Zaterdag 23/10/2021

Grande dame van de grand écart

Enkele weken voor haar 94ste verjaardag is Jeanne Brabants gestorven. De vrouw die glazen plafonds doorbrak nog voor dat woord bestond, en ballet in Vlaanderen een leven gaf.

Haar man lag altijd aan haar rechterkant in bed. Omdat hij dan zijn linkerarm kon gebruiken om haar vast te nemen, en zijn rechterhand om al die andere dingen te doen. Dat zei Jeanne Brabants in 2005 tegen Wim Opbrouck, toen hij voor het programma Week van liefde met haar sprak over de liefde.

Een in memoriam van een danseres en choreografe beginnen met wat ze zegt over de liefde, is dat toegelaten? Wel in dit geval. Want zonder haar man, Bert Van Kerkhoven, had Jeanne Brabants het danslandschap in België nooit zo fundamenteel kunnen veranderen zoals ze heeft gedaan. "Ze zei altijd: Bert kan lezen en schrijven, ik kan bewegen", zegt Rina Barbier. Zij is vriendin, was persoonlijk medewerker toen Jeanne Brabants directrice was van het Ballet van Vlaanderen, en schreef het boek Dans voor waarden over haar.

"Jeanne was de eerste die van balletdansen een volwaardig, professioneel beroep heeft gemaakt, door scholen, opleidingen, en projecten op te richten. Maar ze vond het altijd jammer dat ze vooral om die organisatorische kwaliteiten werd geroemd. Vergeet niet dat ze ook tweehonderd choreografieën heeft gemaakt, waarmee ze tal van prijzen heeft gewonnen."

Haar bedoeling is het wellicht nooit geweest, maar Jeanne Brabants sloeg al glazen plafonds aan diggelen toen er van dat woord nog lang geen sprake was.

In de jaren twintig en dertig is het niet evident om danseres te worden in Vlaanderen. Het beroep heeft geen goede reputatie, en er is geen officieel balletonderwijs. Weet Jeanne Brabants op haar derde al dat dansen haar leven zou worden, dan komt ze op haar veertiende terecht in de privéschool van Lea Daan, waar ze de basis van moderne dans leert. Maar ze wilde een klassieke basis hebben. En dus schoolt Jeanne zich om tot klassieke danseres in Frankrijk, Engeland, Denemarken en Rusland.

In 1941 sticht ze samen met haar zussen de Brabantse Balletschool, een privéschool. Maar Jeanne Brabants wil ook kansen bieden aan minder kapitaalkrachtige talenten. En dus trekt ze naar Antwerps burgemeester Lode Craeybeckx. Met resultaat: in 1951 richt hij een balletschool op binnen de opera. Tien jaar later is het Stedelijk Instituut voor Ballet is geboren. "Voor de eerste keer in België komt er dan eindelijk een school waar studenten een algemene opleiding kunnen combineren met dansonderwijs. De ouders waren gerustgesteld, want de kinderen konden een diploma halen, het was gratis, én er stroomden ook jongens in." Ook niet onbelangrijk: het ballet was eindelijk losgekomen van de Opera.

Maar het succes heeft een keerzijde. "Jeanne kon de mensen die ze had opgeleid geen werk geven", vertelt Rina Barbier. "Veel dansers vertrokken naar het buitenland om daar carrière te gaan maken. Daarom gaat ze in 1969 naar Brussel." Toenmalig minister van Cultuur Frans Van Mechelen geeft de felle Antwerpse haar zin: het Ballet van Vlaanderen wordt geboren. Jeanne Brabants wordt de eerste directrice, en maakt ook van deze school een succes. Het instituut mag zich vanaf 1976 het Koninklijk Ballet van Vlaanderen noemen.

En dan komt 1984. Een horrorjaar voor Jeanne Brabants. Ze verliest haar echtgenoot, haar moeder en haar vader, en er is een groot verschil in visie met de artistieke directeur van het Ballet, de Russische choreograaf Valery Panov. Jeanne Brabants neemt ontslag, een jaar vroeger dan gepland. "Maar datzelfde jaar nog raapt ze zich helemaal bijeen, en richt ze de vzw 'Jeugd en Dans' op", zegt Rina Barbier. "Daarmee kan ze ook amateurdans naar een hoger niveau tillen."

Ook op hoge leeftijd blijft ze zich inzetten voor dans, en blijft ze zelf ook dansen. Tot ze in september vorig jaar haar dochter en dramaturge Marianne Van Kerkhoven verliest. Sindsdien is ze regelmatig gehospitaliseerd in een Antwerps ziekenhuis. Eind december geeft Jeanne Brabants nog een interview aan Apache. Daarin spreekt ze de hoop uit dat haar nalatenschap niet versplinterd raakt. Ze ijvert voor een Danshuis, naar analogie met het Letterenhuis. En ze zegt: "Ik ben nog niet klaar om te sterven. Ik moet nog zoveel doen."

Tegen Wim Opbrouck zei ze in 2005 nog dit: "Als je iemand uitkiest, dan moet je je afvragen: ga ik met die man tot het einde van mijn dagen kunnen praten?" Misschien kan Jeanne de draad weer oppikken nu, en weer met haar Bert praten. Wie weet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234