Woensdag 01/12/2021

Mode

Graatmager ideaal, niemand die er echt iets aan doet

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Veel modellen zijn akelig dun. Waarom negeert de modewereld de roep om verandering?

Modeontwerpers van Parijs tot Japan bedenken elk seizoen de vreemdste dingen: rode suikerspinkapsels, verenpakjes, gedeconstrueerde avondjurken. Hussein Chalayan toonde onlangs in water oplosbare jassen. Maar in een wereld waar vernieuwing de drijvende kracht is, wordt gek genoeg krampachtig vastgehouden aan een ding: het ultradunne lichaam als ideaal.

Het is high fashion om laatdunkend te doen over mensen die niet zomaar willen aannemen dat dunheid er nu eenmaal bij hoort, ondanks breed gedeelde bezorgdheid om de gezondheid van modellen en hun toekijkers. 'Niemand ziet graag ronde vrouwen op de catwalk', zei Chanel-icoon Karl Lagerfeld twee jaar geleden in het Franse praatprogramma Le Grand 8.

Dun is de norm, zo leren ook modellenprogramma's op tv hun jonge kijkers. Agent Paul Fisher griste in I Can Make You A Supermodel nog tijdens het casten een pistolet kaas onder een modellenneus vandaan. 'Die krijg je niet. Dat is brood.' De verantwoordelijkheid ligt bovendien altijd bij een ander. Diezelfde Fisher, tegen een jong slank meisje met iets bredere heupen: 'Ik zou je zo boeken, maar ja, de modewereld is er nog niet klaar voor.'

Het ter discussie stellen van de gezondheidsaspecten wordt vaak zuchtend afgedaan als de onwetendheid van jaloerse dikke buitenstaanders. Of in Lagerfelds woorden: 'fat mummies'. Modellen moeten zo dun zijn opdat ze de aandacht minder van de kleding afleiden, meent men - alsof een gezonde Body Mass Index je direct tot Jabba the Hutt maakt. Of er wordt aangevoerd dat ze gewoon van natura zo dun zijn. Dat zal inderdaad soms zo zijn - hoe jonger, hoe aannemelijker. Maar om je ook als twintiger nog te kunnen meten met een meisje van 14 (zo jong was de Nederlandse Roos Abels toen ze vorig jaar de catwalk van Prada betrad) is over het algemeen echt meer nodig dan een paar lesjes pilates. Of beter gezegd: minder.

Zelf studeerde ik zes jaar geleden af als modeontwerper aan de kunstacademie in Arnhem. Opmerkelijk is dat studenten over het algemeen dunner zijn als ze afstuderen dan wanneer ze beginnen. Die dwingende norm houdt niet op bij de catwalks en bladen maar sijpelt door naar alle uithoeken van de modewereld. Als we met een groepje gingen lunchen, was het geen uitzondering dat iedereen toch maar alleen thee bestelde, onder het doen van uitspraken als: 'Ik vond haar mooier toen ze nog heel erg anorexia had', 'Koffie verkeerd is echt kil-ling!' of 'Ik vind Beyoncé véél te dik geworden'.

Hoewel we niet geacht werden om de kleren die we ontwierpen zelf te passen en van slechts een enkeling het vermoeden bestond dat ze daadwerkelijk een eetstoornis ontwikkelde, was een verstoord eetpatroon en een obsessieve preoccupatie met dun zijn vanaf het betreden van dat rare wereldje bij velen aanwezig. Dat doet de druk van de omgeving en is de invloed van beelden die zo graag weggewuifd wordt.

De houding van de modewereld is zo halsstarrig dat pogingen tot verbetering van bovenaf moeten komen. In het Verenigd Koninkrijk verbood de Advertising Standards Authority deze zomer een advertentie van Saint Laurent, een Frans modehuis met een opvallende voorkeur voor extreem dunne mannen en vrouwen. De foto toont de Nederlandse Kiki Willems liggend op de grond. Doordat haar zwarte kleding wegvalt in de donkergrijze vloerbedekking, ligt de nadruk op haar blote ribbenkas en lange dunne benen, die door schaduwwerking aan beide kanten nog dunner lijken. Ook het feit dat haar knieën en dijen op de foto optisch ongeveer even dik zijn, deed de reclamewaakhond besluiten dat ze ongezond ondergewicht lijkt te hebben en dat de advertentie daarom onverantwoord is.

Afspraken

In Spanje, Israël en Italië werden al afspraken gemaakt over een minimale BMI, en ook in Frankrijk, nog altijd het epicentrum van de mode, nam het parlement in april een wet aan om de gezondheid van de vaak piepjonge modellen te waarborgen. Wie daar als model wil werken, moet voortaan aan kunnen tonen dat ze een BMI van minimaal 18 heeft. Hoewel dat ene cijfertje natuurlijk niet alles zegt, kwalificeert de Wereldgezondheidsorganisatie een BMI van onder de 18,5 als ondergewicht. Franse modellenbureaus en modehuizen die zich niet aan de regels houden, riskeren een boete van 75 duizend euro of zes maanden gevangenisstraf.

De maatregel oogstte veel lof uit de gezondheidshoek, maar de modehuizen hielden zich weer eens stil. Het Nederlandse modellenbureau Paparazzi zei destijds in een reactie tegen de Volkskrant dat het probleem met deze maatregel bij de modellen wordt gelegd, terwijl juist de modehuizen hun verantwoordelijkheid zouden moeten nemen. Isabelle Saint-Felix, voorzitter van de Franse bond van modellenbureaus, stelde dat een te lage BMI niet het enige criterium voor anorexia is. Ze noemde het bovendien naïef om te denken dat de ziekte verdwijnt als modellen minder dun zijn.

Nee, uw tienerdochters krijgen puur van het kijken naar dunne modellen geen anorexia. Daar is veel meer voor nodig, zoals genetische aanleg, een verstoord zelfbeeld en verschillende psychische factoren. 'Het is te kort door de bocht om te zeggen dat dunne modellen anorexia nervosa veroorzaken, maar zulke externe invloeden kunnen de sociale druk wel verhogen', stelt Hans Wijbrand Hoek, hoogleraar psychiatrie aan de Rijksuniversiteit Groningen en psychiater bij de afdeling eetstoornissen van PsyQ in Den Haag.

Uit een grootschalig onderzoek van Hoek naar eetstoornissen op Curaçao, waar over het algemeen een wat voller lichaam als aantrekkelijk wordt gezien, bleek bijvoorbeeld dat er onder de creoolse bevolking, zo'n 80 procent van alle inwoners, geen anorexia voorkwam. Bij de 7 procent blanke inwoners en de 13 procent met een gemengde afkomst was het aantal gevallen vergelijkbaar met dat in Nederland en de Verenigde Staten. Hoeks collega Anne E. Becker van Harvard concludeerde na onderzoek op Fiji dat eetstoornissen daar pas ontstonden na introductie van de televisie, met al zijn slanke westerse soapactrices en verleidelijke reclames.

Een verboden advertentie van het modemerk Yves Saint Laurent met het Nederlandse model Kiki Willems Beeld Yves Saint Laurent
Een verboden advertentie van het modemerk Yves Saint Laurent met het Nederlandse model Kiki WillemsBeeld Yves Saint Laurent

Gezondheidsrisico's

En hoe zit het eigenlijk met de gezondheidsrisico's van de modellen zelf? 'Het staat buiten kijf dat er binnen die beroepsgroep relatief meer vrouwen met eetstoornissen zijn dan daarbuiten. Ik heb ook een aantal modellen onder behandeling gehad bij wie dat speelde.' Hoek is daarom blij met de Franse wet. 'Bij een 15-jarig meisje in een groeispurt kan een BMI van 18 nog wel, maar voor een volwassen vrouw is 18,5 echt de ondergrens. Er zullen vrouwen met een BMI van 17,5 zijn die nog menstrueren, maar die zijn eerder een uitzondering.'

Heel soms klinken er voorzichtige tegengeluiden uit het wereldje. Zoals dat van het Nederlandse model Kim Noorda, die voor de Amerikaanse Vogue een dagboek bijhield over haar eetstoornis. 'Als een model niet dun genoeg is tijdens het showseizoen, zeggen mensen tegen haar: O, wat zie je er goed uit, zo gezond!' schreef ze. 'De bureaus raden haar dan aan om gewicht te verliezen.' Gezond is, kortom, synoniem voor 'te dik'.

De Canadese Coco Rocha, nog zo'n uitzondering, schreef zes jaar geleden op haar blog dat ze hoopte dat het riskante gewichtsverlies jonge meisjes op een dag bespaard zal blijven. Voormalig supermodel Cindy Crawford zei tegen The Edit dat ze zich zorgen maakte om haar 14-jarige dochter Kaia, ook model, vanwege het dunne lichaamsideaal. Cara Delevingne, tegenwoordig vooral actrice, vertelde onlangs aan The London Times dat ze wilde stoppen met modellenwerk omdat ze zichzelf en haar lichaam steeds meer begon te haten - en dat terwijl er geen model is dat de laatste jaren zo aanbeden werd als zij, met een immens leger tienerkloontjes als resultaat.

Ondanks deze geluiden is de modewereld vrij succesvol gebleken in het negeren van de roep om verandering. Je zou het de vicieuze cirkel van maat 0 kunnen noemen. Het zijn vooral de stylisten, casting directors en artistieke directies van modehuizen die het lichaamsideaal bepalen. Zij kiezen de modellen voor advertenties en shows. Modellenbureaus voldoen simpelweg aan de vraag door meisjes aan te bieden die de juiste maten hebben. En de modejournalistiek? Daar is over het algemeen weinig ruimte voor kritische geluiden. Honderden pagina's met reclame is niet uitzonderlijk voor een modeblad van naam, en die adverteerders wil men niet al te hard voor het hoofd stoten. En dan bestaat er ook nog het risico om niet langer welkom te zijn bij de belangrijkste shows.

Maar toch. Er zíjn lichtpuntjes: Sarah Mower van Vogue vroeg zich na de laatste Saint Laurent-show openlijk af wanneer ontwerpers zich eindelijk gingen realiseren dat jonge vrouwen tegenwoordig liever naar vrouwen kijken waar ze zich mee kunnen identificeren.

Op internet en in de reguliere media worden plus-size modellen, een term die overigens steeds meer weerstand oproept, alom bewierookt. Anders dan Karl Lagerfeld stelde, lijkt er juist ontzettend veel animo voor meer diversiteit in de mode. Dankzij Instagram, waar ook voluptueuze modellen als Tess Holiday een miljoenenpubliek weten te verwerven, wordt schoonheid steeds democratischer gekozen. De kijker heeft een stem gekregen.

Gigi Hadid Beeld GETTY
Gigi HadidBeeld GETTY

Vrouwelijke vormen

Een van de modellen van het moment, de Californische Gigi Hadid, is een opvallende verschijning naast haar ultradunne collega's. Ze werd bekend door de realityserie The Real Housewives of Beverly Hills waarin haar Nederlandse moeder Yolanda Foster een van de twaalf huisvrouwen is. Hoewel Hadid, een voormalig volleybalster, nog steeds prachtig rank en slank is, kwamen haar vrouwelijke vormen haar op kritiek te staan. Eerst van modellenbureaus die haar vertelden een heleboel af te vallen of gedoemd te zijn tot mannenbladen als Sports Illustrated, daarna van anonieme haters.

Op Instagram postte ze pas een reactie daarop. 'Ik vertegenwoordig een lichaamstype dat voorheen niet geaccepteerd werd in high fashion. Ja, ik heb tieten, spieren, ik heb een kont, ik heb dijen,' schreef ze. 'Als ontwerpers me in hun show willen, ben ik erbij. Willen ze me niet, dan niet.'

Is er nu echt een Nederlands-Amerikaanse 20-jarige nodig om in Parijs het tij te doen keren? Op een feest ter ere van Gigi's vertrek naar New York, in het vierde seizoen van de realityserie, staat een enorme taart waar niemand van eet. Het aspirant model wil een stukje maar haar moeder kijkt aarzelend, begint over haar dieet en stelt voor om allebei een dobbelsteentje af te snijden. Terwijl moeder Yolanda een miezerig likje neemt, kauwt Gigi lachend een groot stuk weg. Dan loopt ze de kamer uit, richting een grootse carrière op de belangrijkste catwalks ter wereld, zelfs die van de koppige Karl, en zegt met volle mond: 'Zo lekker!'

Lisa Bouyeure (30) studeerde in 2009 af als modeontwerper aan ArtEZ. Daarna deed ze de studies neerlandistiek en literatuurwetenschappen. Ze werkt als freelance journalist.

Heroin chic: Calvin klein begon

Het extreem dunne vrouwbeeld is terug te leiden naar een advertentie van Calvin Klein uit 1993, met een jonge Kate Moss in onderbroek. De nieuwe generatie modellen werd vanwege uiterlijke gelijkenissen met drugsverslaafden - graatmager, holle ogen, geprononceerde jukbeenderen - heroin chic gedoopt. Veelzeggend: twintig jaar later zijn ultradunne modellen zo de norm dat ze geen speciale naam behoeven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234