan een enorme opmars bezig."

Dus toch op weg naar eenheidsworst? "We doen dat niet met al onze boeken natuurlijk, maar zoals alle andere uitgeverijen ontsnappen ook wij niet aan die financiële druk. Ik kan alleen maar zeggen dat ik er geen voorstander van ben. En dat ik er niet gelukkig mee ben. Maar helaas."

Het boek van het gedrukte boek: een visuele geschiedenis, uitgegeven door Amsterdam University Press / Lannoo. 463 p., 49,50 euro

Het gedrukte boek: een visuele geschiedenis, nog tot zondag 13 mei 2012 in Bijzondere Collecties van de Universiteit Amsterdam, Oude Turfmarkt 129, Amsterdam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234