Dinsdag 22/09/2020

Interview

Gouden Palm-winnaar Ruben Östlund: "Er wordt heel veel slechte kunst gemaakt"

Ruben Östlund.Beeld rv

Weinig filmmakers die met een scherpere blik naar de mens kijken dan Ruben Östlund. De Zweed zag enkele jaren geleden nog een Oscarnominatie aan zijn neus voorbijgaan, maar won dit jaar de Gouden Palm met The Square, een maffe film die de draak steekt met de kunstwereld.

Marketing: voor de meeste kunstenaars is het een vies woord. Vloeken in de kerk. Niet voor Ruben Östlund, arthouseregisseur en sinds mei dit jaar trotse bezitter van een Gouden Palm. Hij sleurt het beeldje mee naar elke première waar hij The Square mag komen voorstellen.

De film speelt zich af in de wereld van de hedendaagse kunst: een milieu dat de gemiddelde bioscoopganger wellicht maar matig kan boeien. Maar Östlund is naast een intelligent cineast ook een geboren verkoper: hij bezaait zijn film met spectaculaire scènes en shots die de aandacht trekken. Neem nu het posterbeeld van de gespierde man die in blote bast op een tafel staat, omringd door nette mensen in pak. Allerminst een sleutelscène in de film, maar wel een bijzonder intrigerend plaatje dat je zin geeft om de film te zien. 

En laat dat nu ook een van de (vele) thema’s van The Square zijn: hoe breng je kunst aan de man – en waar liggen de grenzen van de goede smaak?

Bent u erg bezig met de marketing van uw eigen films?

Östlund: “Steeds meer. Dat moet ook, vind ik. Als je vindt dat je iets belangrijks te vertellen hebt, dan moet je zoveel mogelijk media-aandacht zien te vergaren. Vandaar ook die scènes in de film waar twee vlotte pr-jongens een viraal filmpje willen maken om een nieuw kunstwerk te promoten. Veel mensen denken dat ik die kerels uitlach, maar eigenlijk vind ik dat ze gelijk hebben." (lacht)

Niet toevallig maakte u ter promotie van uw vorige film Force Majeure een virale video waarin u helemaal door het lint ging. Opgezet spel, toch?

“Ja, of toch deels. Het zat zo: Force Majeure stond op de shortlist voor de Oscar voor de beste niet-Engelstalige film, en iedereen was er zeker van dat we die nominatie niet konden mislopen. Ook ik. (lacht) Daarom filmden we onszelf tijdens de aankondiging. Maar toen bleek plots dat Force Majeure toch niet genomineerd was. 

"Nadat we de eerste teleurstelling verwerkt hadden, beslisten we dan maar om een fictief einde aan dat filmpje te breien, waar ik zogezegd hysterisch ga wenen op de gang en mijn kleren wil uittrekken van woede. (lacht) Dat leverde een goede titel op: 'Swedish director freaks out when he misses out on Oscar nomination'. Het filmpje is de wereld rondgegaan.”

In The Square steekt u de draak met hedendaagse kunst. Wat stoort u daar zo aan?

“Goede hedendaagse kunst bestaat natuurlijk wel, maar er wordt ook heel veel slechte gemaakt. Dat heb ik nog maar eens vastgesteld toen ik research deed voor deze film. Ik ben naar musea over de hele wereld gegaan: in de VS, Madrid, Parijs... En altijd zie je wel een witte kubus of iets gelijkaardigs opduiken, met aan de muur een tekst in neonletters, en op de grond wat hoopjes kiezels. Dat soort dingen prikkelt mij niet, het roept geen vragen op. Het is gewoon een soort ritueel dat zich telkens opnieuw herhaalt.”

The Square draait om een conceptueel kunstwerk: een vierkant op de grond, waarbinnen mensen beloven om voor elkaar te zorgen en elkaar te vertrouwen. Voor alle duidelijkheid: daar lacht u niet mee?

“Nee hoor. Meer zelfs: ik heb die installatie zelf bedacht en uitgevoerd, lang voor er sprake was van deze film. In de Zweedse stad Värnamo bestaat er al meer dan twee jaar zo’n Square, midden op straat. Het idee was om een veilige plek te creëren waar speciale afspraken gelden. Bijvoorbeeld: als je moe bent, dan kun je je zware rugzak gewoon even in The Square gaan zetten terwijl je verder gaat winkelen. Want in The Square wordt niet gestolen. Het is wel degelijk mogelijk om zulke afspraken te maken in de openbare ruimte: kijk naar zebrapaden, kerken of bibliotheken. Daar gelden ook andere regels.”

Uw films zijn steevast studies van menselijk gedrag. Van waar komt die antropologische interesse?

“Mijn ouders waren allebei leraars, en vooral mijn moeder was bijzonder geïnteresseerd in sociologie. Zo liet ze haar achtjarige leerlingen een experiment van psycholoog Solomon Asch uitvoeren, waarbij een kind enkele lijnstukken te zien kreeg, en moest aanwijzen welk het langste was. Daaruit blijkt dat mensen hun eigen oordeel heel snel aanpassen aan dat van de groep – ook als de groep het fout heeft. Ik vond het altijd een beetje erg dat ze haar leerlingen aan die test onderwierp, maar het is me ook heel erg bijgebleven. Dat heeft me zeker in die richting geduwd.”

Vanaf 22/11 in de bioscoop.

Lees hier alvast onze recensie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234