Maandag 21/09/2020

Opinie

Godsdiensten zijn veel te mooi om over te laten aan 'gelovigen'

Beeld thinkstock

Johan Wambacq, voormalig medewerker van de Beursschouwburg en het Kaaitheater in Brussel; medeoprichter van Etcetera; publiceerde o.a. de dichtbundel Seks, mystiek & urbanisatie. johanwambacq.be.

Katholieken in Vlaanderen en Nederland krijgen een nieuw vertaling van het Onzevader (DM 26/4). Die telt één opvallende aanpassing: 'Leid ons niet in bekoring' werd 'breng ons niet in beproeving'. Vreemd! Men kiest ervoor om al dan niet toe te geven aan een 'bekoring'. Een 'beproeving' ondergaat men, ongevraagd. Hoe het ook zij, blijkbaar stelt god zijn aanhangers op de proef. Wat wil hij daarmee bewijzen? Dat ze zwak zijn? Had ze dan niet zwak 'geschapen', zou ik denken.

Zo een gebed is literair erfgoed. Mag je daaraan raken? Het is een discussie die in de wereld van het bouwkundig erfgoed al langer wordt gevoerd. Je kan een gebouw bewaren in zijn 'oorspronkelijke' staat, waardoor het op de duur een lege doos wordt, zonder functie, emballage perdu, een zielloos relict. Hetzelfde met een gebed en bij uitbreiding met religie. Onze verre voorouders verwoordden hun kennis van en visie op de wereld en op het zijn in collectieve teksten en rituelen - literatuur en theater, dus. Die dingen mogen best evolueren met de wereld, anders worden ze leeg geprevel.

Een jaar geleden schreef ik, geïnspireerd door de actualiteit, mijn eigen Onze Vader (ik ben een atheïst met mystieke aspiraties):

Onze vader

Gij die in de hemelen zijt,
in zeeën en woestijnen en
waar en wat nog allemaal,
allemachtig, man! geef ons
de mogelijkheid ons broodje
zelf te bakken en verlos ons
en de wereld van het kwade
in politiek, economie en
religieuze inquisitie,
leer ons opstaan en keer dan
terug in de anonimiteit
van uw melkwegen

Dat brengt me bij oud nieuws uit 2007. Katholieke scholen moeten, zo gewenst, ook de islam op hun programma kunnen zetten. Dat was een voorstel van die goede Mieke Van Hecke, toen hoofd van het Vlaams katholiek onderwijs. Zouden we het godsdienstonderwijs niet beter vervangen door een 'godsdienstenonderwijs', vroeg ik me toen af, als onderdeel van een allesomvattend vak 'literatuur'? Kunnen we dat debat vandaag nog eens voeren, nu we misschien sadder and wiser zijn geworden?

En van de hak op de tak springend: jodendom, christendom en islam zijn monotheïstisch en die ene god is telkens een man. Een 'vader'. Is dat toeval? Of zou de cultuur van het Midden-Oosten ook duizenden jaren geleden al 'macho' geweest zijn? De voorchristelijke, 'heidense' godsdiensten in onze streken hadden ook godinnen in huis. Bij voorbeeld de Drie Maagden. Ze zouden voorkomen in alle Indo-Europese religies, in het bijzonder bij de Kelten en de Germanen.

Drie Maagden

Als er dan toch godsdienst moet
zijn - god verhoede! - doe mij dan
de cultus van de Drie Maagden, ook
gekend als de Drie Matronen of
de Drie Nornen, ze woonden in
bronnen, rivieren en onder de aarde
en 'ze bestemden het leven
voor de stervelingen'. Topwijven!

Wat ik wil zeggen is dit: godsdiensten zijn veel te mooi om over te laten aan 'gelovigen'. Zij zijn erfgoed van de hele mensheid en als we ze op die manier beleven, erkennen we ze als spirituele bronnen. Niet meer, niet minder. Maar bespaar ons de dogma's en de aanspraken op waarheid of eeuwigheid.

Gemurmel

Ik verlang naar de stilte
van de stilte, het gemurmel
van de introspectie - zie
de oude Bach, die had
goed geluisterd naar
de stilte van de wereld
hier mag een stuk muziek
bij, dacht hij, iets dat de mens
laat resoneren tegen de tijd
tegen het uitspansel -
in dat alles zag hij
misschien God, misschien
ook niet - zou het kunnen
dat hij wist: God is gewoon
een naam voor al wat is?

Johan Wambacq, Onze Vader dateert van mei 2015, Drie Maagden en Gemurmel dateren van 2014

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234