Donderdag 24/09/2020

'Goede humor stelt dingen in vraag'

Net als je denkt dat er geen hoop meer is voor satire op televisie, blijkt Michael Van Peel (37) te werken aan een even scherpe als geestige actuashow. Voor inspiratie trok hij naar de natte droom van elke komiek: The Daily Show in New York. De Morgen ging met hem mee.

Michael Van Peel verkeert in lichte staat van paniek als hij het vliegtuig opstapt. "Vliegangst? Veel erger: werkstress." In minder dan een maand moet de comedian het podium op met zijn eindejaarsconference Van Peel overleeft 2015, en hij staat nog nergens. Zijn eerste try-out was een ramp, zoals elk jaar. "Ik ben doodgegaan op dat podium. De ideeën zijn er al, de grappen nog niet. Die eerste try-outs zijn altijd gruwelijk. Zo erg dat ik het publiek bedank dat ze toch zijn blijven zitten, en dat ik na de show nog een half uurtje losse moppen tap. Dat ze die avond toch nog een béétje kunnen lachen."

Alex Agnew heeft zijn Joden- en Marokkanengrappen, Philippe Geubels de Colruyt en een nasaal stemgeluid. Van Peel moet het, bij gebrek aan handig herkenbare stokpaardjes of vreemde fysieke kenmerken, hebben van zijn eindejaarsconferences in theaters en op Canvas. Niet Geert Hoste-gewijs vol moppen over de buikomtrek van Maggie De Block of het Nederlands van koning Filip, maar met overschouwingen over vluchtelingen, Charlie Hebdo en politieke spelletjes, die even hard prikken als ze doen lachen.

Terwijl de rest van het vliegtuig de tijd doodt met dutjes of filmmarathons, worstelt de komiek zich als een gek door de stapels pagina's jaaroverzicht die hij sinds januari heeft verzameld uit kranten, journaals, columns en gesprekken.

Hij heeft amper tijd om te slapen of te eten, laat staan voor een driedaags tripje New York. Maar als zender Comedy Central je uitnodigt om The Daily Show live mee te maken, zeg je niet nee. Al zeker niet als je net zelf op een Vlaamse variant van het legendarische Amerikaanse programma zit te broeden.

Pijnlijk grof

Voor zij die The Daily Show niet kennen: tijd om nu de televisie aan te zetten en daar onmiddellijk verandering in te brengen. De show geldt al sinds 1999 als een zeldzaam succesverhaal van politieke satire op televisie. Niet zozeer op het vlak van livekijkcijfers, wél qua invloed. Door zijn vlijmscherpe commentaren op de actualiteit, politiek en media woog anker/komiek Jon Stewart jarenlang op de publieke agenda. Veel jongeren dweepten met Stewart op sociale media en beschouwden hem zelfs als een meer geloofwaardige nieuwsbron dan reguliere nieuwsankers. Sinds dit jaar beoogt zijn opvolger Trevor Noah hetzelfde.

Ideaal studiemateriaal dus voor Van Peel, die vindt dat het brave Vlaamse televisielandschap ook dringend nood heeft aan een actuashow die humor en vlijmscherpe maatschappijkritiek combineert.

Van Peel is al jaren verslaafd aan de laatavondshow. Trevor Noah volgt hij al sinds die nog een beloftevolle stand-upper was in zijn geboorteland Zuid-Afrika. Hij slaat dan ook even groen uit als bij aankomst in New York blijkt dat Noah net is opgenomen in het ziekenhuis met een acute blindedarmontsteking. Zijn we voor niets de halve wereldbol afgereisd?

Gelukkig voor ons is de Zuid-Afrikaanse komiek een soort Superman. Nog geen twee dagen na de operatie staat hij zonder appendix en in losse joggingbroek weer voor de camera's. Spijtig gevolg is wel dat de veiligheidsmaatregelen in de opnamestudio in hartje Manhattan zijn verhoogd om de talkshowhost rust te gunnen. Fotografen worden onverbiddelijk van de set geweerd. Gesprekken of selfies met Noah zijn onmogelijk; bezoekjes achter de schermen al helemaal uitgesloten.

Van Peel laat het niet aan zijn hart komen. Vanaf de eerste rij kijkt hij toe hoe Noah met uitgestreken gezicht de ene geniale grap na de andere maakt, alsof er niet net een stuk uit zijn lijf is weggehaald. Van hilarische anekdotes over zijn recente operatie gaat de komiek moeiteloos over naar snakerijen over de doodstraf, racisme en het einde van de Chinese eenkindpolitiek. Bij momenten pijnlijk grof, toch lig je een halfuur lang in een deuk.

Dit is het soort comedy waar Van Peel van houdt, zal hij na de opnames zeggen. Het soort comedy dat hij zelf wil brengen. "Goede humor moet schuren. Niet alleen mensen doen lachen, maar ook dingen in vraag

stellen."

Voor eigen parochie preken

Net zoals enkele van zijn Amerikaanse komische voorbeelden: van wijlen Lenny Bruce - die zelfs in de jaren 50 thema's als de Ku Klux Klan, abortus en overdreven patriottisme niet schuwde -, over Bill Hicks en George Carlin tot Louis C.K. en Jon Stewart. "Allemaal zotten die al lachend de waarheid zeggen. Een goede komiek moet schrijven over wat hem irriteert, frustreert en kwaad maakt. Ik heb nooit in de Colruyt rekken gevuld, dus bij mij is dat de politiek en maatschappelijke problemen."

2015 was in dat opzicht een heel dankbaar jaar: het jaar van de angst. "Als je alleen naar de feiten kijkt, gaat het keigoed met de wereld", vertelt Van Peel als we even later tussen de wolkenkrabbers van de Big Apple dwalen. "De kindersterfte is in vijfentwintig jaar tijd gehalveerd; er zijn zes miljoen minder malariadoden; er is al zeventig jaar vrede in Europa en we zijn zelfs langs Pluto gesjeesd. En toch zie je dat angst regeert. Angst voor vluchtelingen, voor besparingen, voor aanslagen; geïnduceerd door zowel terroristen als de politiek." Het zijn die dingen die hij in zijn eindejaarsshow wil aankaarten, wars van het opgestoken vingertje. "Ik zaag niet graag, dus ik bedenk er grappen bij.

"Als het publiek om de zoveel minuten goed kan lachen, blijven ze ook naar de rest luisteren."

Maar kan humor dan de manier waarop mensen naar de wereld kijken beïnvloeden? Is dat niet een beetje naïef? "Natuurlijk komen mensen in de eerste plaats om te lachen", zegt de komiek. "Maar de beste shows zijn de voorstellingen waar het publiek vier uur nadien nog over zit te discussiëren. Waar mensen zeggen: ik was totaal niet akkoord met wat je zei, maar ik heb wel gelachen. Want dan hebben ze het op zijn minst even van een ander perspectief bekeken."

Alleen: net zoals het miljoen dagelijkse kijkers van The Daily Show vooral uit Democraten bestaat, lijkt Van Peel in zalen als de Arenberg-schouwburg en op Canvas toch ook vooral voor eigen parochie te preken. Of niet?

"Het klopt dat je in de Arenberg minder overtuigingskracht nodig hebt dan in culturele centra in bijvoorbeeld Roeselare, maar ook daar sta ik te spelen."

Hij merkt vooral dat Vlaanderen heel gepolariseerd is. "Mensen schieten nog sneller in een kramp dan vroeger." Maak een grap over de N-VA en de zaal ligt ofwel plat, ofwel blijft het stil. "Bart De Wever is in sommige gemeenten bijna een heilige. Of Voldemort: de man wiens naam we niet mogen uitspreken. Hetzelfde met elke vorm van 'islamkritiek': je wordt meteen in een hokje gestopt waar je niet wilt zitten. Vermoeiend."

En toch is humor volgens Van Peel de beste manier om een spiegel voor te houden. "Mensen hebben een natuurlijke afkeer van ideeën die niet de hunne zijn, maar met een lach omzeil je die verdediging. Mensen lachen, maar ondertussen heb je tenminste wel een zaadje geplant."

Het zou een stuk eenvoudiger zijn als hij gewoon over onnozele dingen mopjes zou maken. Hij zou ook minder vijanden maken. "Mensen vinden het doorgaans minder pijnlijk als je met hun neus in plaats van hun ideeën lacht, maar dat is niet de aard van het beestje."

Stevige discussies

Rebellie en engagement: Michael Van Peel kreeg beide met de paplepel ingegoten. Zijn vader werkt op zijn 79ste nog altijd als huisarts en OCMW-voorzitter. Aan de eettafel ten huize Van Peel werd er altijd stevig gediscussieerd over politiek. "Dat zowat alle mogelijke kleuren aan tafel zaten, maakte het des te interessanter. Mijn vriendin is een groene, mijn broer bevindt zich eerder in het rechtsere segment, mijn zus (Valerie Van Peel, KVDP) zit bij de N-VA, mijn moeder vertolkt meestal de stem van de VN."

Hijzelf is "politiek dakloos".

Dat hij bij de vorige verkiezingen op zijn zus heeft gestemd, heeft alles met broederliefde te maken, niets met partijliefde. "Ik heb daar veel kritiek op gekregen, maar ik geloof in mijn zus en waar zij voor staat, ook al bengelde N-VA onder aan mijn stemtest."

Van Peel is niet het soort komiek, of man, die zich snel laat taxeren. Hij is luid in gezelschap, verlegen als het plots over zichzelf gaat. Hij citeert filosofen even makkelijk als de ettertjes uit South Park. Hij is bevlogen maar realistisch, bedachtzaam doch speels, bloedserieus en geestig tegelijk. Een optimistische cynicus. Of cynische optimist zo u wil. "Ik sjot altijd naar boven. Mensen uitlachen, daar doe ik niet aan mee. Dat is me te makkelijk."

Als kind was hij al een beetje de outsider die zich met grappen verdedigde en feesten opluisterde met Toon Hermans-conferences. Toch besloot hij eerst scheikunde en voor handelsingenieur te studeren. Om vervolgens nog een extra jaar filmstudies te doen. Dat de Antwerpenaar in het comedywereldje verzeilde, was louter toeval. Hij deed mee aan een ludieke caféwedstrijd, met als hoofdprijs een workshop met komiek Nigel Williams, zijn latere 'mentor'.

"Die eerste lach is als heroïne", vertelt hij, terwijl we tussen Spiderman en Mickey Mouse flaneren op Times Square. "Het is een ongelooflijk gevoel om voor het eerst op een podium te staan en mensen in de zaal aan het lachen te krijgen. De rest van je 'carrière' als komiek is gewoon een poging om datzelfde gevoel terug te krijgen. Ook al sta ik van nature eigenlijk niet graag in de spotlights."

Nieuwe generatie

Een komiek met podiumvrees? "Ik ben een brave schelm. Als kind wilde ik niets liever dan eens binnen het kabouterhuisje in de Efteling piepen, maar toen het deurtje een keer openstond durfde ik niet. De rest van mijn leven is eigenlijk een tegenreactie op dat grote lafaardmoment. Nergens ben je kwetsbaarder dan op dat podium. Als de zaal mee is, ben je de koning; blijft het stil, dan is het echt sterven."

Vandaag is hij fulltimekomiek en komt hij goed rond van zijn grappen. "Ik hoor al tien jaar dat comedy een voorbijgaande hype is, maar daar valt in de zalen niets van te merken. Wel ben je maar zo goed als je laatste show. De nieuwe generatie staat ook te trappelen, en daar zitten straffe talenten bij als Jens Dendoncker en Kamal Kharmach."

Die laatste staat in Van Peels voorprogramma. "In plaats van ze als concurrenten te zien, geef ik ze liever kansen. Als je ziet dat de komiek voor je de zaal plat speelt, ben je eens zo opgeladen om hem te overtreffen."

Voor de buitenwereld lijkt het alsof Van Peel alleen op oudejaar zijn hoofd buiten steekt. Doet hij nog iets anders dan een jaaroverzicht bijhouden?

"Ik doe in totaal zo'n zestigtal voorstellingen tot en met februari. En in november starten de try-outs al. Daar komt mijn conference eigenlijk tot stand. Doorheen het jaar schrijft hij nog columns en doet hij stand-up, maar komend voorjaar wil hij al zijn energie steken in het uitbouwen van het satirische tv-format waar hij nu al zolang over fantaseert.

Behoorlijk intimiderend

Veel details wil hij daarover nog niet kwijt ("het zit nog in het prilste beginstadium"), alleen dat het helemaal anders wordt dan De ideale wereld, de laatste poging tot een satirische actuashow op de Vlaamse tv. Een poging die ondanks lovende kritieken weinig kijkers wist te lokken en zopas ook geschrapt werd bij VIER. "De ideale wereld had glorieuze momenten, maar binnen satire zijn er veel stijlen. Je kunt gebeurtenissen vrijblijvend ridiculiseren, persifleren met heerlijke onzin of je kritiek ook onderbouwen met onderzoek en feiten zoals The Daily Show. Dat laatste vind ik zelf enorm interessant en leuk om naar te kijken."

Is de Vlaming wel klaar voor satire op tv? "Ik denk het wel, al zal het altijd een niche blijven. Je moet ook genoeg durven. Van de doodstraf over religie tot kanker: in principe moet je met alles kunnen lachen, vindt Van Peel. "Als een komiek op een kankerbenefiet vraagt om de gsm's af te zetten omdat iedereen in de zaal al genoeg straling heeft gehad, werkt dat meteen ontwapenend. Maar dat soort comedy moet héél goed zijn, anders is het snel héél slecht."

Van zijn trip aan The Daily Show heeft hij ook onthouden dat de juiste omkadering onontbeerlijk is. Noah moet het ook hebben van zijn hilarische correspondenten die buitenshuis de geestigste clips inblikken om tussen de show te weven. Ook secure voorbereiding is een must. "Ik sta er van versteld hoe snel en professioneel The Daily Show wordt opgenomen. In minder dan een uur tijd, met geen take te veel. Die Noah schuift gewoon aan op set en doet het van de eerste keer goed. Behoorlijk intimiderend."

Een dagelijks programma ziet hij niet zitten. "Kijk naar De ideale wereld: dat is te slopend én te duur. Als je een satirisch actuaprogramma wil maken, heb je véél geld nodig."

Van Peel zal dan ook een goede zender moeten vinden die niet bang is van een gedurfd experiment. Comedy Central, huis van The Daily Show en sinds deze maand ook in Vlaanderen in plaats van TMF, is een mogelijke partner. "Daarom vond ik het ook zo interessant dat Comedy Central mij uitnodigde om naar New York te komen en te kijken wat ze hier allemaal doen. Als ik de zender hier hoor verkondigen dat ze actueel, grappig én tegendraads willen zijn, lijkt me dat een match made in heaven."

Maar eerst die eindejaarsconference nog zwetend en vloekend afmaken. "Want als die flopt, is mijn carrière gedaan en moet ik zelfs niet aan iets nieuws beginnen. (lacht) Ik heb één geruststelling: volgens mijn vriendin had ik vorig jaar rond deze tijd evenveel stress. En dat is ook nog redelijk goed gekomen."

The Daily Show is dagelijks te zien op Comedy Central.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234