Dinsdag 21/01/2020

Goed nieuws, misschien over miljoenen jaren

Een nieuwe genenstudie suggereert

dat mutaties die onder meer de ziekte van Alzheimer veroorzaken langzaam maar zeker worden weggeselecteerd. Hoe hoopvol mogen we daarover zijn?

Soms staat er op de voorpagina van een krant ook goed nieuws. Zo kopte het Britse The Telegraph: 'Alzheimer, hoge cholesterol en astma kunnen door natuurlijke selectie worden uitgeroeid'.

In het artikel werd dieper ingegaan op een studie van een groep vooraanstaande evolutionaire genetici. Zij gingen in het DNA van 210.000 Britten en Amerikanen op zoek naar genmutaties die aan een langere levensduur kunnen worden gelinkt. En die vonden ze ook: twee mutaties, de een geassocieerd met alzheimer en de ander met zwaar rookgedrag, bleken statistisch gezien minder vaak bij langlevende mensen dan bij kortlevenden voor te komen. Hetzelfde voor meldingen van onder meer hoge cholesterol, obesitas, astma en hartziektes.

"Het is subtiel, maar we hebben op deze manier genetisch kunnen bewijzen dat natuurlijke selectie in moderne mensenpopulaties plaatsgrijpt", gelooft Joseph Prickrell, een van de genetici. De theorie van Darwin in de praktijk dus. Die gaat ervan uit dat individuen met voornamelijk gunstige eigenschappen een grotere kans hebben om hun genen door te geven via meer nakomelingen dan individuen met veel nadelige eigenschappen. De survival of the fittest, met andere woorden.

Hoewel het duizenden, zelfs miljoenen jaren kan duren eer eigenschappen in populaties veranderen, menen de genetici dat ze er toch in geslaagd zijn om een 'blauwdruk' van die evolutie te maken. Uit hun analyse blijkt immers dat de frequentie van de twee mutaties in kwestie in twee menselijke generaties tijd afneemt.

Lude Franke, geneticus aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt het een erg mooi verhaal. Maar de claim dat hierdoor aandoeningen op termijn helemaal zouden verdwijnen, vindt hij te ver gaan. "Alzheimer, maar evengoed astma en heel wat andere ziektes, zijn niet zomaar te herleiden tot een of twee plekken in het DNA. Ze zitten veel complexer in elkaar." Daar komt nog bij dat we niet precies weten hoe gunstig of ongunstig een mutatie voor ons als soort is. Een genetische variatie kan gepaard gaan met een zwakte, maar evengoed met een sterkte.

Darwin versus Alzheimer

Speculeren over welke ziektes uitgeroeid kunnen worden dankzij de theorie van Darwin, heeft weinig zin, meent Franke. "Sowieso zullen er weer nieuwe mutaties ontstaan en kunnen ook die weer gepaard gaan met nieuwe ziektes." Bewijs voor een ooit uitgeroeide ziekte aanleveren, wordt helemaal moeilijk. "Daar gaan duizenden, misschien wel miljoenen jaren overheen. Het lijkt me praktisch onhaalbaar."

Wat zowat alle experts opvallend vinden aan de Amerikaanse studie, is het feit dat de mutaties die ze ontdekten pas na de voortplanting tot uiting komen. "De ziekte van Alzheimer bijvoorbeeld, die steekt in principe pas de kop op als iemand oud is en niet meer van plan is om voor een nageslacht te zorgen. Je verwacht niet dat er dan nog iets als selectiedruk speelt", stelt onderzoeker Maarten Larmuseau (KU Leuven).

Hij meent dat zoiets wel verklaard kan door wat bekendstaat als de grootouderhypothese. "Die stelt dat grootouders veel belangrijker zijn voor de evolutie dan we denken. Zij kunnen kennis en ervaring overdragen en een grote rol spelen in de opvoeding en zorg, waardoor hun kinderen wellicht voor meer kleinkinderen zullen zorgen. Hoe langer mensen leven, hoe meer ze kunnen bijdragen aan de volgende generaties."

De genetici die bewezen zien hoe onze genen evolueren in korte tijd, benadrukken dat er nog veel meer onderzoek nodig is. Daarvoor hebben ze nog meer data nodig, over levensduur, maar ook over het aantal kinderen en kleinkinderen die volgen, stellen ze. "Alleen zo kunnen we meer te weten komen over hoe we als soort evolueren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234