Dinsdag 02/03/2021

Grass en Brecht

Frank Schlömer heeft natuurlijk gelijk wanneer hij schrijft dat niet meteen een heksenjacht tegen een monument als Günter Grass moet ontketend worden (DM 18/8). Toch laat de houding die Grass ooit kon aannemen een wrange nasmaak na.

Merkwaardig in dat opzicht is zijn toneelstuk Die Plebejer Proben den Aufstand (letterlijk: De plebejers repeteren de opstand), een schotschrift tegen Bertolt Brecht, dat in Duitsland in de late jaren zestig heel wat deining veroorzaakte.

Enkele weken geleden zond Arte (in korte versie) en daarna ook de ARD (in lange versie) een documentaire uit van Joachim Lang over Brecht, Die Kunst zu Leben, die de feiten in herinnering bracht waarrond het toneelstuk van Grass draait.

Op 16 juni 1953 kwamen stakende bouwvakkers in Oost-Berlijn voor het eerst op straat om te protesteren tegen de hoge arbeidsdruk. In de daarop volgende dagen groeide de manifestatie uit tot een heuse volksopstand tegen de SED. Men eiste het aftreden van de regering en vrije verkiezingen. De opstand werd door Russische tanks neergeslagen, met enkele tientallen doden.

Op dat moment was Brecht een gevierd icoon in de DDR en ver daarbuiten, maar zijn positie was niet zo sterk als graag werd aangenomen, wat ook weer in de documentaire tot uiting komt. Een verontwaardigde Brecht schreef niettemin een brief aan Walter Ulbricht, waarin hij aandrong om begrip te hebben voor de manifesterende arbeiders en hun protest te willen zien als een noodkreet tot overleg. "De Partij mag dan geschrokken zijn, zij hoeft niet te twijfelen." Van de brief drukte de SED in de partijkrant Neues Deutschland alleen dit laatste zinnetje af, waardoor het leek dat Brecht pal achter de regeringsmaatregelen stond. Dat heeft inderdaad bij veel westerse intellectuelen kwaad bloed gezet, ook bij Günter Grass. Ten onrechte, zoals later zou blijken.

In zijn bitsige toneelstuk toont hij Brecht in zijn theater, die op dat moment Coriolanus van Shakespeare aan het repeteren is. In werkelijkheid zou Brechts bewerking pas in 1964, acht jaar na zijn dood, in het Berliner Ensemble in première gaan.

Coriolanus speelt in het antieke Rome, waar de hongerige plebejers in opstand komen tegen de patriciërs wegens de te hoge graanprijzen: voor de socialist Brecht een uitgelezen thema om het over de maatschappij en klassenstrijd te hebben.

In zijn stuk beschuldigt Grass Brecht van wraakroepende lafheid. Wanneer stakende arbeiders hoopvol zijn repetitielokaal betreden en bedelen om steun voor hun actie, wimpelt hij hen hooghartig af en is hij er alleen in geïnteresseerd hoe de opstand voor de deuren van zijn theater hem dienstig kan zijn om zijn theatrale opstand zo waarheidsgetrouw mogelijk te ensceneren.

Brecht indachtig wil ik besluiten met een bijbelcitaat: "Oordeel niet en gij zult niet veroordeeld worden."

Frans Redant, Borgerhout

Yves Leterme

Di Rupo & co voelen zich beledigd door Vlaams minister-president Yves Leterme omdat hij het heeft aangedurfd in een buitenlandse krant de wantoestanden in de Vlaamse rand aan te klagen. Terwijl iedere Vlaming het absoluut normaal vindt dat mensen de taal leren van de regio waarin ze gaan wonen, blijven zij dit hardnekkig weigeren. De minister-president verdient een groot applaus omdat hij over die eenzijdige onwil durft te spreken. Moet de solidariteit dan altijd van één kant blijven komen? Misschien moeten de Vlamingen zich op hun beurt door deze verontwaardigde reactie van de Franstaligen beledigd voelen en wordt het maar eens tijd dat we die onzalige faciliteiten afschaffen.

Erik D'hamers, Deurne

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234