Woensdag 08/12/2021

Goed gestoord

Na zijn vrijlating mocht Bertrand Cantat niet zingen over de doodslag op zijn geliefde Marie Trintignant. Toch heeft zijn nieuwe plaat Horizons een morbide randje.

"Bertrand Cantat is gestoord." Woorden van die strekking liet echtgenote Kristina Rády van de Franse zanger Bertrand Cantat achter op verschillende voicemails alvorens zichzelf te verhangen in 2010. Weer een vrouw wreed uit het leven van de chansonnier gerukt.

Zeven jaar eerder had Cantat zich nog eigenhandig ontdaan van zijn toenmalige vriendin Marie Trintignant, gevierd actrice en dochter van het acteurspaar Jean-Louis Trintignant en Nadine Marquand. Hij sloeg haar dood in een hotelkamer in Vilnius, Litouwen. Met negentien vuistslagen, volgens het Litouwse openbaar ministerie dat de zaak had onderzocht. Cantat werd in 2004 veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht jaar maar kwam in 2007 voorwaardelijk vrij wegens goed gedrag.

Nu heeft Bertrand Cantat (49), 'de Franse Jim Morrison' of volgens sommigen 'de Franse Nick Cave', een nieuwe plaat uit. Niet zomaar een plaat die je na één keer draaien opgelucht kunt negeren, maar een uitstekende plaat. Cantat, die in de jaren tachtig en negentig met zijn band Noir Désir een grootheid was van de Franse alternatieve rock, is terug onder een nieuw pseudoniem: Détroit, een samenwerking met de bassist Pascal Humbert. Het album Horizons, dat enkele weken geleden vrij geruisloos en enigszins onder de radar van de internationale muziekpers verscheen, is een zinderende plaat vol geconcentreerd uitgevoerde rockliedjes: donker, poëtisch en bij vlagen nogal macaber.

Even slikken

Bij zijn veroordeling in 2004 had de rechter verordonneerd dat Bertrand Cantat na zijn vrijlating en eventuele hervatting van zijn muzikale carrière nooit een toespeling mocht maken op de zaak-Trintignant. Cantat mocht niet zingen over de moord op zijn vriendin om de nabestaanden, of eigenlijk alle vrouwelijke slachtoffers van beestachtig mannelijk geweld, niet nog dieper te grieven.

Lezen we nu de teksten van liedjes als 'Ange de désolation' of 'Le creux de ta main' mee in het cd-boekje, dan kunnen we constateren dat Cantat het dan misschien niet letterlijk over zijn ex-geliefden heeft, of over de wandaden die hij heeft begaan, maar enigszins ongemakkelijk voelt zijn poëzie toch wel. Wat te denken van zinsneden als "slaap, mijn engel van de droefheid, de eeuwigheid is van ons". Waar zat Cantat met zijn gedachten toen hij dichtregels schreef over "de scherven van het leven die als dolken in je oog worden gestoken".

Als Cantat in het slotlied van zijn plaat, een cover van het beroemde chanson 'Avec le temps' van Léo Ferré, zingt dat na het verstrijken van de tijd de herinnering aan iemands gezicht en stem vervaagt, slik je toch even. De muziek van Cantat is besmet en heeft een heel morbide randje gekregen. En een authenticiteit die hij als zanger van de band Noir Désir ('duister verlangen') had gezocht, maar nu dan eindelijk heeft gevonden. Het maakt zijn muziek aan de ene kant te vies om aan te pakken en anderzijds beklemmend en uitermate intrigerend.

De Franse pers heeft het ook moeilijk met de beoordeling van het nieuwe werk van de ooit zo geliefde zanger. Veel kranten en muziekbladen lijken te hebben besloten maar helemaal niets te doen aan de nieuwe Cantat. Andere Franse popmedia plaatsen een (laaiende) recensie, waar in grote letters boven staat: 'Let op: dit is een recensie van een popalbum.' Om maar duidelijk te maken dat in het geval Cantat het oeuvre maar even wordt gescheiden van de persoon. En dat in een recensie dus niet en passant ook het strafblad van de kunstenaar wordt besproken.

Toch lijken veel recensenten te worstelen met het eigen beoordelingsvermogen, en met een zuivere waardering van de liedjes van Détroit. De Franse krant Le Figaro oordeelt: "Un album inconfortable." De reacties van lezers onder de recensies op bijvoorbeeld Lesinrocks.fr zijn verdeeld. De een vindt dat iedereen die zijn straf heeft uitgezeten opnieuw mag beginnen. De ander voelt zich uitermate ongemakkelijk bij zijn muziek, mooi of niet.

Publiciteit zoeken

De Franse politiek mengde zich al vroeg in het debat. De socialistische politicus en minister Arnaud Montebourg verklaarde in 2010 dat Bertrand Cantat wat hem betreft weer het podium op kon en platen mocht maken. Zijn straf zat er immers op. "En Cantat is een groot zanger en een groot dichter, die ik ten zeerste bewonder", aldus de minister.

De kunst is heilig in Frankrijk en dat treft, voor Cantat. Célines Reis naar het einde van de nacht wordt gezien als een van de grote meesterwerken van de Franse literatuur, terwijl de schrijver toch een rabiate antisemiet was, die zich in pamfletten uitsprak voor een grondige jodenvervolging. En wie de Bekentenissen van de Franse literaire volksheld Jean-Jacques Rousseau heeft gelezen, weet dat er aan die auteur ook een smetje kleeft. Het doet niets af aan de beoordeling van zijn literaire werk.

Eenzelfde eerlijke kans zou Cantat volgens sommige critici moeten krijgen. Anderen verwijten de zanger met zijn opmerkelijke comeback toch weer de publiciteit te zoeken en oude wonden open te rijten. Cantat zou er goed aan doen te verdwijnen uit de openbaarheid. Het zou het leven van de nabestaanden van zowel Marie Trintignant als Kristina Rády er misschien iets draaglijker op maken.

Het laatste woord is aan de niet-opiniërende luisteraar. Voor sommigen kan de muziek als schokkend worden ervaren. Eind vorige maand werd bekend dat een aangekondigde serie van drie concerten van Cantat in de grote Parijse concertzaal La Cigale in vijf minuten was uitverkocht.

Detroit speelt op 15 mei in de AB in Brussel (uitverkocht). Horizons is verschenen bij Barclay/Universal.

De zaak-Trintignant

Frankrijk reageerde geschokt toen eind juli 2003 bekend werd dat de actrice Marie Trintignant in een coma was geraakt na een uit de hand gelopen ruzie met haar vriend Bertrand Cantat. De zanger zou een sms aan Trintignant van haar ex-man hebben gelezen op haar telefoon. De dochter van het acteursechtpaar Jean-Louis Trintignant en Nadine Marquand overleed op 1 augustus 2003 aan een fatale hersenbeschadiging, veroorzaakt door vele klappen tegen haar hoofd.

In de Litouwse rechtszaak die volgde in 2004, en die in Frankrijk én door de internationale entertainmentpers nauwlettend werd gevolgd, verklaarde Cantat dat hij Trintignant nooit ernstig had willen verwonden en dat haar dood een noodlottig ongeval was. De rechter oordeelde dat Cantat doodslag met voorwaardelijke opzet verweten kon worden en achtte dat bewezen door de sporen van excessief geweld op het lichaam van Trintignant.

Cantat werd in 2004 veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf, waarvan hij een jaar moest uitzitten in een Litouwse cel. Na overplaatsing naar Frankrijk en twee jaar hechtenis kwam Cantat in 2007 vrij, ondanks dringende oproepen van Franse feministische groeperingen aan toenmalig president Sarkozy om de zanger langer vast te houden.

---

Bloed op de dansvloer

Phil Spector (1939)

De producer Phil Spector werd op 3 februari 2003 gearresteerd op verdenking van de moord op de actrice Lana Clarkson. Haar lichaam was gevonden in Spectors woning in Alhambra, Californië, met een schotwond in haar mond. Na een slepende rechtszaak, waarin Spector bleef ontkennen iets met de moord te maken te hebben, werd hij in 2009 veroordeeld tot een gevangenisstraf van negentien jaar. Die zit hij nu uit.

Sid Vicious (1957-1979)

Sex Pistols-lid Sid Vicious zou in een kamer van het Chelsea Hotel in New York zijn vriendin Nancy Spungen met een messteek om het leven hebben gebracht. Hij werd op borgtocht vrijgelaten in afwachting van een rechtszaak, maar kort daarop werd hij gearresteerd voor het aftuigen van Todd Smith, de broer van zangeres Patti Smith. Na zijn vrijlating uit de New Yorkse gevangenis Rikers Island stierf Vicious aan een overdosis heroïne, die zijn moeder naar verluidt voor hem had klaargemaakt.

Varg Vikernes (1973)

De Noorse blackmetalmuzikant Varg Vikernes, bekend van het eenmansproject Burzum, werd in 1994 tot 21 jaar cel veroordeeld voor het in brand steken van een aantal Noorse kerken en het vermoorden van bandlid Euronymous van blackmetalband Mayhem. Het lichaam van de gitarist werd op de stoep voor zijn appartement in Bergen gevonden met 23 steekwonden in gezicht, nek en rug. Volgens Vikernes was het zelfverdediging, omdat de gitarist hem wilde martelen. Tijdens zijn celstraf nam Vikernes muziek op met een klein synthesizertje. Na zijn vrijlating in 2009 bracht Vikernes meteen de albums Belus en Fallen uit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234