Dinsdag 28/09/2021

Gordon Brown zet een stap opzij

In Groot-Brittannië is politieke geschiedenis geschreven. Ontslagnemend premier Gordon Brown kondigde zijn vertrek als Labourleider aan. In ruil begint Nick Clegg van de Liberaal-Democraten ‘formele coalitiegesprekken’ met Labour. De slaagkansen van Cleggs onderhandelingen met Toryleider David Cameron werden hierdoor veel kleiner.

Britse premier vertrekt als partijleider, Lib Dem-baas Clegg begint ‘formele coalitiegesprekken’ met Labour

Brown beloofde in zijn aankondiging expliciet de hervorming van het kiesstelsel, een Liberaal-Democratische eis waar de Conservatieven (Tory’s) alleen maar de belofte van een referendum over de hervorming tegen inbrengen.

Gordon Brown schreef politieke geschiedenis toen hij gisteren aankondigde dat hij tegen het partijcongres van Labour, in de herfst, een stap opzij zou zetten als Labourleider. Zijn aangekondigd ontslag is een zoenoffer voor de Liberaal-Democraten, die in ruil ‘formele coalitiegesprekken’ willen opstarten over een mogelijke Labour-Lib Dem-coalitie.

“We hebben een parlementair systeem, geen presidentieel systeem, in dit land.” Met deze woorden boorde ontslagnemend premier Gordon Brown gisteren de hoop van Toryleider David Cameron om snel premier te worden de grond in. Omdat geen enkele partij de meerderheid haalde bij de verkiezing van donderdag had Cameron als leider van de grootste partij meteen de sleutel van Downing Street 10 geëist. Cameron begon daarop coalitiegesprekken met de derde partij van het land, de Liberaal-Democraten. Maar de gesprekken tussen de partij van Nick Clegg en de Tory’s verliepen sinds vrijdag moeizaam.

De Lib Dems begonnen daarop parallelle gesprekken te voeren met Labour. Clegg ontmoette zondag en gisteren Brown, buiten Camerons medeweten om. Deze ontmoetingen wierpen vruchten af. “Nick Clegg heeft me geïnformeerd dat, terwijl hij zijn dialoog met de Conservatieven voortzet, hij nu ook ‘formele discussies’ met de Labourpartij wil beginnen”, zei Brown gisteren. “Ik geloof dat het zinvol en in het nationale belang is om daarop positief te antwoorden.” Meteen bevindt Groot-Brittannië zich in een ongeziene situatie. De ‘derde speler’ van de Britse politiek beslist nu elk moment over de koers van het land.

Brown wees Clegg openlijk op de ideologische verbondenheid tussen hun kiezers. “Er is ook een progressieve meerderheid in Groot-Brittannië en ik geloof dat het in het belang zou zijn van het hele land om een progressieve coalitieregering te vormen”, verklaarde hij. “Boven op de economische prioriteiten kan enkel zo’n progressieve regering de eis van de Britse bevolking om politieke en electorale verandering beantwoorden.”

Vervolgens herhaalde hij tegenover Clegg nog eens nadrukkelijk zijn wens om mee te stappen in een van de belangrijkste campagne-eisen van de Lib Dems, een verregaande hervorming van het kiesstelsel. Terwijl nu nog alleen de winnaars van kiesdistricten verkozen worden, en de rest van de stemmen verloren gaat, eisen de Lib Dems al sinds jaar en dag een proportioneel kiessysteem. Brown is bereid om daar meteen toegevingen over te doen. “Onze beloftes over een nieuw kiessysteem voor het Lagerhuis en over de verkiezing van het Hogerhuis (waar nu nog adellijken in zetelen) maken hier duidelijk deel van uit.”

Daarop hield Brown de eer aan zichzelf, conform de campagneverklaringen van Clegg dat een ‘Lab-Lib’-coalitie alleen mogelijk is zonder Brown. “Ik wens niet langer in mijn positie te blijven dan nodig om het pad naar economische groei en snelle vooruitgang van de politieke hervorming te verzekeren. De reden dat we een ‘hung parliament’ hebben is dat geen enkele partij en geen enkele leider in staat was om de volledige steun van het land te winnen. Als leider van mijn partij aanvaard ik dat dat een beoordeling is over mezelf. Daarom vraag ik de Labourpartij een leiderschapsverkiezing te organiseren.” Dat proces moet volgens Brown afgerond worden tegen september. Zelf is hij geen kandidaat en steunt ook niemand anders.

De verraste Conservatieven, die eerder op de dag al te horen kregen dat de Lib Dem-fractie uit het Lagerhuis meer eisen stelde over de kieshervorming, onderwijs- en belastinghervorming, maakten daarop gisteravond een ‘finaal voorstel’ aan Clegg om een referendum te organiseren over het ‘Alternative Vote System’. Met dat meerderheidssysteem worden dezelfde kiesomschrijvingen gebruikt, kan ook maar één parlementslid verkozen worden, maar mogen de kiezers cijfers zetten achter de kandidaten van hun voorkeur. Als een kandidaat met de meeste cijfers ‘1’ achter zijn naam een meerderheid krijgt is hij verkozen, heeft niemand 50 procent dan worden de volgende keuzes verdeeld tot iemand een meerderheid heeft. Labour wil dit systeem meteen invoeren, en belooft daarnaast een referendum over een evenredig kiessysteem (zoals in België bestaat).

Toch vroeg Tory-onderhandelaar William Hague aan Clegg ook te overwegen dat een coalitie met Labour zou betekenen dat er opnieuw “een niet-verkozen premier” aan de macht komt en dat de kieshervorming dan zou worden opgelegd zonder consultatie van de publieke opinie. Hague noemde een akkoord met de Tory’s ook de enige manier voor een “sterke, stabiele regering”, omdat beide partijen een parlementaire meerderheid zouden halen van 76 zetels. De Conservatieven wonnen donderdag de meeste zetels en stemmen bij de verkiezingen, maar slaagden er niet in om een absolute meerderheid te halen. Hierdoor ontstond voor het eerst sinds 1974 een zogeheten ‘hangend parlement’.

Labour zou naast de Liberaal-Democraten ook de stemmen nodig hebben van de Schotse nationalisten (SNP), de Welshe nationalisten van Plaid Cymru, de Groene zetel en de Noord-Ierse SDLP om een werkbare meerderheid te krijgen.

Nick Clegg staat vandaag dus voor de moeilijkste keuze uit zijn politieke loopbaan. Clegg wou gisteren alleen kwijt dat er goede gesprekken waren geweest met de Conservatieven, dat ze nog “geen allesomvattend partnerschapsakkoord bereikten” en dat het de “verantwoordelijkste keuze” is om op dezelfde basis onderhandelingen te openen met Labour.

Een belangrijke overweging voor Clegg wordt zijn achterban, die gisteren bij monde van de parlementsfractie op de rem ging staan toen een Conservatief-Lib Dem-coalitie al nakend leek. Op de trappen van Westminster vroeg Lib Dem-fractiewoordvoerder David Laws “verduidelijking” over thema’s als onderwijsfinanciering, eerlijke belastingen en de kieshervorming. Daarvoor was al uitgelekt dat Clegg zondag en maandag Brown twee keer sprak. Er waren ook geheime gesprekken tussen toponderhandelaren. De Tory’s wisten niets van dit alles.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234