Dinsdag 22/10/2019

Goede redenen om België te verlaten

Het afgelopen half jaar interviewde ik voor De Morgen Belgen die hun land verlaten. Een aantal keren slaagde ik erin iemand enkele uren voor zijn vertrek te vangen, soms in bijna lege huizen, tussen reiskoffers. Bij anderen was de verhuis een kwestie van weken, maanden of jaren. Altijd is de uiteindelijke emigratie het einde van het eerste hoofdstuk van een verhaal van hoop en verlangens, soms van ingewikkelde hindernissen en bange twijfels. Van moed ook.

In de helft van de gevallen stuitte ik op mensen bij wie de liefde een drijfveer voor hun vertrek vormde. Vaak hadden hun buitenlandse partners het hier wel een tijd geprobeerd en zagen ze de voordelen van België in: het onderwijs, de gezondheidszorg en het enorme culturele aanbod. Toch zorgden het weer en het teveel aan mensen ervoor dat ze op lange termijn niet in België konden aarden, redenen die hun autochtone geliefden begrepen en hen ertoe aanzetten de knoop door te hakken. 'Te veel mensen te kort op elkaar' en 'gebrek aan groen' waren trouwens ook argumenten van enkele Belgen zonder buitenlandse partner.

Politiek en economisch

Wereldwijd zijn de belangrijkste drijfveren om te emigreren politiek en economisch van aard. Het economische aspect lijkt bij de Belgen minder een rol te spelen, al vormden lagere woonprijzen of het vooruitzicht op een beter betaalde baan voor sommigen onder hen wel een stimulans. Enkele mensen die eerst interesse toonden om aan mijn reeks mee te werken, haakten dan weer door 'economische risico's' af van een publieke bekendmaking; ze verdienden nog steeds 'Belgisch geld' en wilden dat graag zo houden. Een ander gemist portret, dat ik nog steeds betreur, betrof een oudere vrouw die het sinds haar chemotherapie voortdurend zo koud had in Limburg, dat ze alles verkocht had om op haar eentje naar Mexico te emigreren. Ze vond haar verhaal bij nader inzien toch wat te persoonlijk.

Politieke redenen kwamen vaak ter sprake. De mannen die uitweken naar Londen en New York, gaven openlijk aan hun buik vol te hebben van het Vlaams-nationalisme. De vrouwen die naar Frankrijk en Ethiopië vertrokken voelden zich vervreemd van een verzuurd, verscheurd België. Het woord 'klaagcultuur' viel vaak. Een van de koppels die hun geluk in Canada wensen te vinden, de jongste mensen in de reeks, hekelden de Belgische politiek in een andere richting en verweten haar een mank migratiebeleid, een demotiverende houding tegenover ondernemerschap en een onhoudbare sociale zekerheid.

Over het algemeen viel echter de nuchterheid van de emigrerende Belg op. Tijdens voorbereidingen werden duidelijk lange lijsten met voordelen en nadelen opgemaakt, een onbezonnen vertrek zat er niet bij. Velen hoeden zich voor de illusie van het groenere gras. De meest avontuurlijke dromer uit het gezelschap was de man die uit 'verliefdheid' naar New York vertrok. Dat die verliefdheid ook op het eerste gezicht kan toeslaan, bewijzen de verhalen van mensen die tot dusver slechts enkele weken, in een geval slechts enkele dagen, in het nieuwe thuisland hebben vertoefd.

400.000 emigranten

Vandaag wonen officieel zo'n 400.000 Belgen in het buitenland, al ligt het werkelijke aantal waarschijnlijk veel hoger. Je kunt vertrekken omdat je je buitenlandse partner niet langer ongelukkig wilt zien, omdat je het onrechtvaardig vindt dat je op je zesentwintigste geen lening krijgt om een huis te kopen, omdat je wilt bijdragen tot betere leefomstandigheden voor Ethiopische vrouwen, omdat de mensen elders zoveel vriendelijker zijn of omdat je vrouw die topjob verdient.

Mij lijkt een nieuw thuisland het nadeel te hebben dat de meeste van je reizen in de toekomst naar België zullen gaan. Enkele mensen uit mijn reeks spraken dat tegen, en toen mijn bedenking bij anderen twijfel scheen te zaaien, besloot ik ze voortaan voor mezelf te houden. Ik luisterde naar hun klachten, wensen en dromen, keek naar hun afwisselend gespannen en stralende gezichten, de tweede adem en de nieuwe nostalgie die zich er al op aftekenden, vroeg me na elk interview af of het hen zou lukken en wenste allen geluk toe.

Bewondering

Na het zien van Sam Mendes' Revolutionary Road, een schitterende film over wat er gebeurt als je je dromen niet naleeft, raakte ik ervan overtuigd dat mijn geportretteerden de goede beslissing namen. Al is vertrekken soms een vergissing en gaat terugkeren met veel schaamte en verwarring gepaard, zoals een koppel dat pas uit Australië terugkeerde en me dat buiten deze reeks toevertrouwde. Toch bewonder ik deze mensen, omdat ze achterhaalden wat ze echt belangrijk vinden in het leven, en daarnaar handelen, omdat ze deden waar velen een leven lang enkel over blijven praten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234