Maandag 03/08/2020

Goed fout

Je zag het bij André Hazes, Bobbejaan en nu ook bij Johnny White: muziek die lang als fout bestempeld werd, kan nu op luid volume door de kamer. Met melding op Facebook, Twitter en Spotify. 'De hokjesmentaliteit is weg.'

Het staat er echt, ginds op Twitter. 'Johnny White (67) overleden #verlorenhart #verlorendroom.' En even hoger: 'Zijn echte naam is Johnny Wittevrouw. Daar kan geen Tom Peeters tegenop.'

De tweet komt van Tom Peeters, journalist bij De Tijd. Hij schrijft stukken over Jeanne Brabants, taxshelterfraude en Oorlog en terpentijn. Fleurt zijn Twitterpagina met een fresco van Gorillaz op.

En luistert, dus, naar Johnny White.

Daarover aangesproken zegt hij: "Ik heb eigenlijk niet zoveel met de muziek van Johnny White, maar toen ik zijn grootste hit gisteren op de radio hoorde vond ik het eerlijk gezegd best aangrijpend. Hij heeft een warme stem en het is goed gezongen. Ik had er blijkbaar een verkeerd beeld van. Veel Vlaamse schlagermuziek uit de jaren zestig en zeventig kwam uit de traditie van Franse chansonniers. Inclusief de somberte. Iemand als John Terra zong geen naïeve smartlappen, zoals veel schlagerliedjes nu."

Wat je gisteren ook zag, was een post van Jan Hautekiet (Radio 1) op Facebook: de YouTube-clip bij 'Verloren Hart Verloren Droom'. Eronder een reactie: "RIP." Geschreven door Jimmy Dewit, beter bekend als dj Bobby Ewing.

Cultuurminnend Vlaanderen collectief in rouw bij de dood van, jawel, Johnny Wittevrouw.

Wat je dikwijls hoort, dan, is "dat het maar om te lachen was". Over die ironie, die knipoog die eeuwig en vaak vermoeiend is, straks meer. Eerst een rij voorbeelden. Je ziet ze namelijk steeds frequenter, die kruisbestuiving tussen hoog en laag. Het verrast je, het verwart je.

Dirk Steenhaut (lange tijd muziekjournalist bij De Morgen, nu bij Cobra en Focus Knack) die tussen berichten over Bruce Springsteen en Neil Young plots een lied van charmezanger Leon Vander Hallen prijst. De makers van Clan die 'Little Darling' van Paul Severs als titelsong gebruiken. Bart Kaëll die opduikt in een clip van Balthazar, gemaakt door schilder Michaël Borremans. Daan die een eerbetoon aan Bobbejaan Schoepen brengt, rockers die Turalura zingen, Triggerfinger en Christoff samen op een podium, uit volle borst 'Sweet Caroline' brullend. Pat Donnez (vroeger Radio 1, nu Klara) die op zijn jaarlijks schlagerconcert in Mechelen "net dié liedjes zingt die je anders enkel alleen onder de douche aandurft".

Volks is cool

Hoe lukraak gekozen, en warmhartig (Altijd uitgaan van het goede! Van de liefde voor het lied!) de voorbeelden ook zijn, ze leggen toch een dieper gevoel bloot. Muziek die lang als fout bestempeld werd, kan nu op luid volume door de kamer. Met melding op Facebook, Twitter en Spotify. Alles mag, altijd, overal, en vooral, iedereen mag het zien.

Pedagoog Pedro De Bruyckere, onderzoeker naar jongerencultuur: "Bij de dood van André Hazes zag je net hetzelfde. Volgens mij heeft het voor een groot stuk met de toegenomen drang naar authenticiteit te maken. Men vermoedt in die volkse zangers ruwere, eerlijkere gevoelens. Oprechtheid. Zangers als Will Tura of André Hazes hebben ook heel lange carrières, waardoor veel mensen ze vaak nog vanuit hun jeugd kennen. Recent onderzoek toonde trouwens aan dat de invloed van de muziek waar je moeder in je jonge jaren naar luisterde veel groter is dan gedacht. Want die muziek straalt zorgzaamheid uit. Vandaar ook dat groepen als Queen zo hoog in de eindejaarsparades blijven staan."

Hazes, Tura, ja zelfs Johnny Cash: wat vroeger volks was, is nu cool. Alle schaamte lijkt overboord, alle snobisme lijkt in de kast. Vreemd hoe de smaakvinger, ooit zo zelfzeker in de lucht gepriemd, heden steeds dieper in de vuist wordt gebald.

Over die angst voor elitarisme zei Marcel van den Haak, Amsterdams onderzoeker naar culturele hiërarchieën, deze zomer in de Volkskrant: "Het idee dat je niet mag neerkijken op andermans smaak leeft ook. Ze zijn er ambivalent in: enerzijds wordt er nog altijd onderscheid gemaakt tussen 'goed' en 'slecht', al is het subtieler dan vroeger. Maar tegelijkertijd willen ze vooral niet te elitair of neerbuigend overkomen, en roepen dan snel dat ieder recht heeft op zijn eigen smaak."

Waarbij de 'ze' in bovenstaand citaat op liefhebbers van hoge cultuur slaat. Zonder gêne betuigen ze hun liefde voor Rihanna en Beyoncé, voor Willy Sommers en Luc Appermont. Alsof goede en slechte smaak steeds meer in elkaar overvloeien.

De Bruyckere: "De hokjesmentaliteit is weg. Vaak spelen zogenaamde gatekeepers daar een grote rol in. Als een bekende rockzanger zegt dat Will Tura in feite nog zo slecht niet is en daar publiekelijk voor uitkomt, denken veel mensen: 'oef, eindelijk. We mogen dat goed vinden.'"

Ironie maakt exclusief

Terug nu naar de ironie van daarnet. Daarover kan je veel zeggen, maar toch vooral dat het een instrument van de hoge cultuur is. Sociaalwetenschapper Linda Duits, eveneens in de Volkskrant: "Iemand met een lagecultuurachtergrond zal niet snel de schouwburg in stappen, om daar vervolgens lollige anekdotes over te vertellen op feestjes. Met ironie weet de hoge cultuur zich te onderscheiden. En zal dat altijd blijven doen, als een manier om exclusief te blijven."

Waarop Pedro De Bruyckere: "De kruisbestuiving kan ook in de omgekeerde richting gaan. Er zijn hele theorieën over de constante recuperatie van het elitaire door de lage cultuur. Bij de naamgeving van borelingen zie je dat duidelijk. Namen die vroeger tot de hogere klasse behoorden, zoals Kimberley, worden nu geassocieerd met lagere cultuur."

Het laatste woord is aan Johnny White, aan wie anders. In 'Verloren Hart Verloren Droom' zingt hij: "De vlam was hevig maar, kort van duur. Het nam m'n hart, het nam m'n droom. Het wordt nooit meer zoals weleer. Verloren hart verloren droom, ik ben alleen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234