Woensdag 20/10/2021

Goldbergvariaties

Conservatorium van Brussel

Clavierübung IV, zo noemde Johann Sebastian Bach zijn in 1742 gepubliceerde reeks van dertig variaties op een eenvoudige aria die hij bijna twintig jaar eerder al in het tweede Clavierbüchlein voor zijn vrouw Anna-Magdalena opnam. Het doet nogal laconiek aan, een van de meest verbluffende compositorische krachttoeren uit de klavierliteratuur als niet meer dan een 'klavieroefening' te bestempelen. Men zou het als een blijk van nederigheid kunnen zien, al denk ik dat het meer te maken heeft met Bachs diepe overtuiging dat, met een minimum aan fantasie, door oefening alles bereikbaar is, ook het allerhoogste waarmee hij zo vertrouwd was. Men kan een gortdroge titel als Aria mit verschieden veränderungen vors Clavicimbal mit 2 Manualen lezen als de mededeling van een stoffige pedagoog, die ook dingen die geen toelichting vergen zonodig wou verduidelijken. Ikzelf wil er integendeel wel eens iets Wittgenstein-achtigs avant la lettre in zien: laten we het hebben over dat waarover we het kunnen hebben, en verder zie je zelf maar. Heel wat minder pedagogisch.

De Goldbergvariaties dragen de naam van een leerling van Bach die in dienst was bij een zekere Graaf von Keyserling. Deze zou het werk hebben besteld om zijn slapeloze nachten door te komen. Waar of niet, dat is niet zo belangrijk, maar aangenomen moet worden dat de ontstaansgeschiedenis van de Goldbergvariaties van teleurstellend prozaïsche aard is. Want wat zie je in de partituur van de Goldbergvariaties? Een heel rigide wiskundige structuur. Een aria (eigenlijk een Frans vormgegeven sarabande) van 32 maten, evenveel als het werk delen telt (tweemaal de aria en dertig variaties). Het hele ding is als chaconne gebouwd op een fundamentele bas, die weinig meer doet dan van sol naar re en weer terug laveren. Elke derde variatie is een strenge kanon, enzovoort: het heeft geen zin het hele getalgewijze zus en zo hier te bespreken. Wat hóór je daarentegen? Een combinatie van bedrieglijke eenvoud en verhevenheid, geleerdheid en elegantie, die slechts vanuit een diepe vertrouwdheid met de aard van de dingen zelf kunnen voortkomen.

Vanavond kunt u de Goldbergvariaties gaan beluisteren in het Conservatorium van Brussel. Aan de piano zit Andras Schiff, de man die ooit zei dat Bach de Vader, Mozart de Zoon en Schubert de Heilige Geest is. Daarover valt, het liefst aan de een of andere toog, nog wel een eind weg te lullen, maar er is wat voor te zeggen.

Andras Schiff brengt de Goldbergvariaties van Bach. Op donderdag 14 december om 20 uur in het Conservatorium van Brussel. Tickets: 800 tot 1200 frank (19,83 tot 29,75 euro). Reserveren: 02/507.82.00. Info: 02/511.34.33 en www.sofil.be

Cecilia Bartoli

Paleis voor Schone Kunsten, Brussel

Wellicht is het tegen de tijd dat u dit leest al zowat onmogelijk om nog een kaartje te bemachtigen, maar even voor alle zekerheid: zaterdag is de Italiaanse mezzosopraan Cecilia Bartoli in Brussel te gast. Wie haar niet kent interesseert dit wellicht geen ene moer, de anderen hebben zich al van een zitje verzekerd, of met spijt vastgesteld dat het onbetaalbaar was. Het is een trieste, maar in deze tijden gewone zaak dat in het zeldzame geval dat iets onverdeeld goeds op de liefde van de hele wereld kan rekenen, het binnen de kortste tijd een zaak van welgestelden of journalisten wordt.

In elk geval: Bartoli is zonder twijfel een van de grootste Rossini-mezzo's die ooit zijn opgestaan en is zaterdag soliste in werk van Haydn (de cantate Berenice che fai en de aria Al tuo Seno Fortunato uit de opera L'Anima del filosofo) en Rossini (aria's uit Le siège de Corinthe en La Cenerentola). Ze wordt van repliek gediend door het voortreffelijke Concertgebouw Orkest Amsterdam (CGO) onder leiding van Riccardo Chailly, dat bij wijze van interludium hier en daar een concerto van Vivaldi ten beste geeft. Merk op dat Vivaldi en Haydn deze dagen eigenlijk bijna exclusief het terrein van de oude muziekpraktijk zijn geworden. Er zal veel oud muziekvolk in de zaal zitten zaterdag en toch zal, bij zoveel vocale pracht, geen haan kraaien naar het symfonische geluid van het CGO. Mooi is dat.

Cecilia Bartoli en CGO o.l.v. Riccardo Chailly brengen werk van Vivaldi, Haydn en Rossini. Op zaterdag 16 december om 20 uur in het Paleis voor Schone Kunsten. Tickets: 1200 tot 3900 frank (29,75 tot 96,68 euro). Info en reserveren: 02/511.34.33.

Black Jackets Company

Zaal Plateau, Brussel

Wie meer voelt voor een streep nieuwe muziek, doet er goed aan vanavond een kijkje te gaan nemen in zaal Plateau in Brussel. Daar is Black Jackets Company (BJC) te gast, een Belgisch collectief van vier componisten en evenveel uitvoerende muzikanten dat zich tot doel stelt het publiek een nieuw repertoire aan te bieden, dat ontstaat vanuit dialoog tussen componist en muzikant. Vanuit die nauwe samenwerking, waarbij niet vanuit een thematische programmatie, maar louter vanuit de compositorische input van de leden wordt gewerkt, moet een groter begrip tussen scheppende en herscheppende kunstenaar voortkomen en a fortiori een betere en juistere communicatie naar de luisteraar.

De vier componisten David Nuñez (tevens violist van de groep), Juan Carlos Tolosa, Francis Ubertelli en Pierre Kolp vormen de spil van het ensemble. Binnen het kader van zo'n twee grote projecten per jaar werken ze samen met pianist Kim Van den Brempt, klarinettist Benjamin Dieltjens, gitarist Tom Pauwels en pianist-sound engineer Yannick Willox - gezien de uiterst nieuwerwetse opzet is het weinig verrassend dat live electronics een steeds belangrijker plaats in het werk van BJC innemen. Het programma van vanavond kadert in het project e-turn en bevat werk van Nuñez (Signature, Canon Eliptico), Kolp (Beaver Tuned I en II), Vivier (Pour clarinette et violon), Arranda, Tung en Suarez.

Black Jackets Company brengt werk van Nuñez, Kolp, Vivier e.a. Op donderdag 14 december om 20.30 uur in zaal Plateau, Herdersstraat 30 in 1050 Brussel. Tickets: 250 frank (6,2 euro). Info en reserveren: 02/513.41.04.

Catherine Malfitano

Muntschouwburg, Brussel

Voor een liedrecital kunt u vrijdag naar de Muntschouwburg, waar men dan de Amerikaanse sopraan Catherine Malfitano en pianist Robert Tweten ontvangt. Malfitano zingt vooral opera, maar polyvalent als ze naar het schijnt is, toert ze deze dagen met een liedprogramma van rond de jaren twintig. Dat wil in dit geval niet zeggen dat we dodecafonie en andere vroegseriële toestanden te horen krijgen (hoewel het liedrepertoire van Schönberg, Webern en Berg menig schitterende avond konden vullen). Behalve het doorgedreven getheoretiseer van de Tweede Weense School en zijn aanhangers was er in die jaren een niet onaardig aantal 'ernstige' componisten die zich tot het cabaret aangetrokken voelden: de Fransen om de lichtvoetigheid, links Duitsland omwille van het revolutionair potentieel ervan, en de Amerikanen omdat ze het just great vonden, met al dat licht. Al die strekkingen komen aan bod in het programma dat Malfitano en Tweten voorstellen. Poulenc en Satie representeren de Parijse scene - er is onder meer een keuze uit Poulencs korte en hier ten onrechte uit elkaar gehaalde cyclus Banalités. Duitsland levert Kurt Weill en Hanns Eisler, twee communistisch-opvoedkundige prominenten, van wie de laatste door Schönberg zijn beste leerling werd genoemd. Van hem is er een selectie uit het Hollywood Songbook, dat niets met Hollywood en alles met miserie te maken heeft. Tenslotte zijn er de Amerikanen William Bolcom, Harold Arlen en natuurlijk George Gershwin. Just for the taste of it.

Catherine Malfitano en Robert Tweten brengen werk van Eisler, Weill, Satie, Poulenc, Bolcom, Arlen en Gershwin. Op vrijdag 15 december om 20 uur in de Munt in Brussel. Tickets: 300 tot 1100 frank (7,44 tot 27,27 euro). Info en reserveren: 070/233.939. IN: www.demunt.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234