Woensdag 16/06/2021

Gordon Brown en de onzekere Brutus

Brutus hielp Caesar om het leven, maar of de samenzweerders bij Labour in staat zullen zijn om nog voor de verkiezingen een politieke moord te plegen op hun leider, de Britse premier Gordon Brown? ‘Zonder leider en zonder een meesterlijke intrigant maken samenzweerders in Labour geen kans.’

Zullen de Britten in de algemene verkiezingen van deze zomer de kans krijgen om op Gordon Brown te stemmen - of zullen zijn eigen partijgenoten hem tegen die tijd aan de kant hebben gezet? Sinds hij in juni 2007 onder gejuich van zijn collega’s Tony Blair opvolgde, heeft Brown de kiezers nog niet geconfronteerd als leider van Labour en als premier. Hij wil zijn troepen in de vuurlinie aanvoeren, maar zal eerst moeten voorkomen dat zij hem afschieten.De jongste politieke moordpoging heeft het vertrouwen in de omstreden premier en zijn partij geen goed gedaan. Maar ze heeft wel getoond dat Labour voorlopig geen zin heeft in een defenestratie. Dat zou kunnen betekenen dat de meeste Labour-politici vermoeden dat verraad nog minder populair is dan verdeeldheid.Labour blijft zijn leiders gewoonlijk tot lang na hun houdbaarheidsdatum trouw. Die traditie gaat terug tot de legendarische naoorlogse premier Clement Attlee, die na zijn regeerperiode nog meer dan vier jaar lang tegen beter weten in als oppositieleider aanbleef en twee verkiezingen verloor.Een betere verklaring is dat het de tegenstanders van Brown gewoon ontbreekt aan een echte zwaargewicht als alternatieve leider. Vorige week sloegen ze op een dramatische manier toe, toen Brown in het Lagerhuis bezig was met de vragenronde, het wekelijkse halfuurtje waarin parlementsleden premier het vuur aan de schenen leggen. Terwijl hij hun vragen beantwoordde, onthulde The Times dat twee gewezen kabinetsleden, Patricia Hewitt en Geoff Hoon, de 349 parlementsleden van Labour met een e-mail hadden opgeroepen tot een geheime stemming over het leiderschap van de partij. Het was de meest ernstige uitdaging sinds juni 2009, toen James Purnell, een rijzende ster in de partij, ontslag nam uit het kabinet en Brown opriep om af te treden - een verzoek dat in dovemansoren viel. Gelukkig voor Gordon Brown was David Cameron, zijn Conservatieve rivaal, niet op de hoogte van het complot - hij vernam het nieuws pas na de vragenronde. En al even gelukkig voor Brown schaarde geen enkel parlementslid van Labour zich achter de twee rebellen, die van het ene ogenblik op het andere in paria’s veranderden. Hoon had in het recente verleden nog kans gemaakt om de volgende Europese commissaris van het Verenigd Koninkrijk te worden, tot Brown iedereen verraste door Barones Ashton als Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid voor te dragen. Interessant genoeg had ook Hewitt in het verleden belangstelling voor een baantje bij de Europese Commissie.

Geen coup

Hoon en Hewitt worden nu algemeen bespot om hun onhandige complot. Als gewezen fractieleider had Hoon moeten weten dat hij op zijn minst een handvol trouwe aanhangers nodig had om de geheime stemming te steunen en de bal aan het rollen te brengen. Er werd onvermijdelijk gegokt dat het duo rekende op de steun van een groot kanon. Die potentiële Brutus zou volgens de meeste geruchten David Miliband zijn, de 44-jarige minister van Buitenlandse Zaken. Vorig najaar liet Miliband weten dat hij geen belangstelling had voor de functie van Hoge Vertegenwoordiger. Hij wilde meer tijd hebben voor Labour. Er werd toen meteen gespeculeerd dat hij van plan was om rond Nieuwjaar het voorzitterschap op te eisen. Maar Miliband weigerde al in 2007 om Brown uit te dagen en heeft ook later verscheidene kansen om een coup te plegen laten liggen. Hij wacht blijkbaar liever tot de huidige leider de eer aan zichzelf houdt. De andere prominente Labourfiguur die naar het leiderschap lonkt, is Lord Mandelson, de gewezen EU-commissaris voor Handel en een van de stichters van New Labour. Mandelson is in 2008 uit Brussel teruggekeerd om als effectieve vicepremier op te treden. Sinds die dramatische politieke comeback (Brown heeft jarenlang niet tegen hem gesproken omdat Mandelson Blair als leider had gesteund, maar kan nu niet meer zonder hem) is Lord Mandelson angstvallig loyaal gebleven. Na het aftreden van Purnell trommelde hij steun op voor Brown. Lord Mandelsons onberispelijke gedrag heeft veel geholpen om de verdeeldheid binnen Labour tussen de aanhangers van Blair en die van Brown op te lossen - een conflict dat altijd meer met persoonlijkheidscultus te maken had dan met ideologische tegenstellingen, en dat al begon af te nemen toen Blair zelf vertrok. Zonder leider en zonder een meesterlijke intrigant maken samenzweerders in Labour geen kans. De historische precedenten doen bovendien vermoeden dat ze te lang hebben gewacht, nu de verkiezingen allicht op 6 mei zullen plaatsvinden (in Groot-Brittannië bepaalt de premier de datum). De Conservatieven hebben getoond hoe het moet toen zij in november 1990 Margaret Thatcher uit het zadel lichtten, zodat hun nieuwe leider, John Major, zeventien maanden kreeg om de kansen te doen keren en Labour in 1992 onverwacht te verslaan.Is Brown dan misschien heimelijk van plan om vrijwillig het veld te ruimen, bijvoorbeeld in maart, zodat zijn opvolger van de onvermijdelijke kortstondige heropleving in de peilingen kan profiteren om enkele maanden later tot ieders verrassing de verkiezingen te winnen? Uitgesloten. Gordon Brown heeft zijn huidige positie niet bereikt door op te geven. Nadat hij in 1994 besloot om Blairs gooi naar het voorzitterschap van de partij niet te betwisten, heeft hij dertien lange jaren moeten wachten. Zelfs als de Conservatieven een verpletterende overwinning boeken, zal hij Downing Street 10 slechts met de grootste tegenzin verlaten.Waarom blijft hij aan? De verklaring is eenvoudig: Brown denkt nog altijd dat hij de algemene verkiezingen van 2010 kan winnen. Hij denkt dat de Britse economie zich zal herstellen, dat iedereen zal inzien dat zijn plannen voor een algemeen economisch beleid visionair waren en dat de Britse kiezers wel twee keer zullen nadenken voor ze de Conservatieven weer aan de macht brengen, ook al heeft de partij haar blazoen onder David Cameron opgepoetst. Brown heeft zelfs ingestemd met een verkiezingsdebat tussen de leiders van de belangrijkste partijen, een primeur voor het Verenigd Koninkrijk. Dat kan op zelfvertrouwen wijzen - of op een besef dat hij niets meer te verliezen heeft.De peilingen zien er misschien niet goed uit voor Brown, vernietigend slecht zijn ze evenmin. Het Britse kiesstelsel is niet proportioneel (de kandidaat met de meeste stemmen wint) en de concentratie van Conservatieve stemmen in het zuiden van Engeland betekent dat Cameron verscheidene procenten voorsprong moet hebben om in Westminster een meerderheid te kunnen vormen. In de jongste peiling klom Labour met een procent naar 30 procent, terwijl de Conservatieven op 40 procent bleven en de Liberale Democraten op 18. Cameron zou dus een bescheiden overwinning behalen, maar niets op de schaal van de triomf waarmee Blair in 1997 de Conservatieven in de pan hakte. Er wordt veel gespeculeerd over een parlement waarin geen enkele partij een echte meerderheid zou hebben, want de Liberale Democraten winnen altijd nog wat stemmen tijdens de verkiezingscampagne, wanneer ze meer aandacht krijgen van televisie en kranten. De derde partij zou dan kunnen beslissen wie regeert.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234