Zaterdag 31/10/2020

Gods wil en geen spijt

Tot 29 juni 2009 was het een beschermende grot, nu ontpopt het atelier van de overleden kunstenaar Philippe Vandenberg zich als een onpeilbare schatkamer. 'Mijn vader is een kunstenaar van de ontroering en reflectie', zegt dochter Hélène. Samen met haar broers blijft ze de erfenis van de 'Hieronymus Bosch in Disneyland' zuurstof inblazen. Door Lander Deweer / foto tim dirven

'Hou misschien het best je jas aan, het is hier nogal koud." Een garagepoort nabij het Brusselse metrostation Ribeaucourt. Buiten trekt ochtendlijk Molenbeek zich op gang, binnen vecht Hélène Vandenberg tegen de verkleuming. Maar vooral: voor het behoud van de erfenis van vader Philippe Vandenberg, gevierd kunstenaar die hier in juni 2009 zelfmoord pleegde. "Toen we het atelier na de dood van onze vader aantroffen, was het een labyrint van schilderijen", zegt Hélène. "Vader heeft hier vijf jaar gewerkt, en stapelde alles volgens een heel eigen logica in straten en hokjes. Hij wou zijn doeken altijd bij de hand hebben, want hij bleef ze constant bijwerken of herbekijken. Om het voor ons werkbaar te maken hebben we alle schilderijen in zelfgemaakte wandkasten gehangen, en alle tekeningen gecatalogiseerd en in lades opgeborgen."

Resultaat: een broeierige microkosmos vol schilderijen, tekeningen, foto's, boeken en cd's. Zeventien meter bij zeventien, is de vroegere autogarage nu de afspiegeling van een plots gestopt oeuvre. "Het is een soort depot en presentatieruimte geworden", zegt Hélène. "Maar het moest wel de ziel van mijn vader behouden. Voor hem was deze plek zeer belangrijk. Het was een cocon waar hij geen verplichtingen had, een grot waar hij bescherming zocht."

Op een houten werktafel ligt een kunstboek van El Greco naast een foto van Hugo Claus, met wie Vandenberg in 1985 De gezegden uitgaf. Tegen een spiegel kleeft een krantenkop: 'Gods wil en geen spijt'. Rechts erboven hangt een portret van een lachende Yasser Arafat. Als beschermengel tegen inbrekers, maar vooral als symbolisch beeld voor Vandenbergs oeuvre. In de jaren tachtig was hij van New York tot Madrid onthaald als grote belofte, tien jaar later werd hij door hetzelfde establishment als een paria verlaten. "Mijn vader was erg gefascineerd door Het Kwaad en de wreedheid van de mensen", zegt Hélène. "Hij vond dat een kunstenaar constant moest vernieuwen, en steeds opnieuw de grenzen verleggen door beelden te creëren die de mensen wakker schudden. Dat zou je als een zekere vorm van terrorisme kunnen beschouwen. De kunstenaar moet zichzelf steeds opnieuw opofferen om dat beeld te vinden dat een breuk met het vorige bewerkstelligt."

Tekenend zijn de vele slogans, overal te lezen in het atelier. 'Kill All of Them and Dance' bijvoorbeeld, of 'Il me faut à tout prix abandonner l'attitude maudite'. 'L'important c'est le kamikaze', meermaals. Hélène: "Maar tegelijk had hij zeer veel humor. Dat vergeten veel mensen wel eens." De voorbije tweeënhalf jaar bracht de kinderen dichter bij elkaar. En leerde hen vaders erfenis ten volle ontdekken. "Zijn werk is nog scherper en diepgravender dan ik altijd al dacht", zegt Hélène. "Elke keer ontdekken we nog nieuwe facetten, en nieuwe lagen."

Hecht triumviraat

'We', dat zijn de drie kinderen van Vandenberg: Hélène, Mo en Guillaume. Kunsthistorica, architect en filmmaker. Hecht triumviraat, verenigd in de Estate Philippe Vandenberg. Opgericht om het werk van de overleden schilder levend te houden. Meer zelfs: om het opnieuw internationale allure te schenken. "Ik ben intussen gestopt met mijn job bij Bozar", zegt Hélène. "De voorbije twee jaar ben ik constant bezig geweest met de erfenis van mijn vader. Op een zo eclectisch mogelijke manier. Dat gaat van beheer en conservatie van het oeuvre over wetenschappelijk onderzoek tot overleg met kunstenaars en curatoren over het ontsluiten van het werk. We werken geregeld samen met andere kunstenaars zoals Walter Swennen, Jos de Gruyter of filmmaker Neel Cockx, omdat we vinden dat zij de beste ambassadeurs zijn voor het werk van vader."

In juni volgt alvast een eerste rondreizende tentoonstelling, samengesteld door Berlinde De Bruyckere. Intussen wordt er onderhandeld met een Franse uitgever over een tekstenboek. En ook met documentairemaker Manu Riche worden plannen gesmeed, over een voordrachtavond met teksten van Vandenberg. Want naast schilder en tekenaar was Vandenberg ook schrijver. Veelzijdig artiest, met een heel eigen canon. Nooit voorspelbaar, altijd ontroerend.

In het midden van de open ruimte is de kachel intussen gestopt met ronken. Op de stoelen errond: bekladde werkkleren, volle verfpotten en een lege schildersezel. En kunstwerken, veel kunstwerken. Honderden, duizenden zelfs. "Vader liet zich constant voeden door muziek, literatuur, schilderkunst en film", zegt Hélène. Bevlogen, gefascineerd. "Hij leefde zeer attent. Tot hij plots de enorme helderheid had om de confrontatie met het witte canvas aan te gaan. Hij was bovendien erg productief, honderden werken hebben dit atelier zelfs nog nooit verlaten."

Een temperatuurmeter duidt 10,7 graden Celsius aan. "Wil je nog een werk zien?", vraagt ze met een catalogus in de hand. Achter nummer E15 blijkt een levensgroot doek schuil te gaan. Veelkleurig en explosief. Filmisch ook, barstensvol felle toetsen en haarscherpe details. Als een soort Hieronymus Bosch in Disneyland, zoals Vandenberg een van zijn werken ooit betitelde. Zijn beelden bijten zich vast en betoveren. Hypnotiseren, haast. "Ik ben hier vroeger heel veel geweest", besluit Hélène. "En altijd zat vader te tekenen, daar bij de kachel. Voor onze vader was kunst zijn leven, wij zijn ermee vergroeid." De kunstenaar staat stil, zijn oeuvre blijft in beweging.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234