Woensdag 26/02/2020

Graaien voor gevorderden

Diplomaten zijn altijd heel diplomatisch, behalve als het over hun geld gaat. Waarom betalen ze in het tankstation maar een derde van de prijs? Waarom 21 procent korting op elk pak, elke tablet of elk flesje parfum? Het bredere plaatje achter de heisa rond oplichter Marc Stockbroekx.

Na 44 jaar kwam in de zomer van 2015 een einde aan het levenswerk van Marcel Lascar. Ooit begonnen met zo goed als niets, had de Brusselse juwelenontwerper zich opgewerkt tot de allergrootste. Een fonkelende etalage vol parelsnoeren en Cartier-uurwerken aan het Brusselse Louizaplein. Exorbitante luxe. Nu sprak de handelsrechtbank het faillissement uit.

In 2010 was ene Eric Van de Weghe in de winkel opgedoken, een beroepsritselaar en rechterhand van de Russische miljardair Soelejman Kerimov, de man voor wie André Flahaut ooit een militair vliegtuig opvorderde omdat hij met z'n Ferrari was gecrasht in Nice. Kerimov was verrukt door wat hij allemaal zag blinken in de etalage van Lascar. Dus Eric Van de Weghe kocht. En kocht. Cartier-horloges, vooral. Voor Russische, Oekraïense en andere diplomaten in Brussel. Op de facturen werden consequent namen van diplomaten en ambassades ingevuld.

Diplomaten betalen geen btw. Al wat de zonen van de juwelier na de verkoop van een zoveelste Cartier moesten doen, was een attest van vrijstelling opsturen naar de FOD Financiën. Die stortte dan achteraf de btw terug. 21 procent op een Cartier Ballon Bleu 40 White Gold, dat is direct 6.000 euro.

Maar de attesten waren vals, zo ontdekte onderzoeksrechter Michel Claise. De zonen konden dan wel zeggen dat zij niet de gewoonte hadden hun clientèle te beschuldigen van leugens, ze hadden de attesten wel opgestuurd en btw geïnd. "In 2010 bedroeg het gerealiseerde zakencijfer in de zogenaamde handel met de ambassades rond de 80 procent van hun totale zakencijfer", aldus het Brusselse parket.

Een miljoenenfraude.

69.000 begunstigden

Een diplomaat van een Afrikaans land gaf ooit de btw-vrije aankoop van 600 Adidas-trainingspakken aan "voor persoonlijk gebruik". In 2005 gaf een Nederlandse oplichter een asielzoeker de papieren identiteit van een bediende bij de NAVO die voor honderdduizenden euro's taksvrije elektronica inkocht.

Er zijn tientallen van die verhalen, groot en klein. De btw-vrijstelling voor diplomaten is de ultieme fetisj van elke oplichter.

Je zou op z'n minst verwachten dat er ooit een poging is ondernomen om het bredere plaatje te zien. Hoeveel diplomaten shoppen er in België taksvrij? Wat kost ons dat? Met de Europese instellingen, de NAVO, het commandocentrum Shape en daaromheen een kluwen van permanente vertegenwoordigingen en delegaties is er geen stad in de wereld met zoveel diplomaten als Brussel. Er rijden nu al 5.526 auto's rond met cd-nummerplaten, maar niet elke diplomaat heeft er een. Volgens de recentste schatting zijn ze nu met ongeveer 7.000.

Kinderen en wederhelften niet meegerekend.

Ook die mogen taksvrij shoppen. En ook naaste medewerkers.

In een gesprek met deze krant lichtte toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders in 2013 voor het eerst een tipje van de sluier over het reële aantal. Hij zei: "Vandaag kunnen 69.000 diplomaten, hun medewerkers en werknemers in ons land 10.000 sigaretten per jaar belastingvrij kopen."

Stel je voor: 10.000 sigaretten per jaar, zijnde meer dan een pakje per dag aan 2 euro per al of niet roker. Zou er misschien niet heel af en toe iemand zijn geweest, een diplomatenzoon of zo, die een paar van die sloffen met winst doorverkocht?

Schemerzone

Tabakswaren en alcohol zijn in 2014 van de lijst gehaald. Het Staatsblad lijstte op 19 juli op wat diplomaten en aanverwanten wél nog allemaal taksvrij mogen aanschaffen. Tv en audio, wasmachines, koelkasten, multimedia, meubels, alarminstallaties, huishoudartikelen, bureau-artikelen, boeken, tijdschriften.

En verder ook nog gereedschap, tuingerei, vervoersmiddelen, de diensten vanvertalers en tolken,kleren, schoenen, kinderkleren, juwelen horloges, tassen, koffers, cosmetica, brillen, verhuiskosten en advocatenhonoraria. Voor het geval er een betwisting zou ontstaan over een taksvrije aankoop.

De belangstelling bij onze verkozenen voor de materie is niet bepaald groot te noemen. De luttele parlementaire vragen die je erover kunt terugvinden, zijn er eentje van de jonge Yves Leterme, eind jaren 90, en recenter een hele serie van Barbara Pas. De jonge politica van Vlaams Belang lijkt een lichte obsessie te hebben ontwikkeld voor diplomatieke btw-vrijstelling, maar wordt altijd weer met een kluitje in het riet gestuurd. De minister van Buitenlandse Zaken verwijst door naar die van Financiën en vice versa.

Als Pas aan het eind van de rit toch iets als een antwoord krijgt, eindigt dat steevast met dit dubbele, lichtjes paternalistische zinnetje: 'Men kan deze vrijstelling niet beschouwen als een kost voor de schatkist, omdat de vrijstellingen gebaseerd zijn op wederkerigheid: indien België dergelijke vrijstellingen op zijn grondgebied zou weigeren, dan zou ons land zelf belastingen en taksen moeten betalen in alle landen waar Belgische diplomaten op post zijn. Dit zou een belangrijke uitgave voor de schatkist betekenen.'

Juist. Als wij hen btw zouden doen betalen, dan zij ook ons. Alleen: zij zijn volgens Didier Reynders met 69.000, en stijgend. Het aantal Belgen op diplomatieke buitenlandse posten voor Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking samen bedraagt 469. En dat aantal is jaar na jaar dalend.

Forse stijging

Cijfers over het jaarlijkse aantal transacties blijken er na contactname met het kabinet van minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) wel degelijk te zijn, ook al zijn ze nogal vaag. Rubriek 1.1.13 in het jaarverslag van Financiën lijst ze op voor de periode 2012-2014, de jaren waarin tabak en alcohol uit de lijst werden gehaald. Dat heeft blijkbaar kortstondig z'n effect gehad. Het totale aantal gevalideerde aankopen daalt van 230.428 in 2012 naar 180.214 in 2013, maar stijgt dan plots weer naar 244.094 in 2014.

Het totale bedrag aan btw-vrije aankopen gaat van 180,7 miljoen euro in 2012 naar 242 miljoen in 2013 en verder naar 291,3 miljoen euro in 2014.

Vermoedelijk komt dat door een wijziging die in 2012 stilletjes werd doorgevoerd. Het minimumbedrag voor vrijstelling voor "persoonlijke aankopen" werd toen verlaagd van 247,89 naar 50 euro. "Dat heeft een lawine van kasticketjes veroorzaakt", zegt een bron bij een van de drie providers die er namens Financiën op toezien dat alles correct verloopt. "Vroeger had je een beperkt aantal kledingzaken, juweliers en handtassenzaken die vertrouwd waren met het systeem. Sinds die nieuwe regel komen de bonnetjes van overal: van bij de C&A, de Fnac, de Ikea."

Het kabinet-Van Overtveldt liet onlangs een monitoring uitvoeren van het systeem. In een advies van de Inspectie van Financiën van 5 mei bleek daaruit "...een hoog bedrag voor gewone doordeweekse aankopen, waardoor een deel van de terug te geven btw ten onrechte wordt gerecupereerd. Meer bepaald worden vaak verzamelfacturen uitgereikt op basis van anonieme kastickets waardoor het minimumfactuurbedrag wordt bereikt."

Fraude met kasticketjes dus, om iedere keer aan 50 euro te geraken.

"Voor de fiscale administratie zijn er in dit land drie no-gozones", zegt Karel Anthonissen, gewestelijk directeur bij de Bijzondere Belastinginspectie in Gent. "De grote banken, daar geraak je als fiscaal ambtenaar onmogelijk bij. Op de financiële circuits van salafisten in Molenbeek krijg je ook nooit enig zicht. En ten derde is er de diplomatie."

Verdrag van Wenen

Telkens als iemand hardop de vraag stelt waarom diplomaten zonodig moeten worden vrijgesteld van btw, luidt het antwoord: het Verdrag van Wenen uit 1963. Dat regelde mondiaal de privileges van diplomaten in een wereld die er een tikkeltje anders uitzag dan vandaag.

Karel Anthonissen: "De logica achter btw-vrij shoppen voor diplomaten is dezelfde als bij export. Als je goederen koopt om die te exporteren, zoals op een luchthaven buiten de Europese Unie, consumeer je die per definitie niet ter plekke en hoef je er dus geen consumptiebelasting op te betalen. De diplomaat heeft een extraterritoriaal statuut, en dus is elke aankoop die hij doet een vorm van export. Ik vind die logica niet meer van deze tijd. In de hele Europese Unie zijn douanes afgeschaft, de handel is vrij. Hoe kun je een particuliere aankoop door de Nederlandse ambassadeur in Brussel nog beschouwen als export?"

Diplomaten zijn zeer gehecht aan hun Verdrag van Wenen. Belgische diplomaten in Londen hebben al voor een half miljoen euro boetes opgestapeld, omdat ze principieel weigeren om de jaarlijkse 95 pond congestietaks te betalen die elke andere gemotoriseerde Londenaar sinds 2003 braafjes neertelt.

U en ik betaalden een jaar geleden 1,329 euro voor 1 liter Euro95 super. Daarin zat 0,614 euro aan accijnzen en met 21 procent btw kwam daar nog eens 0,231 euro bij. De diplomaat betaalde 0,484 euro per liter. Dankzij een parlementaire vraag van - alweer - Barbara Pas weten we dat er vorig jaar in België 7.256.968,25 liter taksvrij is getankt. Genoeg om ongeveer 3.500 keer de omtrek van de aarde af te rijden, als die helemaal was geasfalteerd.

Zelfs al deel je 7,2 miljoen liter brandstof door 5.526 cd-nummerplaten, blijft de nogal stellige indruk bestaan dat het niet iedere keer een diplomaat was die in het tankstation de stang vasthield.

Kasticketjes graaien

Er wordt gefraudeerd en geen klein beetje, erkent ook het kabinet-Van Overtveldt.

Woordvoerder Ferry Comhair: "Kassatickets zijn in de regel anoniem. Er zijn aanwijzingen dat in het verleden soms kassatickets werden verzameld tot uit de vuilnisbakken van winkelcentra om ze te bundelen tot een verzamelfactuur."

Vandaar dus dat nieuwe digitale verificatiesysteem dat, hoe goed het ook was bedoeld, Van Overtveldt vorige week in de problemen bracht.

Naast twee providers met een lange staat van dienst, Red All en Forax, kwam er een derde speler bij: Diplomatic Card Service Belgium (DCS). Het bedrijf van de Brasschaatse beroepsoplichter en voormalig lokaal N-VA-bestuurslid Marc Stockbroekx.

De drie providers ontwikkelden elk een eigen digitaal pasje. Geen schoendozen vol kastickets meer, maar een digitale afrekening. Het kabinet-Van Overtveldt maakt zich sterk dat alvast een aanzienlijk deel van de fraude zal worden weggewerkt. In z'n advies erkent de Inspectie van Financiën dat "het misbruik zal verminderen, maar (het) betwijfelt dat deze vorm van fraude hiermee volledig zal worden uitgesloten".

Marc Stockbroekx

Is het wel slim om fraudebestrijding uit te besteden aan een fraudeur?

Marc Stockbroekx heeft volgens kredietadviseur Graydon 18 faillissementen achter z'n naam staan, en veroordelingen voor valsheid in geschrifte, verduistering en misbruik van vertrouwen door twee oudjes van hun kasbons en obligaties te beroven. De nabestaanden van een van hen kregen van de rechtbank 500.000 euro toegewezen, maar zijn villa in Brasschaat staat op een buitenlandse vennootschap. In eigen land heeft de man zich onvermogend laten verklaren.

Strikt genomen had DCS van Financiën nooit een machtiging mogen krijgen als provider. Artikel F van de nieuwe procedure zegt: 'De aandeelhouders mogen geen strafrechtelijke veroordeling en/of een beroepsverbod hebben opgelopen, of betrokken zijn in een faillissements- of insolventieprocedure.'

Die passage, toegevoegd door het kabinet-Van Overtveldt, lijkt erop te wijzen dat het figuren als Stockbroekx absoluut wilde weren, maar insiders bij Financiën zijn niet helemaal overtuigd. Een mail aan de drie kandidaat-providers, gedateerd op 19 oktober 2016 en met in bijlage de finale ontwerpteksten, laat zien hoe alles rond die tijd op rolletjes lijkt te lopen. Een kabinetsadviseur schrijft: 'Er wordt thans voorzien dat de regeling van kracht zou gaan op 1 februari 2017.'

Dat was de bedoeling, maar daarna gebeurde er maandenlang helemaal niks.

Of toch. Op 27 februari 2017 benoemde Stockbroekx, gewaarschuwd over artikel F, zijn zoon Sander (27) tot nieuwe zaakvoerder. Et voilà, zijn bedrijf was in orde met de nakende nieuwe regels. Strikt juridisch kon niet meer worden gesteld dat Marc Stockbroeckx nog iets te maken heeft met DCS, ook al prijkt hij op de website van het Britse filiaal Diplomatic Card Service UK op de foto als 'founder & ceo'.

Iemand bij een van de rivaliserende providers zucht aan de telefoon: "Iedereen dénkt dat met deze business een smak geld te verdienen is. Dat is niet zo. De nieuwe regeling voorziet dat je de klant, de diplomaat dus, twee formules aanbiedt. In de ene formule, betalend, wordt de btw-korting direct verrekend. De andere formule is gratis en maakt dat de klant zoals in het oude systeem iets langer op z'n centen moet wachten. Wij merken dat de meesten voor die laatste formule kiezen. Deze mensen zijn het gewoon om onkosten in te dienen en rustig op terugbetaling te wachten. Waarom zouden ze betalen?"

"Je kúnt met deze business geld verdienen. Veel geld zelfs. Hoe? Ha, door transacties te vertragen, geld op te potten en weg te sluizen, waarna je je bedrijf failliet laat gaan. Zoals een niet nader te benoemen individu uit Brasschaat al een paar keer heeft gedaan."

Het gebeurde in 2003 met de Antwerpse nv Belgian International Suppliers, waarmee Stockbroekx zich toen toelegde op onder meer taksvrije sigaretten en sterke drank. Passief: 6,2 miljoen euro. En ook al gaat rond deze tijd alweer een bedrijf van Stockbroekx overkop, deze keer in het Franse Dieppe, met een put van ruim 2 miljoen euro, maakt het kabinet-Van Overtveldt zich sterk dat zoiets niet kan en niet zal gebeuren: "Er zijn in de nieuwe regeling termijnen voor de terugstorting van de btw vastgelegd. We hebben werkelijk élke anomalie proberen uit te sluiten. Bovendien hebben we nu de mogelijkheid om de machtiging op elk moment in te trekken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234