Maandag 21/06/2021

Google-romans

Google is God dezer dagen

Google is God dezer dagen, ook voor de Vlaamse romanschrijver, de god van research en informatiegaring. Zonder de populaire zoekmachine zag de huidige literatuurproductie er alvast anders uit. Natuurlijk leidt intelligent googelen niet sowieso tot een interessante roman, maar de drie voor de Gouden Uil Literatuurprijs genomineerde boeken van Vlamingen tonen wel hoe het internet kan helpen bij het creëren van goede literatuur.

In de aantekeningen achteraan in zijn roman Zwerm bedankt Peter Verhelst zelfs expliciet Google voor informatie. Verhelst, zo vertelt hij in een interview, wilde dat de werkelijkheid "meedogenloos" zijn boek zou binnensijpelen, en daarom vermengde hij in zijn verhaal vaak bijna letterlijk uit documenten geplukte teksten: "Soms zijn het letterlijke krantencitaten, interviews, wetenschappelijke verslagen, gesprekken, internetverslagen. Google is een goudmijn, een soort god die nieuwe ordes schept." Toen hij zich afvroeg wat hét wapen van de Vietnam-oorlog was, werd hij via Google (en zijn pientere zoontje van elf) geloodst naar een site waarop alle modellen van de M16. "Ook dat is schrijven, een spel", voegt hij daaraan toe.

Nu lijkt internetgebruik bij Verhelst enigszins logisch. In zijn onconventionele roman vermeldt hij websites en speelt het World Wide Web een niet onbelangrijke rol, evenals virussen en hoaxen. Wie niet vertrouwd is met het internet, kan Zwerm wellicht zelfs helemaal niet volgen.

Stefan Brijs daarentegen schreef met De engelenmaker een veeleer klassieke roman, een knappe maar conventioneel opgebouwde vertelling over goed en kwaad, macht en onmacht, geloof en wetenschap, met als setting een van geruchten gonzend plattelandsdorp. Maar ook Brijs stelt nadrukkelijk: "Google is god, ook voor mij. Mocht Google of het internet er niet zijn geweest, dan had ik zeker anderhalf jaar langer aan mijn roman gewerkt." Nu deed hij er drie en een half jaar over.

Hij wil er niet aan denken dat hij alle informatie in een bibliotheek had moeten opzoeken. De hoofdpersoon lijdt aan een soort milde vorm van autisme, het syndroom van Asperger: "Nu tik je dat in en je krijgt meteen een hoop informatie, met praktijkvoorbeelden erbij. Als ik met encyclopedieën had gewerkt, had ik sommige info nooit gevonden, of had ik het opgegeven om er verder naar te zoeken. Als je weet hoe Google werkt, vind je alles wat je wilt weten. De litanie van de Heilige Jozef? Vroeger moest je al geluk hebben dat je in de bibliotheek iets vond over litanieën, nu tik je het woord in en je krijgt er tientallen, waaruit je de meest passende litanie voor je verhaal kunt kiezen."

Door Google is het makkelijker 'bredere', meer gedocumenteerde romans te schrijven. Hadden Boon, Claus of Brouwers méér en andere boeken geschreven als ze beschikten over een internet-zoekmachine? En is de invloed van Google op de literaire productie al eens door een doctoraatsstudent onderzocht?

In een aantekening achteraan in Zwerm vermeldt Verhelst ook letterlijk: "Zoek op het Web voor meer informatie over Abel, Dr. Baruch Goldstein, Dina Nasser, Cheryl Ben Tov, (...), Jane Doe, Captain Willard." De genoemden zijn personages in het boek. Wie zijn raad opvolgt, kan nog wekenlang verblijven in de wereld van Zwerm.

Literatuurvorsers mogen dan al klagen over de teloorgang van de manuscripten, met het wereldwijde web hebben ze er een behoorlijk onderzoeksdomein bijgekregen. Ik verheug me nu al op geannoteerde edities - bezorgd door het Centrum van webonderzoek en bronnenstudie - waarin wetenschappers minutieus nagaan op welke websites de schrijver zich baseerde, met alle mogelijke varianten, en hoe hij de informatie in zijn fictiekraam paste.

Een boek als Zwerm kun je met Google zelfs schier oneindig blijven onderzoeken, al dan niet met de illusie dezelfde surfpaden als de auteur te volgen.

Als voorbeeld mijn ervaring tijdens het lezen van Alfa Amerika van Jan Van Loy. De bundel begint met een intrigerend verhaal, 'Manhattan on the left bank', over het levensverhaal van een Vlaming die in New York in de jaren twintig de grootste beursspeculant werd. Van Loy speelt op een ingenieuze manier een spel van feit en fictie door de biografie van de aandelenspeculant te brengen aan de hand van allerlei documenten: brieven, persknipsels, vergadernotulen en zelfs een onuitgegeven memoiregeschrift. Alles heel concreet en geloofwaardig geduid.

Ergens vermeldt hij een zeldzaam boek, The Great Speculators. Geïntrigeerd door de grens tussen waarheid en verzinsel zocht ik via de boekensite www.addall.com of er inderdaad zo'n boek over aandelenhandelaars bestond. Nee, maar wel trof ik de titel The Book of Daniel Drew. The Inside Story of the First Great Wall Street Speculator. Uit de beschrijving blijkt dat het een biografie van een beursspeculant is; gebaseerd op in het nalatenschap aangetroffen documenten. De man had een partnership met Jim Fisk en Jay Gould, twee legendarische Wall Street-figuren, die later door Van Loy ook nog vermeld worden. Het is een detail in het verhaal, maar als literatuurvorser zou ik dat boek meteen bestellen.

Ook tijdens het schrijven van dit stukje googelde ik meermaals. Zo ontdekte ik nog een site, www.researchvoorschrijvers.nl, waarop een gedienstige dame aan (roman)schrijvers research aanbiedt. Voorbeelden genoeg, schrijft ze: Hoe zat het met de burgeroorlog in Algerije? Wat voor winkels bestonden er in de zeventiende eeuw? Hoe werkte de jaarkalender op Sumatra vroeger? Wedden dat ze goed is in googelen? Misschien maakt ze zelfs gebruik van Google Hacks - "Hét boek voor hen die echt alles uit Google willen halen" - of van Goochelen met Google?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234