Woensdag 22/01/2020

Grandeur van een Italiaanse decorateur

Groot en groots. Zo zijn de schilderijen van Paolo Caliari, beter bekend als Veronese. De Italiaanse schilder keek niet op een vierkante meter meer. De National Gallery in Londen toont zijn werk in enkele monumentale zalen maar vergeet erbij te vertellen hoe vernieuwend hij eigenlijk was.

Paolo Caliari (1528-1568) werd in Verona geboren en daar ontleent hij ook zijn bijnaam aan: 'Veronese'. Hij was de zoon van een steenkapper, wat misschien zijn voorkeur verklaart voor levensgrote, levensechte, 'driedimensionale' figuren in zijn fresco's en schilderijen. Veronese mag dan een zestiende-eeuwse kunstenaar zijn, in zijn werken laat hij de houterige en clichématige aanpak van veel contemporaine kunstenaars ver achter zich. Zijn werk is in meer dan één opzicht al volop barok.

Heel veel weten we niet over hem, behalve dat hij in 1573 in aanvaring kwam met de inquisitie. De religieuze scherpslijpers vonden het ongepast dat in zijn Laatste avondmaal zoveel dwergen voorkwamen plus een man met een papegaai op zijn schouders en enkele Duitse soldaten. Veronese werd dan ook gedwongen om aanpassingen door te voeren, maar het enige wat hij deed was de titel veranderen. Hij schilderde op een van de balustrades - het leek alsof hij de letters er als een steenkapper in hakte - dat het een scène was in het huis van Levi, die Christus had uitgenodigd voor een omvangrijk feestmaal. Veronese baseerde zich daarvoor op het Nieuwe Testament.

Het monumentale schilderij - 5,5 bij meer dan 12 meter - hangt nog altijd in de Galleria dell'Academia in Venetië, de stad waar Veronese vanaf 1553 ging wonen en werken en zijn grootste opdrachten kreeg. Venetië beleefde op dat moment als handelsstad en maritieme mogendheid zijn glorieperiode en Veronese droeg met zijn enorme schilderijen en fresco's graag bij tot de pracht en praal van de lagunestad.

Feestelijk

In de tentoonstelling in Londen zien we dan ook nogal wat feestelijke taferelen - vaak uit de Bijbel - met een massa kleurrijke figuren te midden van paleisachtige decors met antieke bogen en zuilen. De al even drukbevolkte religieuze scènes zijn net zo theatraal: het is echter vooral theater, géén drama. Veronese zet zijn figuren op een podium en laat voorts weinig gebeuren. Hij is een verfijnd colorist en de manier waarop hij, in zijn schaarse portretten, zijde en bont schildert, is bewonderenswaardig, maar echt raken doet zijn schilderkunst zelden of nooit. Daarvoor is het allemaal veel te decoratief.

De expo in Londen benadrukt al te graag dat monumentale karakter van Veronese en vergeet daarbij context te geven. Veronese moest zich meten met andere groten: Titiaan - de reus onder de Venetiaanse schilders - was een generatie ouder maar stierf pas in 1576, Tintoretto was een leeftijdgenoot en directe concurrent. Maar noch over die andere schilders noch over hun onderlinge relatie komen we iets te weten. Ook niet over de kunsthistorische context. Nochtans zou dat net boeiend zijn omdat Veronese, met zijn levensgrote en levendige, realistisch uitgebeelde figuren en grootschalige composities de barok en Rubens aankondigt. Maar dat vernieuwende karakter van Veronese wordt nergens aangestipt. De curatoren nemen genoegen met een chronologisch verhaal zonder duiding.

Nog een ander probleem is de ophanging. Aangezien Veronese schilderde voor paleizen en kerken, hingen zijn monumentale werken meestal hoog. En dat heeft zo zijn invloed op perspectief en verfopbreng. Maar ook daar hebben de curatoren zich niets van aangetrokken. Zelfs plafondschilderingen - de uitstekende 'allegorieën der liefde' - hangen gewoon aan de muur. Op ooghoogte. Bizar.

Wat niet wegneemt dat in de somptueuze zalen van de National Gallery de verfijnde Venetiaanse grandeur uit de zestiende eeuw breed geëtaleerd wordt. Maar voor de fresco's van Veronese moet u de reis naar Verona en Venetië ondernemen. En zijn gigantische Huwelijksfeest in Cana verlaat het Louvre nooit meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234