Dinsdag 06/12/2022

Graaien is goddelijk

Satirisch misdaadverhaal van Philip Kerr

Thriller, historische roman, sciencefiction? De Brit Philip Kerr (49) bewijst al een kleine twintig jaar dat hij alle genres perfect aankan. Nu ook weer met Gijzeling op krediet, een thriller met een ironische en kritische kijk op de beurswereld.

Philip Kerr

Gijzeling op krediet

Oorspronkelijke titel: Leverage

Vertaald door Bob Snoijink

BZTTôH, 's-Gravenhage, 312 p., 18,50 euro.

Philip Kerr die nu meer in de Verenigde Staten leeft dan in Groot-Brittannië, begon zijn carrière als schrijver met een prachtige trilogie rond de Berlijnse privé-detective en gewezen politieman Bernie Gunther. We volgen hem in de periode tussen 1936 en 1947, vanaf de voorbereidingen voor de Olympische Spelen tot de bezetting door de Russen. De cynische maar niet afgestompte Bernie krijgt aanvankelijk de opdracht verdwenen joden op te sporen die uiteindelijk toch vermoord zullen worden door de nazi's. De drie delen (March Violets, The Pale Criminal en The German Requiem, samengebracht in het Nederlands als De Berlijnse trilogie (Meulenhoff) kunnen vergeleken worden met het beste werk van Len Deighton en John Le Carré. Het debuut zorgde ervoor dat Kerr fulltime schrijver werd en zijn werk in de reclame - bij Saatchi &Saatchi - aan een haakje kon hangen. Hoewel hij overal lovende recensies kreeg, liet hij zich niet verleiden zijn succesrijke personage een lang leven te laten leiden en een formuleschrijver te worden. Zijn vierde boek A Philosophical Investigation (Een concept voor moord), werd een sciencefictionachtig verhaal dat in 2013 speelt en wat trekken heeft van Orwells 1984. Het draait rond een computerprogramma waarmee de Britse overheid de mogelijkheid krijgt potentiële seriemoordenaars in kaart te brengen. Een man die ook de genen van een serial killer heeft, geraakt binnen in het programma en besluit de wereld vooruit te helpen door de anderen op het lijstje te vermoorden. Jaar na jaar volgden nieuwe romans zoals Dead Meat (Zwart vlees ook vertaald als Groesjko) over corruptie en vleeszwendel in Sint-Petersburg, Gridiron (Het gebouw) waarin de hoofdpersoon een intelligent gebouw is en Kerr zijn afkeer toont voor moderne architectuur, Esau (de titel bleef in de vertaling) dat voor een groot gedeelte in de Himalaya speelt. Romans waaruit blijkt dat Kerr niet alleen een originele plot kan verzinnen, maar ook nog het verhaal strak in de hand houdt en naast een knap tijdsbeeld ook nog boeiende personages kan tekenen. Wat teleurstellend is dat Kerr niet altijd meer vertaald wordt in het Nederlands. Dat was bijvoorbeeld het geval met Dark Matter, een historische thriller met Isaac Newton in de hoofdrol, de Engelse wetenschapper uit de zeventiende eeuw die ons met zijn appel de wetten van de zwaartekracht leerde kennen. Maar de geleerde had ook een job die hem minder beroemd maakte: hij was van 1696 tot 1727 baas van de Engelse Koninklijke Munt. En het is dat aspect van Isaac Newton dat Philip Kerr in zijn roman belicht. Hier en daar zijn in Kerrs boeken wat trekjes van Chandler te merken en Ruth Rendell noemde hem zelfs een "Chandler-versie van Toergenjev". Maar om de grote dosis vaak ingehouden humor mag je gerust ook aan Gogol denken.

Parodie en satire vormen het hoofdelement in Gijzeling op krediet (Leverage), de jongste roman van Kerr. De originele titel verwijst naar een beursterm en geld staat in deze thriller dan ook meer dan centraal. Maar toch: "Het enige probleem dat geld oplost is geldgebrek. De rest blijft min of meer hetzelfde", laat een van de personages horen. Wel iemand die schatrijk is. Het verhaal begint in een restaurant in New York waar kok en eigenares Eve haar man met een serveerster betrapt. Van zijn avontuurtjes heeft ze wel een vermoeden, maar laat het nu net de lelijkste meid zijn die ze kent en die ze precies daarom heeft aangeworven. Ex-marinier Eve geraakt betrokken bij een vechtpartij en mishandelt een paar agenten die orde op zaken trachten te stellen. Resultaat: ze krijgt een paar maanden cel en is even beroemd. Zo wordt ze opgemerkt door Bob Clarenco, die Eve na haar vrijlating benadert. Bob is ooit schatrijk geweest, nu is hij gewoon rijk. Door de IT-crash op de beurs heeft hij een groot deel van zijn fortuin verloren en hij wil wraak nemen. Hij vertelt Eve, die echt aan de grond zit en intussen is gescheiden, wat hij van plan is. Niets meer of minder dan de 21 rijkste Amerikanen, de eredivisie van de Forbes-400, gijzelen. De bedrijven zullen het wel overleven, maar de beurzen, van Tokio via Hong Kong tot Londen en New York zullen enorme koersdalingen te zien geven. En daar is het Bob om te doen. Voor Eve heeft hij een miljoen in het vooruitzicht. Als ex-marinier weet ze van wanten en als kok kan ze een cateringploeg leiden. Dat is allemaal nodig als de 21 miljardairs bij elkaar komen in het versterkte landgoed van Cal Wallenberg. Bob belooft Eve wel dat er geen geweld zal worden gebruikt. Wat volgt is het knotsgekke soms ontroerende verhaal van een groep gijzelaars en gijzelnemers met als achtergrond het besef dat graaien goddelijk is. Achter de humor en de ironie steken harde waarheden die zowel door een paar miljardairs als door de prachtig geschilderde figuur van politieman Tom Zander worden geuit. Tom is belast met de onderhandelingen tijdens de gijzeling. Als zijn opdracht lukt, zal zijn kleine belegging die hij nodig heeft om met pensioen te gaan, allicht waardeloos zijn geworden. En hij vervloekt alle auteurs van boekjes met beleggingsadvies waarvan zij alleen rijker worden. Vooral dat van de tv-presentatrice die over de gijzeling verslag uitbrengt: Greed is Godly. Kerr schrijft geestig en boeiend en vooral weet hij zijn maffe parodie vol sprankelende dialogen en fantasierijke wendingen ook nog spannend te houden. Ja, hier en daar komt hij wat moraliserend over. Maar dat is eigen aan satire en ik neem het er graag bij.

Fred Braeckman

Kerr weet zijn maffe parodie vol sprankelende dialogen en fantasierijke wendingen ook nog spannend te houden

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234