Zaterdag 12/06/2021

Goed nieuws over de islam, voor een keer

Elke progressieve hervorming van de islam zal beslist langs twee lijnen lopen: de emancipatie van de vrouw in de islamwereld en de wil van westerse moslims om hun gewetensvrijheid uit te oefenen

Irshad Manji

ziet hervormingsgezinde

moslims vooruitgang boeken

In het nieuws verdringen de raketten en de kogels in het Midden-Oosten de aan flarden geblazen pendelaartreinen in India, die doelwitten werden van islamitische terroristen.

Maar in dezelfde week dat het conflict in die regio's ontplofte, gebeurde er ook iets anders: hervormingsgezinde moslims boeken een opmerkelijke vooruitgang en claimen hun toekomst op, zowel in de islamwereld als in het Westen.

Laat ons beginnen met de islamwereld. Bijna drie decennia lang gold in Pakistan een controversieel wettenpakket dat de naam 'Huddood' droeg. Genoemd naar de 'hudd' (de straffen die God voorschreef), bepalen deze wetten de straffen voor verkrachting en overspel.

Eindelijk worden de Huddood nu in vraag gesteld. En dat is geen moment te vroeg. Op gezag van de Huddood zijn meer dan 4600 Pakistaanse vrouwen in de gevangenis gegooid, beschuldigd van overspel. Vergelijk: zowat alle mannen die beschuldigd waren van verkrachting zijn vrijgesproken.

Dankzij een luide, maar respectvolle campagne van burgerbewegingen heeft de invloedrijke Pakistaanse Raad voor de Islamitische Ideologie onlangs aangeraden dat de Huddood aangepast zou worden. Dat was voor president Musharraf het sein om over te gaan tot de vrijlating van 1300 vrouwen die in een cel wachten op hun proces.

Zelfs de islamgeestelijken in Pakistan laten doorschemeren dat de Huddood niet Gods signatuur dragen. Nochtans laat hun eerdere toepassing doorschemeren dat dat wel zo is.

In 1977 bracht een door de VS gesteunde staatsgreep generaal Zia al-Haq aan de macht. Om zijn greep op alles te verstevigen, liet hij zich omringen door kruiperige mollahs. Zij noemden hem 'Bevelhebber van alle gelovigen', een benaming die voorbehouden is voor de opvolgers van de Profeet Mohammed.

Om in de gunst te komen van de dorpsleiders vermengde Zia een selectieve lezing van de Koran met de bestaande gewoontes bij de stammen. Op die manier werd steniging de wettelijke straf voor overspel. Bij een verkrachting waren minstens vier mannelijke getuigen nodig om de aanrander te kunnen vervolgen.

Maar wat als er onvoldoende mannelijke ogen genieten van het spektakel? Of als de mannen weigeren te getuigen? Dan wordt het voorval eenvoudig afgedaan als overspel door de vrouw, die veroordeeld wordt tot een gevangenisstraf, een geseling of een steniging. De onrechtvaardigheden die op die manier plaatsvonden hebben niet alleen vrouwen belasterd, maar ook de hele islam.

Terwijl steeds meer Pakistaanse moslims inzien dat deze regels door mensenhanden gemaakt zijn, aanvaarden ze dat het hun taak is om de wetten te herdenken, en niet de taak van God. Moslims geloven dat Allah volmaakt is. We ontdekken nu dat Allahs tolken dat niet zijn.

Tegelijkertijd geraakt in het Westen een progressieve hervorming van de islam op snelheid. Meerbepaald in Kopenhagen - Ground Zero tijdens de internationale rel over de Mohammedcartoons. De Deense krant Jyllands-Posten publiceerde de tekeningen als eerste.

Twee weken geleden was ik in Kopenhagen een van 'moslimleiders voor de toekomst' tijdens een congres over hoe de islam en het Westen elkaar kunnen verrijken. De aanwezigen kwamen uit de Verenigde Staten, Canada, Australië en verschillende Europese landen. Ik citeer enkele frappante fragmenten:

Een man uit Nederland: "Wij, moslims, moeten in de spiegel kijken in plaats van de schuld bij anderen te leggen."

Een vrouw uit Duitsland: "Ik heb geen identiteitscrisis. Ik ben westerling en ik ben moslim. Ik ben dankbaar dat ik beide ben."

Een organisator uit de VS: "Geen van mijn landgenoten hier wilde het woord nemen over integratie. Ze zien het niet als een prioriteit. Moslimimmigranten hebben het in de VS beter dan in Europa, denk ik dan."

Een imam uit Groot-Brittannië: "Als een vrouw een moefti (een moslimwijze) wordt, dan ben ik de eerste student aan haar voeten."

Een andere congresganger testte de jonge geestelijken: "Is islam de enige weg naar redding?" Een Deense imam greep de microfoon: "Dat is eenvoudig te beantwoorden. Neen, dat is het niet", sprak hij. Een Britse imam verwierp dat antwoord en een Italiaan koos voor een tussenpositie. Opmerkelijk was daarbij dat niemand de andere 'boosaardig' of 'onoprecht' noemde. Voor het eerst hoorde ik dat eenheid niet gelijkstaat met uniformiteit binnen de islam.

De meest fascinerende bijdrage op het congres kwam misschien wel van een verrassingsgast: Flemming Rose, de uitgever van de gehoonde Mohammedcartoons. Nadat hij ons had toegesproken en op onze vragen had geantwoord, vertrouwde hij ons toe dat we hem aardiger hadden ontvangen dan gelijk welke andere humanistische groep.

Elke progressieve hervorming van de islam zal beslist langs twee lijnen lopen: de emancipatie van de vrouw in de islamwereld en de wil van westerse moslims om hun gewetensvrijheid uit te oefenen.

In amper een week tijd hebben beide lijnen een beloftevol duwtje in de rug gekregen. Laten we dat niet vergeten als de bommen andermaal het nieuws domineren.

Irshad Manji doceert aan Yale University en schreef Het Islam Dilemma (Bruna)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234